BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
Lại Phú Minh
NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH HỌC MÁY DÙNG
ẢNH XẠ HÌNH HỖ TRỢ CHẨN ĐOÁN BỆNH UNG THƯ
TUYẾN GIÁP THỂ BIỆT HOÁ SAU PHẪU THUẬT
Ngành: Kỹ thuật điện tử
Mã số: 9520203
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ
Hà Nội 2025
Công trình được hoàn thành tại:
Đại học Bách khoa Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học:
1. TS. Nguyễn Thái Hà
2. GS.TS Nguyễn Đức Thuận
Phản biện 1: GS.TS Trần Đức Tân
Phản biện 2: PGS.TS Phạm Cẩm Phương
Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ
cấp Đại học Bách khoa Hà Nội họp tại Đại học Bách khoa Hà Nội
Vào hồi 8 giờ 30 phút, ngày 05 tháng 05 năm 2025
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:
1. Thư viện Tạ Quang Bửu - Đại học Bách khoa Hà Nội
2. Thư viện Quốc gia Việt Nam
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chn đtài, mc đích nghiên cứu
Ngày nay, cùng với sự phát triển của hội, ung thư vẫn luôn là mối
quan tâm trên toàn cầu. Ung thư tuyến giáp (UTTG) căn bệnh ác tính
phổ biến nhất chiếm hơn 90% trong tổng số bệnh nhân mắc các bệnh ung
thư về tuyến nội tiết. Hiện tại, ung thư tuyến giáp xếp thứ 9 trong các loại
ung thư phổ biến nhất Việt Nam với hơn 5.400 ca mắc mới nhưng may
mắn, đây là loại ung thư có tỉ lệ chữa khỏi cao. Ung thư tuyến giáp hoàn
toàn có thể điều trị thành công nếu được phát hiện giai đoạn sớm, tiên
lượng dành cho người bệnh ung thư tuyến giáp tốt hơn so với những loại
ung thư khác. Ung thư tuyến giáp có thể chia làm hai nhóm khác nhau đó
ung thư tuyến giáp thể biệt hóa ung thư tuyến giáp thể không biệt
hóa. UTTG thể biệt hóa (TBH) chiếm tỷ lệ trên 97% các loại UTTG bao
gồm thể nhú, thể nang và thể tế bào Hurthle.
Xạ hình toàn thân với I-131 bằng máy SPECT (máy chụp cắt lớp
phát xạ đơn photon) một xét nghiệm giá trị để phát hiện nhu
giáp còn lại sau phẫu thuật, các ổ di căn ung thư và cũng là một chỉ số để
xác định liều điều trị cho bệnh nhân UTTG TBH. Tuy nhiên với kỹ thuật
chẩn đoán dựa trên các ảnh SPECT này hoàn toàn phụ thuộc vào trình độ
chuyên môn kinh nghiệm của bác sỹ trong việc phân tích hình ảnh
SPECT theo các các chuẩn hóa về thang đo độ xám trên ảnh. Trong một
số trường hợp kết quả chẩn đoán thể bị sai khác do lỗi chủ quan của
bác sỹ đọc kết quả dẫn đến việc điều trị không hiệu quả ảnh hưởng
đến sức khỏe của bệnh nhân.
Một trong những giải pháp nhằm giảm thiểu các sai sót chủ quan và
hỗ trợ các bác sỹ có thể chẩn đoán được chính xác hơn khi đọc các ảnh y
tế đó là sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo
(AI) như sử dụng các thuật toán học máy (machine learning) trong nhận
dạng bệnh ung. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI vào trong hỗ trợ chẩn đoán
UTTG vẫn còn khá mới mẻ đặc biệt nước ta hiện nay. Bên cạnh đó, các
bộ dữ liệu về bệnh nhân UTTG hiện nay chủ yếu dựa trên các sở dữ
liệu sẵn của bệnh nhân nước ngoài để đưa vào đánh giá các tham số
đặc trưng. Đây một trong những hạn chế đáng kể khi tiến hành ứng
dụng các mô hình học máy trong nhận dạng phân loại UTTG đối với
người Việt Nam do mỗi chủng người có thể có những đặc điểm riêng
cần có bộ cơ sở dữ liệu phù hợp để đánh giá. Do đó việc xây dựng bộ
sở dữ liệu từ thực tế bệnh nhân của người Việt hết sức cần thiết để
2
thể đẩy mạnh việc ứng dụng AI vào việc hỗ trợ chuẩn đoán bệnh UTTG
tại nước ta hiện nay.
2. Mc tiêu nghiên cứu
- Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu ảnh xạ hình (SPECT) về ung thư tuyến
giáp số lượng mẫu lớn, chuẩn hóa, độ tin cậy cao, phù hợp với đặc
trưng của người Việt Nam.
- Nghiên cứu, đề xuất phương pháp xử lý, nhận dạng phân loại
ảnh xạ hình (SPECT) tuyến giáp để hỗ trợ chẩn đoán.
- Nghiên cứu, xây dựng giải pháp hỗ trợ tính liều dược chất phóng
xạ khuyến nghị trong điều trị cho từng đối tượng bệnh nhân ung thư tuyến
giáp sau phẫu thuật.
3. Đi tưng và phm vi nghiên cứu
Các đối tượng nghiên cứu của luận án là: Các ảnh và đặc trưng của
ảnh xạ hình (SPECT)tuyến giáp sau phẫu thuật, các yếu tố ảnh hưởng đến
độ chính xác chẩn đoán bệnh ung thư tuyến giáp dựa trên ảnh xạ hình
(SPECT)tuyến giáp sau phẫu thuật.
Phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào: Số lượng lớn các ảnh
xạ hình (SPECT)sau phẫu thuật của các bệnh nhân ung thư tuyến giáp
được xử lý, sàng lọc có kết luận của các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh y học
hạt nhân tại Bệnh viện TWQĐ 108.
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thp sliu: Thu thp và xây dng bsở dliu
xạ hình (SPECT) tuyến giáp sau phu thut vi sng đlớn vi các
đặc trưng riêng.
Phương pháp phân tích tng kết kinh nghim: Kế tha và phát trin các
hình hc máy đ đưa ra mt hình xdliu nh nhm ci thin,
nâng cao cht ng nh phc v cho quá trình chn đoán điu tr bệnh
nhân ung thư tuyến giáp th bit hoá sau phu thut.
Phương pháp thc nghim: Da trên vic sdụng cơ sdữ liu thu
thp đưc nhm minh chng, đánh giá, hun luyn hình trên nhng
tập dliu (hi cu) thnghim hình trên nhng tp dliu
mới (tiến cu) đxác thc tính chính xác, hiu qucủa hình so vi
kết qucủa bác có kinh nghim trên 20 năm vchn đoán hình nh y
học ht nhân.
5. Ý nghĩa khoa hc và thc tiễn
- Xây dựng được bộ sở dữ liệu ảnh xạ hình (SPECT)tuyến giáp
sau phẫu thuật của riêng người Việt nam. Đây tài nguyên quý hỗ trợ
3
các nghiên cứu ứng dụng hình trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao chất
lượng hình ảnh, độ chính xác trong chẩn đoán và hiệu quả điều trị.
- Mô hình phát hiện phân loại giáp còn sót lại sau phẫu thuật
cắt bỏ tuyến giáp (RR-HCL-SVM) giúp hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán và điều
trị bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hoá sau phẫu thuật.
- Giải pháp tính liều khuyến nghị trong điều trị nhằm hỗ trợ cho các
bác sỹ trong quá trình điều trị xoá mô giáp còn sót lại sau phẫu thuật cắt
bỏ tuyến giáp.
6. Các đóng góp mi ca lun án
- Xây dựng bộ sở dữ liệu xạ hình tuyến giáp (SPECT) sau phẫu
thuật về ung thư tuyến giáp số lượng mẫu lớn, chuẩn hóa, độ tin cậy
cao, phù hợp với đặc trưng của người Việt Nam. Đây là bộ cơ sở dữ liệu
về ung thư tuyến giáp về các đặc trưng hình ảnh, được sử dụng để phát
triển các mô hình học máy trong phát hiện phân loại giáp còn xót
lại sau phẫu thuật.
- Đề xuất các giải pháp xử lý dữ liệu, lựa chọn mô hình tối ưu để sử
dụng các đặc trưng của dữ liệu từ đó đề xuất các mô hình học sâu DETR,
hình cải tiến từ DETR RR-HCL-SVM để phát hiện phân loại
giáp còn xót lại trên ảnh xạ hình tuyến giáp (SPECT) với độ nhậy cao
trên tập dữ liệu nhỏ .
- Đề xuất giải pháp hỗ trợ phân loại liều dược chất phóng xạ trong
quá trình điều trị bệnh nhân ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật cắt bỏ
tuyến giáp dựa trên việc ứng dụng các hình học máy đơn gian
hiệu quả trên tập dữ liệu dạng bảng.
7. Bố cục của lun án
Nội dung và cấu trúc của luận án bao gồm:
Phần mở đầu: Trình bày về cơ sở chọn luận án, phương pháp và đối
tượng nghiên cứu, những đóng góp chính và bố cục của luận án.
Chương 1: sở thuyết xạ hình tuyến giáp học máy hỗ trợ
chẩn đoán
Chương 2: Xây dựng bộ sở dữ liệu ảnh xạ hình (SPECT) tuyến
giáp sau phẫu thuật
Chương 3: Xây dựng mô hình hỗ trợ chuẩn đoán bệnh sử dụng mạng
học sâu
Chương 4: Đề xuất khuyến nghị liều xóa giáp còn sót lại sau phẫu
thuật dựa trên mô hình học máy.
Phần kết luận: Tóm tắt các kết quả chính, kiến nghị và hướng phát triển,
danh mục các công trình đã công bố, tài liệu tham khảo và phụ lục