intTypePromotion=1
ADSENSE

Thực trạng công tác quản lý khoa học tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam - Nguyễn Thế Hưng

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

50
lượt xem
5
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Thực trạng công tác quản lý khoa học tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam" trình bày về mức độ hiệu quả của công tác quản lý nghiên cứu khoa học tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, thực trạng công tác đánh giá, xét duyệt, tuyển chọn đề tài nghiên cứu khoa học, thực trạng công tác quản lý khoa học tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thực trạng công tác quản lý khoa học tại Viện Khoa học Xã hội Việt Nam - Nguyễn Thế Hưng

X· héi häc sè 4 (104), 2008 57<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc<br /> t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> NguyÔn ThÕ H­ng<br /> <br /> <br /> ViÖt Nam gia nhËp WTO, ®¸nh dÊu mét b­íc ngoÆt vÒ héi nhËp kinh tÕ quèc<br /> tÕ. C¸c c¬ quan nghiªn cøu Khoa häc x· héi còng kh«ng n»m ngoµi xu h­íng ®ã.<br /> §¶ng vµ Nhµ n­íc ®· ®Ò ra nh÷ng chñ tr­¬ng ®Ó ®æi míi ph­¬ng thøc qu¶n lý ho¹t<br /> ®éng nghiªn cøu khoa häc nh»m t¹o hiÖu qu¶ h¬n n÷a trong c«ng t¸c nghiªn cøu vµ<br /> øng dông c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu nh­: “§Ò ¸n §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý khoa häc vµ<br /> c«ng nghÖ” hay “Ph­¬ng h­íng, môc tiªu, nhiÖm vô Khoa häc vµ C«ng nghÖ chñ yÕu<br /> giai ®o¹n 5 n¨m 2006 - 2010”. ViÖn Khoa häc x· héi (KHXH) ViÖt Nam lµ mét trung<br /> t©m nghiªn cøu khoa häc quèc gia còng ®ang trong qu¸ tr×nh ®æi míi c«ng t¸c qu¶n<br /> lý khoa häc theo ®Þnh h­íng nµy. Bµi viÕt ®i s©u t×m hiÓu thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n<br /> lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn KHXH ViÖt Nam qua kÕt qu¶ kh¶o s¸t x· héi häc t¹i<br /> c¸c viÖn khoa häc c¬ së trong n¨m 2007.<br /> 1. Møc ®é hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa<br /> häc X· héi ViÖt Nam<br /> ý kiÕn ®¸nh gi¸ cña c¸c c¸n bé thuéc c¸c ViÖn nghiªn cøu vÒ tÝnh hiÖu qu¶ cña<br /> c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i viÖn KHXH ViÖt Nam kh«ng tËp trung. ChØ<br /> cã 2,8% cho r»ng c«ng t¸c nµy rÊt hiÖu qu¶, 28,2% sè ng­êi ®­îc hái cho r»ng c«ng t¸c<br /> nµy t­¬ng ®èi hiÖu qu¶. 27,8% cho r»ng c«ng t¸c nµy hiÖu qu¶. 33,8% sè cho r»ng c«ng<br /> t¸c qu¶n lý ®¹t hiÖu qu¶ ch­a cao vµ 7,4% cho r»ng c«ng t¸c nµy ®¹t hiÖu qu¶ thÊp.<br /> YÕu tè n¬i ®µo t¹o (Trong/Ngoµi n­íc) cña c¸n bé nghiªn cøu ®­îc hái ý kiÕn<br /> ¶nh h­ëng kh«ng nhiÒu ®Õn ý kiÕn cña hä (xem b¶ng 1). Sè phÇn tr¨m lín nhÊt vÉn<br /> tËp trung vµo ý kiÕn cho r»ng c«ng t¸c nµy ®¹t hiÖu qu¶ ch­a cao ®èi víi c¶ hai ®èi<br /> t­îng (®­îc ®µo t¹o trong n­íc 32,9% vµ 36,5% ®èi víi c¸c c¸n bé ®­îc ®µo t¹o ë n­íc<br /> ngoµi). 30,5% c¸c c¸n bé ®­îc ®µo t¹o trong n­íc cho r»ng c«ng t¸c nµy t­¬ng ®èi<br /> hiÖu qu¶ trong khi ®ã chØ 21,4% c¸c c¸n bé ®­îc ®µo t¹o ë n­íc ngoµi cã cïng ý kiÕn.<br /> Nh­ vËy, tuy cã sù kh¸c biÖt kh«ng ®¸ng kÓ, nh­ng sè liÖu còng cho thÊy mét xu<br /> h­íng lµ nh÷ng ng­êi ®­îc ®µo t¹o ë n­íc ngoµi ®¸nh gi¸ møc ®é hiÖu qu¶ cña c«ng<br /> t¸c nµy cã kh¾t khe h¬n so víi nh÷ng ng­êi ®­îc ®µo t¹o ë trong n­íc.<br /> B¶ng 1: T­¬ng quan n¬i ®µo t¹o vµ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 58 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> N¬i ®µo t¹o RÊt hiÖu qu¶ T­¬ng®èi HiÖu qu¶ HiÖu qu¶ HiÖu qu¶ Tæng sè<br /> hiÖu qu¶ ch­a cao thÊp<br /> Trong n­íc 10 114 103 123 24 374<br /> <br /> 2,7% 30,5% 27,5% 32,9% 6,4% 100%<br /> Ngoµi n­íc 4 27 36 46 13 126<br /> 3,2% 21,4% 28,6% 36,5% 10,3% 100%<br /> <br /> Sù kh¸c biÖt gi÷a ®¸nh gi¸ cña nh÷ng ng­êi trùc tiÕp tham gia xÐt duyÖt<br /> tuyÓn chän ®Ò tµi vµ nh÷ng ng­êi ch­a tham gia cã sù kh¸c biÖt râ rÖt h¬n (xem b¶ng<br /> 2). Theo b¶ng 2 cho thÊy, nh÷ng ng­êi ®· tham gia xÐt duyÖt ®¸nh gi¸ c«ng t¸c lµ 40%<br /> trong khi chØ cã 26,7% sè ng­êi ch­a tham gia xÐt duyÖt ®Ò c­¬ng cã cïng ý kiÕn.<br /> T­¬ng tù, víi thang ®o “HiÖu qu¶ ch­a cao”, cã 15,8% ng­êi ®· tham gia xÐt duyÖt<br /> tuyÓn chän ®Ò tµi ®ång ý vµ 34% ng­êi ch­a tham gia xÐt duyÖt tuyÓn chän ®Ó tµi<br /> ®ång ý. Nh­ vËy, cã thÓ thÊy r»ng nh÷ng ng­êi ch­a tõng tham gia xÐt duyÖt tuyÓn<br /> chän ®Ò tµi hoµi nghi h¬n h¼n nh÷ng ng­êi ®· tham gia xÐt duyÖt tuyÓn chän ®Ò tµi<br /> vÒ tÝnh hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc (NCKH).<br /> B¶ng 2: T­¬ng quan cña nh÷ng ng­êi ®· tham gia vµ ch­a tham gia xÐt duyÖt tuyÓn chän ®Ò tµi<br /> víi ®¸nh gi¸ tÝnh hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c qu¶n lý NCKH<br /> RÊt hiÖu T­¬ng ®èi HiÖu qu¶ HiÖu qu¶ HiÖu qu¶ Tæng sè<br /> qu¶ hiÖu qu¶ ch­a cao thÊp<br /> §· tham gia 4 53 43 27 14 171<br /> <br /> 2,3% 40% 25,1% 15,8% 8,2% 100%<br /> Ch­a tham gia 10 88 96 112 23 329<br /> <br /> 3.0% 26,7% 29,2% 34,0% 7,0% 100%<br /> <br /> <br /> C¸c ý kiÕn ®¸nh gi¸ tËp trung chñ yÕu vµo 3 møc ®é: T­¬ng ®èi hiÖu qu¶, hiÖu<br /> qu¶ vµ hiÖu qu¶ ch­a cao. NÕu céng gép 2 møc ®¸nh gi¸ “t­¬ng ®èi hiÖu qu¶” vµ<br /> “hiÖu qu¶” th× tû lÖ % trung b×nh xÊp xØ 60%. Tuy nhiªn, ý kiÕn ®¸nh gi¸ “hiÖu qu¶<br /> ch­a cao” nÕu tÝnh riªng lÎ sÏ lµ ý kiÕn cã sè phÇn tr¨m cao nhÊt (xÊp xØ 30%). V×<br /> vËy, cã thÓ nãi c«ng t¸c qu¶n lý NCKH ®· cã nh÷ng hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh, nh­ng vÉn<br /> cÇn hoµn thiÖn ®Ó ®em l¹i hiÖu qu¶ cao nhÊt.<br /> Tuy sù chªnh lÖch ý kiÕn gi÷a c¸c nhãm ng­êi tr¶ lêi lµ kh«ng lín, chóng vÉn<br /> thÓ hiÖn nh÷ng ng­êi “trong cuéc” (trùc tiÕp tham gia vµo nh÷ng ho¹t ®éng ®¸nh gi¸,<br /> thÈm ®Þnh, chñ tr×…) cã xu h­íng nh×n nhËn vÊn ®Ò l¹c quan h¬n nh÷ng ng­êi “ngoµi<br /> cuéc”, hay nh÷ng ng­êi “ngoµi cuéc” cã xu h­íng ®¸nh gi¸ vÊn ®Ò kh¾t khe h¬n.<br /> 2. Thùc tr¹ng c«ng t¸c ®¸nh gi¸, xÐt duyÖt, tuyÓn chän ®Ó tµi nghiªn cøu<br /> khoa häc<br /> C¸c nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc ph¶i ®æi míi ph­¬ng thøc tuyÓn chän ®Ò tµi<br /> nghiªn cøu khoa häc rÊt ®a d¹ng, c¶ chñ quan vµ kh¸ch quan. Tuy nhiªn, nguyªn<br /> nh©n ®­îc coi lµ lín nhÊt vÉn lµ do c¬ chÕ qu¶n lý ch­a ®­îc chÆt chÏ, hiÖu qu¶. Trªn<br /> 70% sè ng­êi ®­îc hái cho r»ng c«ng t¸c ®¸nh gi¸, xÐt duyÖt ®Ò tµi ch­a ®¹t hiÖu qu¶<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> NguyÔn ThÕ H­ng 59<br /> <br /> nh­ mong muèn lµ do c¬ chÕ cña nhµ n­íc, trªn 60% cho r»ng lµ do c¬ chÕ cña ®¬n vÞ<br /> nghiªn cøu. GÇn 60% cho r»ng do n¨ng lùc qu¶n lý cña ng­êi lµm qu¶n lý ch­a ®¸p<br /> øng ®­îc yªu cÇu vµ cuèi cïng, nguyªn nh©n chñ quan lµ b¶n th©n c¸c c¸ nh©n chñ<br /> tr× ch­a ®ñ n¨ng lùc ®­îc trªn 60% sè ng­êi ®­îc hái lùa chän.<br /> 2.1. VÊn ®Ò tõ kh©u giao nhiÖm vô<br /> Thø nhÊt, theo ®Ò ¸n “§æi míi c¬ chÕ qu¶n lý khoa häc vµ c«ng nghÖ” th× “ViÖc<br /> x©y dùng vµ tæ chøc thùc hiÖn nhiÖm vô khoa häc vµ c«ng nghÖ ®­îc ®æi míi theo<br /> h­íng cã träng t©m, träng ®iÓm, b¸m s¸t h¬n c¸c nhiÖm vô ph¸t triÓn kinh tÕ - x·<br /> héi” vµ “C¬ chÕ tuyÓn chän tæ chøc, c¸ nh©n thùc hiÖn nhiÖm vô khoa häc vµ c«ng<br /> nghÖ theo nguyªn t¾c c¹nh tranh, d©n chñ, b×nh ®¼ng vµ c«ng khai b­íc ®Çu ®­îc ¸p<br /> dông, gãp phÇn n©ng cao chÊt l­îng thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô khoa häc vµ c«ng nghÖ.”<br /> (trÝch §Ò ¸n ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý khoa häc vµ c«ng nghÖ, ban hµnh kÌm theo quyÕt<br /> ®Þnh sè 171/2004/Q§ - TTg ngµy 28 th¸ng 9 n¨m 2004 cña Thñ t­íng ChÝnh Phñ).<br /> Thùc tÕ, viÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam ®· cã nh÷ng c¶i tiÕn ®óng h­íng nh»m ®¸p<br /> øng yªu cÇu nhiÖm vô ®Æt ra, vÝ dô nh­ c«ng t¸c giao nhiÖm vô vµ ph©n bè ®Ò tµi<br /> tr­íc kia hoµn toµn do tõ trªn chØ ®¹o xuèng, nh­ng b©y giê ®· chuyÓn thµnh h×nh<br /> thøc ®Êu thÇu. Nh­ vËy, víi h×nh thøc nµy, nh÷ng c¸ nh©n, tæ chøc cã ®ñ phÈm chÊt<br /> vµ n¨ng lùc sÏ ®­îc chän ®Ó giao nhiÖm vô, ®ång thêi ph¶i tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ<br /> viÖc ®¶m b¶o chÊt l­îng còng nh­ tiÕn ®é hoµn thµnh cña nhiÖm vô ®­îc giao. H×nh<br /> thøc ®Êu thÇu nµy trªn lý thuyÕt lµ ®Ó t¹o ra mét m«i tr­êng c¹nh tranh lµnh m¹nh,<br /> t¹o ®iÒu kiÖn më réng c¬ héi cho c¸c c¸ nh©n vµ tËp thÕ muèn ®ãng gãp cho sù<br /> nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ ®Êt n­íc. Tuy nhiªn, vÉn cßn mét sè bÊt cËp<br /> nh­ trong nhiÒu tr­êng hîp, vÉn cã hiÖn t­îng giao nhiÖm vô ch­a ®óng ®èi t­îng,<br /> ch­a ®óng chuyªn m«n. HoÆc c«ng t¸c ®Êu thÇu ch­a ®­îc thùc hiÖn hoµn toµn triÖt<br /> ®Ó, tøc lµ h×nh thøc lµ ®Êu thÇu nh­ng thùc chÊt lµ chØ ®Þnh thÇu. V× vËy, hiÖu qu¶<br /> thu ®­îc vÉn cßn nhiÒu h¹n chÕ. ChÊt l­îng còng nh­ qu¸ tr×nh triÓn khai thùc hiÖn<br /> ®Ò tµi vÉn ch­a ®­îc kiÓm so¸t chÆt chÏ.<br /> Hép 1: ý kiÕn cho r»ng vÉn cßn cã vÊn ®Ò trong kh©u Giao nhiÖm vô<br /> <br /> S¾p tíi ®©y t«i thÊy ®Ò tµi nhµ n­íc sÏ ®­îc ®iÒu chØnh tõ vÊn ®Ò giao nhiÖm<br /> vô. vµ vÊn ®Ò thø hai lµ ®Êu thÇu, c«ng khai hãa, triÓn khai, kiÓm tra tiÕn ®é,<br /> nghiÖm thu… t«i cho r»ng nghiÖm thu giê còng phøc t¹p h¬n tr­íc nhiÒu. nh­ng cã<br /> vÊn ®Ò ®Æt ra lµ vÉn ch­a t×m ®­îc ®óng ®Þa chØ cña mét sè ®Ò tµi. T«i nãi vÝ dô<br /> nghiªn cøu vÒ Lµo, C¨mpuchia, hai ®Ò tµi míi hiÖn nay ®¸ng ra ph¶i cã sù tham gia<br /> cña c¶ ViÖn Nghiªn cøu §«ng Nam ¸ chø, nh­ng l¹i giao cho c¬ quan kh«ng ph¶i<br /> chuyªn vÒ §«ng Nam ¸. Nh­ vËy râ rµng lµ vÉn ch­a ®óng ®Þa chØ, mµ ch­a ®óng<br /> ®Þa chØ th× ch­a t×m ®­îc ®óng chuyªn gia. Nªn t«i cho r»ng vÊn ®Ò qu¶n lý nµy<br /> còng ph¶i l­u ý. §Êu thÇu nh­ng còng ph¶i xem l¹i v× trong ®Êu thÇu cßn cã chØ<br /> ®Þnh thÇu. ChØ ®Þnh thÇu th× còng kh«ng æn. (Nam, biªn b¶n PVS 1)<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 60 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> H×nh thøc ®Êu thÇu ®Ó giao ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc hiÖn nay míi chØ dõng l¹i<br /> ë con sè 25,8%, cã nghÜa lµ chØ mét phÇn t­ sè ®Ò tµi ®­îc giao lµ do ®Êu thÇu. Cßn l¹i<br /> chiÕm qu¸ nöa, 62,8% lµ ®­îc chØ ®Þnh tõ cÊp trªn. Nh­ vËy c©u hái ®Æt ra lµ liÖu chñ<br /> tr­¬ng d©n chñ, c«ng khai vµ b×nh ®¼ng cña Nhµ n­íc trong viÖc tuyÓn chän tæ chøc, c¸<br /> nh©n thùc hiÖn nhiÖm vô nghiªn cøu khoa häc liÖu ®· ®­îc ph¸t huy hiÖu qu¶ hay ch­a.<br /> H¬n n÷a, viÖc nhËn ®Ò tµi trùc tiÕp theo sù chØ ®Þnh cña cÊp trªn v« h×nh chung ®· t¹o<br /> ra mét lÒ lèi lµm viÖc cµo b»ng, lµm gi¶m søc c¹nh tranh vµ søc s¸ng t¹o cña c¸c c¸<br /> nh©n hay tËp thÓ muèn tham gia thùc hiÖn ®Ò tµi. KÕt qu¶ lµ chÊt l­îng thùc sù cña c¸c<br /> ®Ò tµi khoa häc ch­a ®­îc n©ng cao râ rÖt, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng l·ng phÝ nghiªm träng<br /> nguån ng©n s¸ch quèc gia dµnh cho nghiªn cøu khoa häc, ¸p dông vµo thùc tiÔn.<br /> HiÖn nay, cã 2 h×nh thøc qu¶n lý c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cña ViÖn: (1)<br /> Qu¶n lý theo lÜnh vùc chuyªn m«n cña ®Ò tµi (43%), vµ (2) Qu¶n lý theo cÊp cña ®Ò<br /> tµi(38,8%). H×nh thøc qu¶n lý nµy kh¸ truyÒn thèng vµ ®¬n gi¶n, thuËn tiÖn cho c¸c<br /> ®¬n vÞ trong viÖc giao c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc. Tuy nhiªn, ®©y cã thÓ chÝnh lµ<br /> mét trong nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn viÖc giao nhiÖm vô trùc tiÕp tõ trªn hay nãi<br /> c¸ch kh¸c lµ chØ ®Þnh thÇu. C¸ch qu¶n lý nµy t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸c ®¬n vÞ cã thÓ<br /> ph©n chia hay nhãm nh÷ng ®Ò tµi trong cïng mét lÜnh vùc thµnh mét hÖ thèng. Tuy<br /> nhiªn, hÖ thèng nµy mang tÝnh v¨n b¶n hay t­ liÖu nhiÒu h¬n lµ kh¶ n¨ng øng dông<br /> cña ®Ò tµi khoa häc trong thùc tÕ. Mét trong nh÷ng nhiÖm vô quan träng cña nghiªn<br /> cøu khoa häc lµ t×m ra nh÷ng ph­¬ng thøc míi cã kh¶ n¨ng øng dông vµo t×nh h×nh<br /> thùc tÕ. Tuy nhiªn, v× chñ yÕu c¸c ®Ò tµi ®­îc qu¶n lý theo nhãm lÜnh vùc vµ cÊp (liªn<br /> quan chñ yÕu ®Õn vÊn ®Ò tµi chÝnh) nªn tÝnh øng dông cña c¸c ®Ò tµi vÉn cßn bÞ th¶<br /> næi, trong khi tÝnh øng dông cña ®Ò tµi lµ mét tiªu chÝ v« cïng quan träng ®Ó ®¸nh<br /> gi¸ chÊt l­îng cña ®Ò tµi.<br /> Do vËy, ®Ó qu¶n lý c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc mét c¸ch hiÖu qu¶, rÊt c©n<br /> thiÕt ph¶i kÕt hîp qu¶n lý theo nhiÒu tiªu chÝ, nhiÒu ph­¬ng diÖn ®Ó ®¶m b¶o tÝnh<br /> toµn diÖn cña mét ®Ò tµi khoa häc.<br /> 2.2 Tiªu chÝ lËp kÕ ho¹ch NCKH<br /> Sè liÖu kh¶o s¸t cho thÊy, kh©u lËp kÕ ho¹ch nghiªn cøu cña tõng ®¬n vÞ cßn<br /> manh món, rêi r¹c vµ ch­a cã tÝnh chiÕn l­îc. KÕ ho¹ch NCKH cña c¸c ®¬n vÞ dùa trªn<br /> tiªu chÝ “kÕ ho¹ch nghiªn cøu cña ®¬n vÞ ” lµ nhiÒu nhÊt (45,2%) råi sau ®ã lµ tiªu chÝ<br /> “kÕ ho¹ch nghiªn cøu cña c¸ nh©n” (39,8%). §iÒu nµy gi¶i thÝch t¹i sao rÊt nhiÒu ®Ò tµi<br /> khoa häc ®­îc thùc hiÖn nh­ng tÝnh øng dông ch­a cao. Muèn kÕt qu¶ ®Ò tµi øng dông<br /> vµo thùc tÕ mét c¸ch hiÖu qu¶, th× c¸c ®Ò tµi nµy ph¶i ®¸p øng nh÷ng h­íng ph¸t triÓn<br /> ®­îc ­u tiªn cña Nhµ n­íc trong mçi thêi kú. Mçi ®¬n vÞ nghiªn cøu cã nh÷ng lÜnh vùc<br /> thÕ m¹nh kh¸c nhau, mçi c¸ nh©n cã nh÷ng mèi quan t©m kh¸c nhau. Tuy nhiªn, ®Ó<br /> ®¶m b¶o hiÖu qu¶ cña c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc, cho dï mçi viÖn cã sù ®éc lËp<br /> t­¬ng ®èi trong quyÒn quyÕt ®Þnh h­íng nghiªn cøu chÝnh cña m×nh thi kÕt qu¶ cuèi<br /> cïng vÉn lµ ph¶i phôc vô cho mét môc tiªu chung cña Quèc gia.<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> NguyÔn ThÕ H­ng 61<br /> <br /> Ngoµi ra, mét vÊn ®Ò n÷a cÇn l­u t©m trong c«ng t¸c lËp kÕ ho¹ch vµ dù b¸o<br /> lµ sù kh«ng thèng nhÊt gi÷a c¸c cÊp. DÉn ®Õn t×nh tr¹ng lµ trªn chØ ®¹o mét ®»ng<br /> d­íi thùc hiÖn mét nÎo, kÕt qu¶ lµ ®Ò tµi tuy ®­îc nghiÖm thu nh­ng l¹i kh«ng ®¹t<br /> ®­îc nh÷ng môc tiªu ®Æt ra.<br /> Nh×n chung, c¸c ®¬n vÞ khi lËp kÕ ho¹ch nghiªn cøu ®Òu ®· tu©n thñ c¸c tr×nh<br /> tù t­¬ng ®èi nghiªm tóc. Thùc tÕ cho thÊy c¸c ®¬n vÞ quan t©m nhiÒu nhÊt ®Õn kÕ<br /> ho¹ch tæ chøc thùc hiÖn vµ tiÕn ®é cña ®Ò tµi. Tuy nhiªn, mét trong nh÷ng nhiÖm vô<br /> quan träng nhÊt trong kh©u lªn kÕ ho¹ch lµ dù b¸o th× rÊt nhiÒu ®¬n vÞ chØ lµm lÊy lÖ<br /> hoÆc gÆp lóng tóng trong viÖc x¸c ®Þnh t×nh h×nh nhu cÇu thùc tÕ.<br /> Hép 2: ý kiÕn nhËn xÐt vÒ c«ng t¸c dù b¸o<br /> <br /> “…vÒ nghiªn cøu khoa häc th× râ rµng m×nh ph¶i cã dù b¸o vÒ nh÷ng biÕn<br /> ®éng nµo ®ã sau c¸c biÕn ®æi vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ, x· héi, råi t×nh h×nh thùc tÕ... Nãi<br /> thËt lµ nh÷ng dù b¸o th× nã còng cã giíi h¹n, b©y giê m×nh lµm t«n gi¸o nh­ng cã<br /> nh÷ng c¸i ®©u ph¶i m×nh xuèng c¬ së lµ ng­êi ta cung cÊp hÕt cho m×nh. Còng cã<br /> nh÷ng c¸i chóng t«i dù b¸o th×, theo nh÷ng nhµ nghiªn cøu m×nh dù b¸o th× thÊy<br /> t­ëng nh­ lµ ¨n ngay ®­îc, nh­ng mµ cuéc sèng nã còng cã nh÷ng c¸i nã kh¸c. VÝ<br /> dô c«ng gi¸o phËt ®¶n cø t­ëng ®©u lµ dßng tu, héi ®oµn vÒ vÊn ®Ò lín nh­ng mµ<br /> trªn thùc tÕ b©y giê c«ng gi¸o nã l¹i kh«ng næi lªn, nã l¹i t¹m thêi l¾ng xuèng. Tin<br /> Lµnh tr­íc ®©y m×nh nghÜ nã ë T©y Nguyªn, b©y giê nã l¹i sang miÒn nói phÝa b¾c.<br /> VÒ nghiªn cøu th× còng cã tÝnh c¸i dù b¸o, cã nh÷ng ®Ò xuÊt vÒ dù b¸o nh­ng m×nh<br /> vÉn cßn h¹n chÕ.” (Nam, Biªn b¶n PVS 12).<br /> “...®µo t¹o qua thùc tiÔn vµ tõ thùc tiÔn ®ã hä sÏ cã gi¸c quan ®Ó hä ®ãn nhËn<br /> vµ hä dù b¸o c«ng viÖc nh­ng c¸n bé ë ViÖn m×nh cã c¶m gi¸c lµ hä thô ®éng tøc lµ<br /> vÉn tr«ng chê vµo l·nh ®¹o tr«ng chê vµo c¸c nhµ qu¶n lý giao viÖc h¬n lµ ®Ò xuÊt<br /> nhiÖm vô ®Ó gi¶i quyÕt còng nh­ viÖc hä ®ãn nhËn nhu cÇu thùc tiÔn råi ®Ò xuÊt<br /> nghiªn cøu th× ®Êy lµ vÊn ®Ò khã.” (Nam, Biªn b¶n PVS 10)<br /> <br /> Nh­ vËy, nÕu chØ nh×n trªn sè liÖu bÓ næi th× ta cã thÓ nãi c«ng t¸c lËp kÕ<br /> ho¹ch cña c¸c ®¬n vÞ kh¸ nghiªm tóc, ®óng quy tr×nh. Tuy nhiªn, ®i s©u vµo vÊn ®Ò<br /> míi thÊy cßn rÊt nhiÒu bÊt cËp. C«ng t¸c dù b¸o chØ lµ mét vÝ dô. Ngay c¶ trong c«ng<br /> t¸c lËp kÕ ho¹ch tæ chøc qu¶n lý hay nh©n sù, tµi chÝnh ®Òu cßn rÊt nhiÒu v­íng m¾c<br /> cÇn ®­îc gi¶i quyÕt.<br /> 2.3. Tiªu chÝ xÐt duyÖt ®Ò c­¬ng<br /> Trong kh©u XÐt duyÖt ®Ò c­¬ng, hÇu nh­ tÊt c¶ c¸c khÝa c¹nh ®Ó thùc hiÖn<br /> mét ®Ò tµi ®Òu ®­îc bµn ®Õn vµ ®¸nh gi¸, thÈm ®Þnh. VÊn ®Ò néi dung nghiªn cøu<br /> vÉn ®­îc ­u tiªn hµng ®Çu trong c«ng t¸c nµy. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ Héi ®ång xÐt duyÖt<br /> ®Ò c­¬ng ph¶i thùc sù nghiªm tóc, kh«ng nÓ nang. Mét sè ý kiÕn cho r»ng kh©u xÐt<br /> duyÖt ®Ò c­¬ng vÉn cßn mang tÝnh h×nh thøc, nÓ nang nªn ch­a ®¹t hiÖu qu¶ cao, vµ<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 62 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> còng t¹o ®iÒu kiÖn cho ra ®êi nh÷ng ®Ò tµi mµ thùc tÕ chÊt l­îng kh«ng cao nh­<br /> ®¸nh gi¸. C¸ch lµm nµy rÊt nguy hiÓm v× vÒ l©u dµi sÏ t¹o ra tiÒn lÖ kh«ng tèt, khiÕn<br /> nh÷ng ng­êi lµm viÖc nghiªm tóc thiÖt thßi, vµ n¶n chÝ kh«ng muèn tham gia. T×nh<br /> tr¹ng nµy còng kh¸ phæ biÕn trong kh©u thÈm ®Þnh, nghiÖm thu ®Ò tµi.<br /> XÐt duyÖt ®Ò c­¬ng lµ c«ng t¸c v« cïng quan träng v× ®©y lµ kh©u quyÕt ®Þnh<br /> xem ®Ò tµi cã ®­îc phÐp thùc hiÖn hay kh«ng vµ ®­îc thùc hiÖn theo mét lÞch tr×nh<br /> chi tiÕt nh­ thÕ nµo, néi dung ra sao, cã phï hîp víi t×nh h×nh nhu cÇu thùc tÕ hay<br /> kh«ng. Mét ®Ò c­¬ng nghiªm tóc, cã chÊt l­îng lµ tiÒn ®Ò cho mét nghiªn cøu cã chÊt<br /> l­îng. V× vËy, kh«ng thÓ lµm qua loa hay v× nÓ nang mµ bá qua nh÷ng sai sãt cña ®Ò<br /> tµi, ®Ó ®Õn khi nghiÖm thu mÆc dï ®Ò tµi ch­a ®¹t yªu cÇu hoÆc chÊt l­îng ch­a cao<br /> nh­ng v× liªn quan ®Õn mét sè c¸n bé thuéc nh÷ng kh©u thÈm ®Þnh tr­íc mµ còng<br /> l¹i nÓ nang cho qua.<br /> 2.4. Kh©u kiÓm tra triÓn khai kÕ ho¹ch nghiªn cøu<br /> Theo ý kiÕn cña mét nghiªn cøu viªn ë ViÖn X· héi häc th× ®©y lµ kh©u qu¶n<br /> lý khã nhÊt vµ yÕu nhÊt: “…M×nh cho r»ng giai ®o¹n gi÷a cña ®Ò tµi lµ qu¶n lý kÐm<br /> nhÊt. Kh©u triÓn khai lµ hÇu nh­ kh«ng cã ai qu¶n lý c¶. Tøc lµ cø ký hîp ®ång xong<br /> ng­êi ta lµm thÕ nµo kÖ. VÝ dô m×nh lµm ®Ò tµi cÊp bé th× Ban qu¶n lý nhiÒu khi<br /> thØnh tho¶ng còng vÒ ®©y kiÓm tra, còng ®Þnh kú nh­ng chØ lµ h×nh thøc th«i, cßn<br /> thùc chÊt ng­êi ta qu¶n lý th­êng lµ anh tiªu tiÒn nh­ thÕ nµo h¬n lµ quan t©m anh<br /> triÓn khai néi dung nh­ thÕ nµo.” B¶n th©n nh÷ng c¸n bé cña Ban ®i kiÓm tra còng<br /> chØ cã thÓ kiÓm tra ®­îc tiÕn ®é hay t×nh h×nh chi tiªu tµi chÝnh cña ®Ò tµi, chø<br /> kh«ng cã ®ñ tr×nh ®é chuyªn m«n ®Ó thÈm ®Þnh chÊt l­îng chuyªn m«n cña ®Ò tµi.<br /> Qu¶n lý, kiÓm tra giai ®o¹n triÓn khai kÕ ho¹ch nghiªn cøu lµ rÊt cÇn thiÕt.<br /> Nh÷ng kÕt qu¶ kiÓm tra trong giai ®o¹n nµy lµ b»ng chøng ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c,<br /> kh¸ch quan vµ ®¹o ®øc cña ng­êi lµm khoa häc. V× vËy, cÇn thiÕt ph¶i t¨ng c­êng n©ng<br /> cao nghiÖp vô chuyªn m«n cho c¸c c¸n bé cña Ban. C«ng t¸c kiÓm tra cÇn thùc hiÖn ®Þnh<br /> kú vµ ®ét xuÊt trong tr­êng hîp cÇn thiÕt. NÕu lµm tèt c«ng t¸c nµy, nh÷ng ng­êi thùc<br /> hiÖn ®Ò tµi buéc ph¶i lµm viÖc cã tr¸ch nhiÖm h¬n víi nhiÖm vô nghiªn cøu ®­îc giao.<br /> 3. Thùc tr¹ng c«ng t¸c ®¸nh gi¸ nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi<br /> ViÖt Nam<br /> 3.1. Tiªu chÝ ®¸nh gi¸ mét nghiªn cøu khoa häc<br /> KÕt qu¶ vµ HiÖu qu¶ nghiªn cøu lµ 2 c¬ së chñ ®¹o ®Ó c¸c ®¬n vÞ ®¸nh gi¸ mét<br /> NCKH, c¸c yÕu tè kh¸c nh­ c¸c yÕu tè ®Çu ra hay yÕu tè ®Çu vµo, m«i tr­êng nghiªn<br /> cøu… chiÕm vÞ trÝ kh«ng quan träng. Trªn thùc tÕ, nhiÒu ®¬n vÞ vÉn cßn ch­a thèng<br /> nhÊt trong kh¸i niÖm “HiÖu qu¶” th× ch­a thÓ chøng minh c«ng t¸c ®¸nh gi¸ NCKH<br /> lµ chÝnh x¸c, kh¸ch quan. Tùu chung l¹i, “HiÖu qu¶” ë ®©y ®­îc hiÓu tïy theo Héi<br /> ®ång ®¸nh gi¸, do vËy, mçi héi ®ång quan niÖm vÒ tÝnh hiÖu qu¶ lµ kh¸c nhau.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> NguyÔn ThÕ H­ng 63<br /> <br /> MÆt kh¸c, hiÖn nay c¸c tiªu chÝ ®­îc sö dông ®Ó ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶<br /> cña mét NCKH rÊt ®a d¹ng. Tuy nhiªn, vÊn ®Ò lµ ph¶i sö dông c¸c tiªu chÝ trªn sao<br /> cho hiÖu qu¶ vµ cho kÕt qu¶ thÈm ®Þnh chÝnh x¸c.<br /> Khi ®­îc yªu cÇu ®¸nh gi¸ vÒ tÝnh chÝnh x¸c hiÖu qu¶ vµ tÝnh hîp lý cña c«ng<br /> t¸c ®¸nh gi¸ mét NCKH, chØ cã 3% sè ng­êi cho r»ng tÝnh chÝnh x¸c, hiÖu qu¶ vµ hîp<br /> lý cao. Trªn 70% sè ng­êi cho r»ng c«ng t¸c nµy chØ t­¬ng ®èi chÝnh x¸c vµ c¸c tiªu chÝ<br /> chØ t­¬ng ®èi hîp lý. Trªn 25% sè ng­êi, tøc lµ 1 phÇn 4 sè ng­êi ®­îc hái, mét con sè<br /> kh«ng nhá, hoµi nghi vÒ tÝnh chÝnh x¸c còng nh­ tÝnh hîp lý cña c«ng t¸c nµy. §iÒu<br /> nµy cµng kh¼ng ®Þnh h¬n n÷a yªu cÇu cÊp thiÕt lµ ph¶i thay ®æi c¸ch ®¸nh gi¸ mét<br /> NCKH sao cho ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c, hiÖu qu¶ vµ hîp lý. Trong khoa häc, kh«ng thÓ<br /> dïng hai ch÷ “t­¬ng ®èi” ®Ó thÈm ®Þnh gi¸ trÞ còng nh­ kÕt qu¶ cña mét NCKH.<br /> T­¬ng tù, hiÖn nay ph­¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ mét NCKH phæ biÕn nhÊt (87.7%)<br /> vÉn lµ b¶o vÖ vµ nghiÖm thu tr­íc héi ®ång. Ph­¬ng ph¸p nµy ®· tån t¹i l©u ®êi vµ<br /> còng cã nh÷ng hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh. Th«ng th­êng, mét héi ®ång nghiÖm thu bao gåm<br /> tõ 3 ®Õn 7 ng­êi (tïy cÊp ®Ò tµi), trong ®ã cã kho¶ng 2 – 3 ng­êi ph¶n biÖn trªn c¬ së<br /> b¸o c¸o vµ c¸c thµnh viªn kh¸c cho ý kiÕn tham kh¶o. Ph­¬ng ph¸p nµy chØ thùc sù<br /> ph¸t huy hiÖu qu¶ khi tÊt c¶ c¸c thµnh viªn trong héi ®ång lµm viÖc thùc sù nghiªm<br /> tóc, kh¸ch quan. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, hiÖn t­îng nÓ nang trong khoa häc ®ang lµ<br /> mét vÊn n¹n trong khoa häc ViÖt Nam. V× vËy, nÕu cø tiÕp tôc chØ dïng héi ®ång ®Ó<br /> thÈm ®Þnh mét NCKH th× ch­a thÓ chÝnh x¸c, kh¸ch quan. Ph­¬ng ph¸p sö dông<br /> chuyªn gia thÈm ®Þnh vµ lÊy ý kiÕn ®¸nh gi¸ cña chÝnh ng­êi sö dông kÕt qu¶ nghiªn<br /> cøu lµ hai ph­¬ng ph¸p bæ trî rÊt cã Ých, tuy nhiªn hiÖn nay l¹i ®­îc Ýt ®¬n vÞ sö dông.<br /> 3.2. C«ng t¸c ®¶m b¶o nguån lùc thùc hiÖn ®Ó tµi<br /> - Nh©n lùc<br /> Nh©n lùc lµ nguån lùc quan träng nhÊt trong c¸c nguån lùc ®Ó th­c hiÖn ®Ò tµi.<br /> §¶m b¶o nguån nh©n lùc trong nghiªn cøu khoa häc còng lµ mèi quan t©m bËc nhÊt cña<br /> c¸c cÊp qu¶n lý. VÊn ®Ò ®au ®Çu nhÊt hiÖn nay ®èi víi c¸c viÖn nghiªn cøu khoa häc x·<br /> héi lµ kh«ng cã ®ñ ng­êi ®ñ n¨ng lùc, tøc lµ ch­a ®¶m b¶o ®­îc vÒ mÆt chÊt l­îng.<br /> Cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn hiÖn t­îng thõa c¸n bé nh­ng thiÕu nh©n<br /> lùc ®ñ tr×nh ®é: mét phÇn lµ nh÷ng ng­êi cã tr×nh ®é th× th­êng cã tham väng. Mét<br /> phÇn lµ do lÒ lèi lµm viÖc dùa trªn quan hÖ quen biÕt, nÓ nang rÊt phæ biÕn, v× vËy<br /> mµ viÖc tuyÓn chän nh©n sù ch­a ®­îc thùc hiÖn chÆt chÏ, ®¶m b¶o c«ng b»ng,<br /> kh¸ch quan. Hai nguyªn nh©n nµy ®Òu liªn quan chÆt chÏ ®Õn c¬ chÕ qu¶n lý nh©n<br /> sù t¹i c¸c viÖn nghiªn cøu cña nhµ n­íc. Mét lµ, Nhµ n­íc ch­a cã chÕ ®é tr¶ l­¬ng<br /> hîp lý, ch­a cã chiÕn l­îc thu hót nh©n tµi trong c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc. Hai<br /> lµ, chÕ ®é qu¶n lý quan liªu, “qu¶n lý chç ngåi thay cho qu¶n lý hiÖu qu¶ c«ng viÖc”<br /> khiÕn cho nh÷ng ng­êi cã hoµi b·o, cã tham väng kh«ng muèn lµm viÖc trong c¸c c¬<br /> quan nhµ n­íc. V× vËy, c¸ch qu¶n lý, tuyÓn dông vµ sö dông nh©n sù nh­ trªn v«<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 64 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> h×nh chung ®· lµm thay ®æi b¶n chÊt cña c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc.<br /> TiÕp sau vÊn ®Ò thiÕu nh©n lùc cã tr×nh ®é lµ vÊn ®Ò ch¶y m¸u chÊt x¸m t¹i chç. §ã<br /> lµ cã nhiÒu c¸n bé sau khi ®· ®­îc ®µo t¹o, cã tr×nh ®é v÷ng vµng th× hä ra ®i. §©y còng lµ lç<br /> hæng cña c«ng t¸c qu¶n lý nh©n sù.<br /> KÕt qu¶ kh¶o s¸t cho thÊy, ý kiÕn cho r»ng chÊt l­îng c¸n bé nghiªn cøu lµ<br /> bµi to¸n mµ c¸c ®¬n vÞ ph¶i gi¶i quyÕt chiÕm tû lÖ lín nhÊt (47%). TiÕp theo lµ c¸c ý<br /> kiÕn cho r»ng ®¬n vÞ cßn thiÕu vÒ mÆt sè l­îng c¸c c¸n bé nghiªn cøu khoa häc (26%)<br /> chÊt l­îng c¸c c¸n bé qu¶n lý (21%). Trong khi ®ã, ý kiÕn cho r»ng ®¬n vÞ cßn thiÕu<br /> vÒ sè l­îng c¸c c¸n bé qu¶n lý chØ chiÓm tØ lÖ rÊt nhá (6%). §iÒu nµy cho thÊy, nÕu cã<br /> c¬ chÕ qu¶n lý ®óng ®¾n, hiÖu qu¶ th× dï sè l­îng c¸n bé kh«ng t¨ng lªn th× hiÖu qu¶<br /> qu¶n lý vÉn cã thÓ ®­îc n©ng lªn.<br /> <br /> GÇn 90% ý kiÕn ®­îc hái cho biÕt ®¬n vÞ m×nh cÇn ®­îc bæ sung nguån nh©n<br /> lùc. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i lµ nguån lùc bÊt kú mµ lµ nguån nh©n lùc trÎ vµ cã n¨ng<br /> lùc (71.4%). Nh­ vËy, cã thÓ thÊy thÕ hÖ trÎ ®­îc kú väng rÊt nhiÒu. Tuy nhiªn, hiÖn<br /> nay, hÇu nh­ c¸c viÖn nghiªn cøu ®Òu ch­a ®ñ ®iÒu kiÖn vËt chÊt ®Ó thu hót nh÷ng<br /> ng­êi trÎ vµ cã tµi lµm viÖc. Ngoµi vÊn ®Ò l­¬ng bæng vµ c¸c phô cÊp ­u ®·i ch­a cao,<br /> c¸c thiÕt bÞ v¨n phßng, c¬ së lµm viÖc còng ch­a hoµn toµn ®¸p øng ®­îc nhu cÇu vµ<br /> yªu cÇu c«ng viÖc.<br /> Theo ®¸nh gi¸ cña ng­êi ®­îc hái, cã 4% cho r»ng minh sèng ë møc kh¸ gi¶,<br /> 18,2% ë møc trªn trung b×nh. Cßn l¹i, 65,6% tù ®¸nh gi¸ m×nh sèng ë møc trung b×nh vµ<br /> 12,2% cho r»ng m×nh sèng d­íi møc trung b×nh. Nh­ vËy, víi trªn 60% tù cho lµ m×nh<br /> sèng ë møc trung b×nh vµ trªn 12% sè ng­êi tù nhËn sèng d­íi møc trung b×nh, ®iÒu<br /> nµy gi¶i thÝch t¹i sao c¸n bé nghiªn cøu khoa häc ch­a hµi lßng vÒ lîi Ých vËt chÊt mµ<br /> “nghÒ” lµm khoa häc mang l¹i cho c¸ nh©n hä.<br /> - Tµi lùc<br /> Nguån kinh phÝ dµnh cho nghiªn cøu khoa häc cña c¸c ®¬n vÞ vÉn ®­îc ph©n<br /> bæ chñ yÕu tõ nguån ng©n s¸ch nhµ n­íc, dùa trªn c¸c tiªu chÝ chñ yÕu nh­ theo cÊp<br /> ®é ®Ò tµi (nhµ n­íc, bé, c¬ së…) vµ cÊp duyÖt tõ phÝa c¬ quan qu¶n lý. Tuy Nhµ n­íc<br /> ®· cã chñ tr­¬ng “t¨ng dÇn tØ lÖ chi cho nghiªn cøu khoa häc vµ c«ng nghÖ trong tæng<br /> chi ng©n s¸ch Nhµ n­íc” c¸c ®¬n vÞ vÉn c¶m thÊy lµ ch­a ®ñ cho c¸c ho¹t ®éng cña<br /> m×nh cã hiÖu qu¶. Cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh tr¹ng nµy. Thø nhÊt, lµ do<br /> c«ng t¸c ®Êu thÇu vµ giao nhiÖm vô ch­a kh¸ch quan, triÖt ®Ó. §Êu thÇu chØ lµ h×nh<br /> thøc, trªn thùc tÕ nhiÒu tr­êng hîp chØ cã 1 ®Ò tµi ®Êu thÇu vµ tÊt nhiªn la ®Ò tµi ®ã<br /> tróng thÇu, dÉn ®Õn chÊt l­îng cña ®Ò tµi ®ã kh«ng tèt nh­ mong ®îi. Thø 2, ng©n<br /> s¸ch dµnh cho nghiªn cøu khoa häc ®­îc rãt vÒ vµ chia ®Óu cho c¸c ®Ò tµi (cÊp c¬ së).<br /> Víi sè tiÒn ®­îc duyÖt cho ®Ò tµi cÊp c¬ së lµ 6 triÖu, chØ mét ng­êi cã thÓ thùc hiÖn<br /> ®Ò tµi, vµ víi sè tiÒn nhá nh­ vËy, ng­êi ta cã t©m lý lµ lµm cho qua, v× nÕu dån hÕt<br /> t©m huyÕt ®Ó ®¹t chÊt l­îng tèt th× ng­êi lµm ®Ò tµi sÏ bÞ lç. ChÝnh v× vËy mµ ®Ò tµi<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> NguyÔn ThÕ H­ng 65<br /> <br /> tuy nhiÒu, kinh phÝ chi cho nghiªn cøu khoa häc lµ kh«ng nhá, nh­ng do c¸c ®Ò tµi<br /> manh món, nhá vôn nªn kh«ng ph¸t huy ®­îc gi¸ trÞ còng nh­ hiÖu qu¶ khoa häc.<br /> Thø 3, do c¸c ®¬n vÞ ch­a cã mét hÖ tiªu chÝ chuÈn khi xÐt duyÖt, tuyÓn chän ®Ò<br /> c­¬ng, nªn cïng mét lo¹i ®Ò tµi, cã n¬i dÔ dµng cã n¬i khã kh¨n.<br /> VÊn ®Ò ®Æt ra ë ®©y lµ ph¶i cÊu tróc l¹i h×nh thøc vµ c¸c tiªu chÝ ph©n bæ kinh<br /> phÝ. NhÊt lµ c¸c quy ®Þnh trong kh©u dù trï kinh phÝ, ph¶i hîp lý vµ ®óng víi t×nh<br /> h×nh thùc tÕ. Tr¸nh t×nh tr¹ng dù trï kinh phÝ lÖch so víi t×nh h×nh gi¸ c¶ thÞ tr­êng<br /> thùc tÕ, dÉn ®Õn t×nh tr¹ng ph¶i lÊy phÇn nµy bï cho phÇn kia, g©y khã kh¨n trong<br /> viÖc gi¶i ng©n, ®ång thêi, ®¶m b¶o quyÒn lîi cho ng­êi tham gia nghiªn cøu khoa<br /> häc. Ngoµi ra, cÇn thiÕt ph¶i cã mét hÖ tiªu chÝ ®¸nh gi¸ chuÈn cho c¸c lo¹i, c¸c cÊp<br /> ®Ò tµi ®Ó ®¶m b¶o c«ng b»ng cho c¸c ®Ò tµi tham gia ®Êu thÇu. C¸c ®¬n vÞ nghiªn cøu<br /> ngoµi kinh phÝ tõ ng©n s¸ch nhµ n­íc còng cÇn tÝch cùc, chñ ®éng trong viÖc t×m<br /> nguån tµi trê tõ c¸c tæ chøc, c¸ nh©n quan t©m.<br /> - VËt lùc<br /> Trªn 65% c¸c ®Ò tµi ®­îc cung cÊp c¸c thiÕt bÞ cÇn thiÕt cho nghiªn cøu. Trªn<br /> 70% trong sè ®ã sö dông c¸c trang thiÕt bÞ cã s½n t¹i ®¬n vÞ nghiªn cøu. Tuy nhiªn, chØ<br /> gÇn 14% ý kiÕn hµi lßng víi c¬ së vËt chÊt ®­îc cung cÊp. Nh­ vËy, thiÕu thèn h¹ tÇng c¬<br /> së còng lµ mét nguyªn nh©n kh«ng nhá ¶nh h­ëng ®Õn chÊt l­îng nghiªn cøu. Víi ®Æc<br /> ®iÓm ngµnh, c¸c nghiªn cøu khoa häc x· héi kh«ng yªu cÇu c¸c trang thiÕt bÞ kü thuËt<br /> víi c«ng nghÖ tèi t©n nh­ khoa häc tù nhiªn hay khoa häc qu©n sù. Tuy nhiªn, c¬ së h¹<br /> tÇng tèi thiÕu ph¶i ®¶m b¶o ®­îc kh«ng gian nghiªn cøu riªng biÖt, c¸c thiÕt bÞ nghe,<br /> nh×n, thu ph¸t th«ng tin ®Ó ®¶m b¶o c¸c nhµ nghiªn cøu ®­îc tiÕp xóc tèi ®a víi c¸c<br /> nguån th«ng tin. Tuy nhiªn, hÖ thèng th«ng tin vµ c¸c trang thiÕt bÞ v¨n phßng l¹i n»m<br /> trong danh s¸ch nh÷ng ph­¬ng tiÖn vËt t­ ch­a ®¶m b¶o nhÊt. Víi ®Æc ®iÓm ngµnh lµ<br /> ph¶i ®äc nhiÒu, tham kh¶o nhiÒu t­ liÖu, Internet vµ th­ viÖn lµ nh÷ng ph­¬ng tiÖn<br /> kh«ng thÓ thiÕu.<br /> <br /> Tr­íc hoµn c¶nh ®ã, c¸c ®¬n vÞ ®· cã nhiÒu ph­¬ng ¸n gi¶i quyÕt nh­ kªu gäi<br /> tµi trî, trÝch tõ c¸c dù ¸n ph¸t triÓn hay trÝch trùc tiÕp tõ c¸c ®Ò tµi, mµ thùc chÊt lµ<br /> sö dông nguån ng©n s¸ch nhµ n­íc. V× vËy, Nhµ n­íc cÇn cã kÕ ho¹ch chi ng©n s¸ch<br /> phï hîp ®Ó ®Çu t­ cho trang thiÕt bÞ, c¬ së h¹ tÇng ®¶m b¶o m«i tr­êng vµ ®iÒu kiÖn<br /> nghiªn cøu cho c¸c ®¬n vÞ. Ngoµi ra, c¸c ®¬n vÞ còng cÇn chñ ®éng h¬n n÷a trong viÖc<br /> kªu gäi tµi trî vµ ®Çu t­ tõ c¸c tæ chøc, c¸ nh©n quan t©m.<br /> - Th«ng tin<br /> Th«ng tin ®èi víi ho¹t ®«ng nghiªn cøu lµ v« cïng quan träng. Nguån th«ng<br /> tin cã dåi dµo míi cho phÐp c¸c nhµ nghiªn cøu so s¸nh, ®èi chiÕu ®Ó cã ®­îc kÕt luËn<br /> tèi ­u nhÊt. Th«ng tin cã chÝnh x¸c míi gióp ®­a ra c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu chÝnh<br /> x¸c. Ngoµi vÊn ®Ò h¹n chÕ th«ng tin do nguyªn nh©n c¬ së vËt chÊt ch­a ®¸p øng<br /> ®­îc th× cßn cã nguyªn nh©n c¬ chÕ chÝnh s¸ch. Trong nhiÓu tr­êng hîp, c¸c nhµ<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 66 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> khoa häc cã thÓ ph©n tÝch nh÷ng th«ng tin phæ biÕn, “ai còng biÕt”. Nh÷ng th«ng tin<br /> ®­îc c«ng bè nµy th«ng th­êng lµ l¹c hËu so víi thùc tÕ 3 n¨m, 5 n¨m. Trong nhiÒu<br /> tr­êng hîp, sè liÖu ph©n tÝch qu¸ cò, kh«ng thÓ sö dông ®­îc, c¸c nhµ nghiªn cøu<br /> ph¶i t×m ®Õn sè liÖu tõ n­íc ngoµi nh­ c¸c tæ chøc WB, JICA, UNDP…<br /> Hép 3: C¸n bé nghiªn cøu ch­a ®­îc tiÕp xóc víi c¸c tµi liÖu h¹n chÕ<br /> <br /> “…nh­ ta ®Ò nghÞ quy chÕ d©n chñ trong ho¹t ®éng khoa häc cña ta: vÝ dô nh­<br /> nhµ khoa häc ph¶i ®­îc tiÕp xóc víi c¸c tµi liÖu h¹n chÕ. VÝ dô nh­ muèn nghiªn cøu<br /> vÒ mét sè n­íc t¹m gäi lµ c¸i hÖ thèng thï ®Þch víi ta, th× nh÷ng tµi liÖu h¹n chÕ hay<br /> t¹m gäi lµ nh÷ng “bÝ mËt quèc gia” th× nhµ nghiªn cøu ph¶i ®­îc biÕt th× míi nghiªn<br /> cøu ®­îc chø. ThÕ nh­ng, nh÷ng tµi liÖu ®ã l¹i kh«ng ®­îc tiÕp xóc…” (Nam, Biªn<br /> b¶n PVS3)<br /> Trong thêi ®iÓm hiÖn t¹i, ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n nµy, Nhµ n­íc cÇn cã<br /> nh÷ng quy ®Þnh cëi më h¬n vÒ nguån th«ng tin ®èi víi c¸c nhµ khoa häc. C¸c ®¬n vÞ<br /> nghiªn cøu còng cÇn ph¶i chñ ®éng qu¶n lý, l­u gi÷ vµ thiÕt lËp ng©n hµng th«ng tin<br /> tïy theo ®Æc ®iÓm ngµnh. C¸c ®¬n vÞ còng cÇn ®Èy m¹nh h¬n n÷a c«ng t¸c giao l­u,<br /> trao ®æi th«ng tin ®Ó më réng nguån th«ng tin cho c¸c ®Ò tµi, dù ¸n mçi khi cÇn.<br /> 3.3. Vai trß cña c¬ quan qu¶n lý NCKH<br /> Nguån lùc lu«n lµ vÊn ®Ò bøc xóc bËt nhÊt ®èi víi nh÷ng ng­êi ho¹t ®éng<br /> khoa häc, tuy nhiªn, theo ®¸nh gi¸ cña nh÷ng ng­êi ®­îc tr¶ lêi, nguån lùc chØ ®øng<br /> hµng thø 4 trong c¸c vÊn ®Ò thuéc c¬ chÕ qu¶n lý. VÊn ®Ò ®­îc quan t©m bËc nhÊt lµ<br /> vÊn ®Ò kiÓm tra vµ ®¸nh gi¸ thùc hiÖn kÕ ho¹ch nµy (gÇn 80%). §iÒu nµy còng phï<br /> hîp víi nhiÒu ý kiÕn pháng vÊn s©u cho r»ng kiÓm tra, ®¸nh gi¸ thùc hiÖn kÕ ho¹ch<br /> lµ kh©u yÕu nhÊt trong tÊt c¶ c¸c kh©u qu¶n lý. C¸c c¬ quan qu¶n lý sau khi ®·<br /> duyÖt ®Ò c­¬ng vµ giao cho c¸c chñ tr× ®Ò tµi th× gÇn nh­ bu«ng tay kh«ng kiÓm so¸t<br /> qu¸ tr×nh thùc hiÖn kÕ ho¹ch n÷a. §©y lµ kh©u then chèt ®Ó ®¶m b¶o mét c«ng tr×nh<br /> khoa häc chÝnh x¸c, ®¹t chÊt l­îng tèt. Sai sãt x¶y ra trong giai ®o¹n nµy mµ kh«ng<br /> ®­îc xö lý, chÊn chØnh, sÏ g©y ra nh÷ng sù thiÕu chÝnh x¸c, kh«ng ®¶m b¶o chÊt<br /> l­îng trong giai ®o¹n nghiÖm thu, vµ h¬n thÕ n÷a, nh÷ng sai sãt nµy sÏ kh«ng thÓ<br /> quay l¹i söa ch÷a trong giai ®o¹n sau. Kh©u kiÓm tra vµ ®¸nh gi¸ thùc hiÖn kÕ<br /> ho¹ch kh«ng chØ ®¬n thuÇn lµ kiÓm so¸t t×nh h×nh chi tiªu tµi chÝnh mµ ph¶i b¸m s¸t<br /> víi chuyªn m«n, ®¶m b¶o ®óng quy tr×nh nghiªn cøu, ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch<br /> quan, khoa häc cña s¶n phÈm nghiªn cøu.<br /> Mét vai trß quan träng kh¸c cña c¬ quan tæ chøc qu¶n lý NCKH lµ ®Þnh h­íng vµ<br /> lËp kÕ ho¹ch nghiªn cøu, chiÕm trªn 70% ý kiÕn tr¶ lêi. Trong t×nh h×nh n­íc ta hiÖn nay,<br /> vai trß ®Þnh h­íng cã tÇm quan träng lín lao. §Ó thùc hiÖn ®­îc vai trß nµy, c¸c c¬ quan tæ<br /> chøc qu¶n lý ph¶i n¾m b¾t vµ qu¸n triÖt chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n­íc,<br /> ®ång thêi nhanh nh¹y trong viÖc lång ghÐp c¸c ho¹t ®éng khoa häc víi s¶n xuÊt, kinh<br /> doanh, sao cho ho¹t ®éng khoa häc võa cã thÓ phôc vô chÝnh nã, võa cã thÓ phôc vô sù<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> NguyÔn ThÕ H­ng 67<br /> <br /> ph¸t triÓn vµ tiÕn bé cña ®Êt n­íc.<br /> T­¬ng tù, c¸c tæ chøc qu¶n lý ®ãng vai trß to lín trong viÖc tæ chøc vµ duyÖt<br /> kÕ ho¹ch nghiªn cøu. Víi hÖ thèng qu¶n lý ph©n cÊp, c¸c tæ chøc qu¶n lý lµ ®¬n vÞ<br /> ®Çu mèi n¾m gi÷ c¸c th«ng tin vµ chñ tr­¬ng chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc vÒ kÕ ho¹ch<br /> nghiªn cøu khoa häc. Nhê vËy, c¸c tæ chøc qu¶n lý cã kh¶ n¨ng tËp hîp vµ ph©n bæ c¸c<br /> nguån lùc theo c¸ch hîp lý nhÊt ®Ó thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch ®Ò ra.<br /> KÕT LUËN<br /> Trªn ®©y lµ nh÷ng nhËn ®Þnh s¬ bé vÒ hiÖn tr¹ng t×nh h×nh qu¶n lý nghiªn<br /> cøu khoa häc t¹i viÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam. Nh×n chung, tuy cßn nhiÒu ®iÓm<br /> bÊt cËp, nh­ng cã thÕ nãi ViÖn ®ang ®i ®óng h­íng trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ chÕ<br /> qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc. Tuy nhiªn, ®©y chØ cã thÓ coi nh­ lµ thµnh c«ng b­íc<br /> ®Çu, dù b¸o mét h­íng ®i ®óng. §Ó x©y dùng mét c¬ chÕ qu¶n lý nghiªn cøu khoa<br /> häc hiÖu qu¶, cÇn:<br /> 1. VÒ phÝa Nhµ n­íc vµ Bé qu¶n lý trùc tiÕp:<br /> <br /> - §Èy nhanh h¬n n÷a tiÕn ®é thùc hiÖn §Ò ¸n §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý<br /> khoa häc vµ c«ng nghÖ<br /> - Dù b¸o vµ x©y dùng kÕ ho¹ch ng©n s¸ch, nh©n lùc, chiÕn l­îc ph¸t<br /> triÓn kinh tÕ x· héi trong thêi gian 10 - 20 n¨m nh»m ®Þnh h­íng vµ x¸c ®inh h­íng<br /> nghiªn cøu l©u dµi cho c¸c ®¬n vÞ nghiªn cøu<br /> - Cã c¬ chÕ më h¬n trong viÖc tiÕp cËn c¸c tµi liÖu h¹n chÕ ®èi víi c¸c<br /> nhµ nghiªn cøu khoa häc<br /> - Cã chÕ ®é ®·i ngé vµ sö dông nh©n tµi thÝch hîp<br /> 2. VÒ phÝa ViÖn Khoa häc x· héi<br /> - Chi tiÕt hãa vµ lªn kÕ ho¹ch cô thÓ sö dông vµ ph©n bæ ng©n s¸ch Nhµ<br /> n­íc cho c¸c ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc cho c¸c ®¬n vÞ trùc thuéc.<br /> - X©y dùng quy chÕ thu - chi, qu¶n lý tµi chÝnh, gi¶i ng©n phï hîp víi<br /> t×nh h×nh thùc tÕ<br /> - TriÓn khai ®ång bé hãa c¸c tiªu chÝ ®¸nh gi¸, thÈm ®Þnh NCKH<br /> - Thùc hiÖn tèt c«ng t¸c thanh - kiÓm tra c¸c giai ®o¹n thùc hiÖn NCKH<br /> <br /> - Thùc hiÖn tèt quy chÕ d©n chñ, b×nh ®¼ng, c«ng khai, minh b¹ch trong<br /> c«ng t¸c ®Êu thÇu ®Ò tµi.<br /> 3. VÒ phÝa c¸c §¬n vÞ nghiªn cøu trùc thuéc<br /> <br /> - LËp kÕ ho¹ch thu - chi, sö dông nguån ng©n s¸ch mét c¸ch cã hiÖu qu¶<br /> - X©y dùng c¸c chiÕn l­îc, quy chÕ néi bé trong viÖc ®µo t¹o, sö dông<br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br /> 68 Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý nghiªn cøu khoa häc t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam<br /> <br /> nh©n tµi, qu¶n lý nh©n lùc<br /> - Thùc hiÖn tèt c«ng t¸c tæ chøc nghiªn cøu khoa häc<br /> - Thùc hiÖn tèt c«ng t¸c thanh - kiÓm tra c¸c giai ®o¹n thùc hiÖn NCKH<br /> cÊp c¬ së<br /> - X©y dùng c¸c chiÕn l­îc thu hót ®Çu t­, hîp t¸c tõ c¸c ®èi t¸c bªn<br /> ngoµi nh»m n©ng cao chÊt l­îng ®éi ngò c¸n bé, ®ång thêi t¨ng nguån thu cho ®¬n vÞ<br /> ngoµi ng©n s¸ch nhµ n­íc<br /> 4. VÒ phÝa c¸n bé nghiªn cøu<br /> - Nghiªm tóc trong c«ng t¸c nghiªn cøu khoa häc<br /> - Cã ý thøc tù rÌn luyÖn, n©ng cao n¨ng lùc nghiªn cøu<br /> - Kh«ng khoan nh­îng cho nh÷ng hµnh vi tr¸i víi ®¹o ®øc cña ng­êi<br /> lµm khoa häc.<br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> 1. §¶ng Céng s¶n ViÖt nam (2001 ), V¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX §¶ng Céng s¶n ViÖt<br /> Nam, Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi.<br /> 2. Heiko Komer (1998), "Ch¶y chÊt x¸m tõ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn-mét vÊn ®Ò l©u dµi" (Ngäc Lan dÞch),<br /> Th«ng tin khoa häc x· héi.<br /> 3. Hoµng §×nh Phu (1999), KH&CN víi c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸, Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi.<br /> 4. Lª §¨ng Doanh (2003), §æi míi c¬ chÕ qu¶n lý KH&CN ë ViÖt nam, Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc vµ Kü<br /> thuËt, Hµ néi<br /> 5. NguyÔn Thanh ThÞnh, §µo Duy TÝnh, Lª Dòng (l999), Quy ho¹ch, ph¸t triÓn hÖ thèng nghiªn cøu khoa<br /> häc vµ triÓn khai c«ng nghÖ ë ViÖt Nam, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi.<br /> 6. NguyÔn Thi Anh Th­ (2000) vÒ ChÝnh s¸ch sö dông nguån nh©n lùc, thóc ®Èy øng dông c«ng nghÖ<br /> 7. Ph¹m V¨n Vang, ViÖn KH&XH VN vÒ §¸nh gi¸ b­íc ®Çu c¬ chÕ ®Çu t­ ph©n bæ vµ sö dông ng©n s¸ch<br /> nhµ n­íc cho ho¹t ®éng khoa häc x· héi - Thùc tr¹ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra<br /> 8. Tµi liÖu Héi th¶o "ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn khoa häc x· héi, c¬ chÕ ho¹t ®éng vµ qu¶n lý ho¹t ®éng khoa<br /> häc x· héi: thùc tr¹ng vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra". ViÖn Khoa häc X· héi ViÖt Nam tæ chøc ngµy 13 th¸ng<br /> 2 n¨m 2007.<br /> 9. ViÖn KHXH VN – Quy ®Þnh ®¸nh gi¸, nghiÖm thu ®Ò tµi cÊp Bé (QuyÕt ®Þnh sè 907/KHXH-Q§, ngµy<br /> 16-5-2005.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2