intTypePromotion=1

Văn hóa dân gian của tín ngưỡng Quan Âm Việt Nam

Chia sẻ: Hồ Khải Kỳ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:6

0
52
lượt xem
1
download

Văn hóa dân gian của tín ngưỡng Quan Âm Việt Nam

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Văn hóa dân gian của tín ngưỡng quan âm Việt Nam trình bày các nội dung: Nội hàm văn hóa tính nguyên sơ của tín ngưỡng Quan Âm; Ý thức tâm lí của tín ngưỡng Quan Âm; Biểu tượng tính tập thể của tín ngưỡng Quan Âm,... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Văn hóa dân gian của tín ngưỡng Quan Âm Việt Nam

Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 1 - 2012<br /> <br /> 37<br /> <br /> V¨n hãa d©n gian cña tÝn ng­ìng Quan ¢m ViÖt Nam<br /> KiÒu ThÞ V©n Anh(*)<br /> Ýn ng­ìng Quan ¢m cã thÓ nãi lµ<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m, béc lé râ nÐt ®Æc<br /> <br /> gi¸o d©n gian quan träng nhÊt cña ViÖt<br /> <br /> con ng­êi cô thÓ trong céng ®ång nh©n<br /> <br /> T<br /> <br /> mét trong nh÷ng tÝn ng­ìng PhËt<br /> <br /> Nam. Theo thêi gian, tÝn ng­ìng Quan<br /> <br /> ¢m ngµy cµng ph¸t triÓn, h×nh thµnh<br /> v¨n hãa Quan ¢m víi tÝnh hÖ thèng ®Æc<br /> <br /> s¾c râ rµng, néi hµm phong phó vµ hµm<br /> nghÜa s©u s¾c. V× vËy, v¨n hãa Quan ¢m<br /> <br /> cã ph©n lo¹i thµnh nghÜa hÑp vµ nghÜa<br /> réng. NghÜa hÑp lµ chØ nh÷ng lÔ nghÜa vµ<br /> kinh ®iÓn cña PhËt gi¸o cã liªn quan ®Õn<br /> <br /> Quan ¢m ®Ó t¹o thµnh v¨n hãa Quan ¢m.<br /> NghÜa réng lµ chØ nh÷ng biÓu hiÖn v¨n<br /> <br /> hãa ®­îc h×nh thµnh do viÖc d©n gian<br /> <br /> ®¬n thuÇn sïng b¸i, thê cóng Quan ¢m,<br /> tøc lµ v¨n hãa Quan ¢m d©n gian.<br /> <br /> Cã thÓ ®øng tõ gãc ®é tr¹ng th¸i t©m<br /> <br /> lÝ cña v¨n hãa Quan ¢m ®Ó ph©n tÝch vµ<br /> <br /> tr­ng v¨n hãa d©n téc. Thø ba, lµ mét<br /> lo¹i, ng­êi cã tÝn ng­ìng khi thùc thi tÝn<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m th­êng thÓ hiÖn néi<br /> hµm t©m lÝ cña con ng­êi, béc lé t­êng<br /> <br /> tËn t©m lÝ cña con ng­êi ®èi víi m¹ng<br /> sèng. Tuy cã thÓ ®øng tõ gãc ®é lÝ luËn<br /> <br /> ®Ó ph©n tÝch tr¹ng th¸i t©m lÝ cña tÝn<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m thµnh ba néi dung cô<br /> thÓ nªu trªn, nh­ng trªn tùc tÕ chóng<br /> <br /> lu«n tån t¹i song song, hç trî lÉn nhau<br /> <br /> vµ hßa thµnh mét thÓ thèng nhÊt, thÓ<br /> hiÖn mét c¸ch sinh ®éng ý nghÜa vµ gi¸<br /> <br /> trÞ ®a ph­¬ng diÖn cña v¨n hãa Quan ¢m.<br /> §ång thêi th«ng qua viÖc ph©n tÝch ë<br /> <br /> tÇng tr¹ng th¸i t©m lÝ v¨n hãa Quan ¢m<br /> cã thÓ nh×n thÊy râ rµng v¨n hãa Quan<br /> <br /> nghiªn cøu. Tõ t­ t­ëng, ý thøc ®Õn néi<br /> <br /> ¢m mang nÆng nhÊt néi dung mang tÝnh<br /> <br /> ¢m cã ba néi dung cô thÓ: Thø nhÊt, ®èi<br /> <br /> gi¸o häc ®Ó xem xÐt. Nh­ng ®øng tõ gãc<br /> <br /> hµm t©m lÝ ®Òu cho thÊy v¨n hãa Quan<br /> <br /> PhËt gi¸o, nhÊt lµ khi ®øng tõ gãc ®é t«n<br /> <br /> víi con ng­êi cô thÓ trong x· héi, trong<br /> <br /> ®é v¨n hãa häc th× viÖc tÝn ng­ìng Quan<br /> <br /> c¨n cø vµo nhu cÇu thùc tÕ ®Ó tham gia<br /> <br /> tinh thÇn v¨n hãa truyÒn thèng ViÖt<br /> <br /> c¸c thêi k× kh¸c nhau th× d©n chóng ®Òu<br /> vµo tÝn ng­ìng Quan ¢m, tõ ®ã sÏ s¶n<br /> <br /> sinh ra ý thøc míi, c¸ch nh×n nhËn míi,<br /> <br /> t×nh c¶m míi, thao t¸c míi vµ nhu cÇu<br /> míi ®èi víi tÝn ng­ìng. §iÒu ®ã sÏ in dÊu<br /> Ên lªn x· héi cña thêi ®¹i ®ã. TÊt nhiªn<br /> <br /> ®Æc tr­ng tæng thÓ vÉn gièng nhau vÒ c¬<br /> <br /> b¶n. Thø hai, lµ ng­êi cña mét d©n téc cô<br /> thÓ nµo ®ã, ng­êi cã tÝn ng­ìng sÏ lång<br /> <br /> tinh thÇn truyÒn thèng v¨n hãa vµo sù<br /> hiÓu biÕt, thao t¸c vµ yªu cÇu ®èi víi tÝn<br /> <br /> ¢m lu«n thªm vµo nh÷ng néi dung míi,<br /> Nam vµ néi hµm sinh m¹ng tÝnh, míi lµ<br /> <br /> nguyªn nh©n khiÕn v¨n hãa Quan ¢m cã<br /> ¶nh h­ëng réng r·i vµ l©u dµi.<br /> <br /> 1. Néi hµm v¨n hãa tÝnh nguyªn s¬ cña<br /> <br /> tÝn ng­ìng Quan ¢m<br /> <br /> Do tÝn ng­ìng t«n gi¸o d©n gian cã<br /> <br /> tÝnh nhu cÇu thùc tÕ rÊt cao, cho nªn viÖc<br /> ng­êi d©n lùa chän tÝn ng­ìng còng nh­<br /> <br /> *. TS., ViÖn Nghiªn cøu T«n gi¸o.<br /> <br /> Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 1 - 2012<br /> <br /> 38<br /> viÖc ph¸t triÓn tÝn ng­ìng ®ã phô thuéc<br /> <br /> b¶n cña PhËt gi¸o. Tuy PhËt gi¸o còng<br /> <br /> t©m lÝ v¨n hãa cña chÝnh ng­êi theo tÝn<br /> <br /> ¸nh sù sïng b¸i cña con ng­êi ®èi víi<br /> <br /> rÊt nhiÒu vµo tÝnh h¹n chÕ cña ®Æc ®iÓm<br /> <br /> ng­ìng. Tuy Quan ThÕ ¢m Bå t¸t xuÊt<br /> <br /> ph¸t tõ kinh PhËt cña Ên §é, råi l¹i<br /> ®­îc truyÒn tõ Trung Quèc vµo ViÖt<br /> Nam nh­ng ng­êi d©n ViÖt trªn c¬ së<br /> <br /> nhu cÇu thùc tÕ mµ cã ý thøc hoÆc c¶ v«<br /> <br /> ý thøc ®· lång v¨n hãa truyÒn thèng<br /> ViÖt Nam ®Ó c¶i biÕn vÞ bå t¸t nµy. Råi<br /> <br /> tõ ®ã lan truyÒn më réng trong d©n<br /> gian. V× vËy, viÖc h×nh thµnh vµ ph¸t<br /> <br /> triÓn v¨n hãa Quan ¢m lu«n chÞu ¶nh<br /> h­ëng s©u s¾c cña v¨n hãa truyÒn thèng<br /> ViÖt Nam, ®©y lµ qu¸ tr×nh nèi kÕt víi<br /> ®Æc ®iÓm kÕt cÊu t©m lÝ v¨n hãa cña<br /> ng­êi d©n ViÖt. Ph©n tÝch vµi ®Æc ®iÓm<br /> <br /> sÏ dÔ dµng nhËn ra ®iÒu ®ã. VÝ dô: Chän<br /> <br /> mét vÞ bå t¸t kh«ng ph¶i lµ quan träng<br /> nhÊt trong rÊt nhiÒu bå t¸t cña PhËt<br /> gi¸o Ên §é lµm ®èi t­îng thê cóng, råi<br /> <br /> tõng b­íc h×nh thµnh tÝn ng­ìng Quan<br /> <br /> ¢m mét c¸ch h­ng thÞnh. H×nh t­îng<br /> <br /> Quan ¢m Bå t¸t cña PhËt gi¸o Ên §é v«<br /> cïng phong phó, nh­ng h×nh t­îng Êy<br /> <br /> dïng nh÷ng h×nh thøc ®Æc biÖt ®Ó ph¶n<br /> <br /> lùc l­îng siªu nhiªn nh­ng PhËt vµ Bå<br /> <br /> t¸t kh«ng ph¶i lµ chóa tÓ vò trô. Hä<br /> kh«ng tøc giËn, kh«ng trõng ph¹t con<br /> ng­êi vµ còng kh«ng v× lçi lÇm cña con<br /> <br /> ng­êi mµ tèng con ng­êi xuèng ®Þa<br /> <br /> ngôc. LÝ luËn cña PhËt gi¸o chó träng<br /> kh¶o s¸t c¸c vÊn ®Ò hiÖn thùc cña nh©n<br /> <br /> sinh, ph¸n ®o¸n gi¸ trÞ ®èi víi nh©n sinh,<br /> t×m kiÕm sù ch©n thùc cña nh©n sinh chø<br /> kh«ng ph¶i lµ nãi vÒ thÕ giíi h­ v« bªn<br /> <br /> kia sau c¸i chÕt. §Æc biÖt lµ PhËt gi¸o<br /> ViÖt Nam cã ®Æc ®iÓm thÕ tôc hãa rÊt râ<br /> <br /> nÐt, chñ tr­¬ng nhËp thÕ phæ ®é chóng<br /> <br /> sinh, ®Ò cao c¸c ph­¬ng thøc cøu thÕ.<br /> ChÝnh ®iÒu nµy ®· kh¾c häa gi¸ trÞ ®¹o<br /> <br /> ®øc trong v¨n hãa truyÒn thèng ViÖt<br /> Nam, nhÊn m¹nh b¶n tÝnh l­¬ng thiÖn<br /> cña con ng­êi, vµ ¶nh h­ëng ®Õn tÝn<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m khiÕn tÝn ng­ìng<br /> Quan ¢m ngÊm s©u néi hµm tÝnh nguyªn<br /> s¬ cña v¨n hãa truyÒn thèng ViÖt Nam.<br /> <br /> TÝnh d©n gian cña tÝn ng­ìng Quan ¢m<br /> <br /> ®· ®­îc n÷ tÝnh hãa. Néi dung uyªn<br /> <br /> ViÖt Nam hµm chøa néi hµm tÝnh nguyªn<br /> <br /> gß bã cña PhËt gi¸o Ên §é dÇn dÇn bÞ<br /> <br /> ®­îc biÓu hiÖn ë nh÷ng ®iÓm sau:<br /> <br /> th©m vµ ph­¬ng thøc tu hµnh r­êm rµ<br /> ®¬n gi¶n hãa ®Õn møc chØ cÇn niÖm tªn<br /> <br /> ng­êi ®· lµ mét c¸ch cÇu xin ®Ó ®­îc<br /> phï hé. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã ®Òu chøng<br /> <br /> minh viÖc ViÖt Nam tuy tiÕp nhËn ®¹o<br /> PhËt cña Ên §é vµ chÞu ¶nh h­ëng cña<br /> v¨n<br /> <br /> hãa<br /> <br /> truyÒn<br /> <br /> thèng<br /> <br /> Trung<br /> <br /> Quèc<br /> <br /> nh­ng lu«n gi÷ néi hµm tÝnh nguyªn s¬<br /> cña v¨n hãa truyÒn thèng ViÖt Nam.<br /> <br /> §Æc tÝnh tÝn ng­ìng PhËt gi¸o quyÕt<br /> <br /> ®Þnh tÝnh hµi hßa gi÷a v¨n hãa Quan ¢m<br /> vµ v¨n hãa truyÒn thèng ViÖt Nam. TÝn<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m lµ mét lo¹i tÝn ng­ìng<br /> PhËt gi¸o, thÓ hiÖn mét sè tinh thÇn c¬<br /> <br /> s¬ cña v¨n hãa truyÒn thèng. §iÒu nµy<br /> <br /> Thø nhÊt: Quan ¢m Bå t¸t ®­îc x©y<br /> <br /> dùng víi rÊt nhiÒu tÝnh c¸ch trÇn tôc,<br /> tËn t©m b¶o hé chóng sinh chèn nh©n<br /> <br /> gian, quan t©m h¹nh phóc tr­íc m¾t cña<br /> hä. §èi víi ngµi, tÝnh thÇn th¸nh chØ lµ<br /> <br /> trõu t­îng mµ tÝnh thÕ tôc míi lµ cô thÓ,<br /> mÆc dï hai ®Æc tÝnh nµy ®· dung hîp<br /> mét c¸ch hµi hßa víi nhau. §Æc ®iÓm nµy<br /> <br /> cã nÐt t­¬ng ®ång víi tÝn ng­ìng MÉu<br /> thÇn d©n gian ViÖt Nam. Cã lÏ chÝnh v×<br /> <br /> ®Æc ®iÓm nµy nªn Quan ¢m Bå t¸t cña<br /> <br /> PhËt gi¸o míi ®i vµo tÝn ng­ìng MÉu<br /> thÇn, trë thµnh mét ®èi t­îng thê cóng<br /> <br /> 38<br /> <br /> KiÒu ThÞ V©n Anh. V¨n hãa d©n gian...<br /> <br /> 39<br /> <br /> trong tÝn ng­ìng thê MÉu. Mµ MÉu thÇn<br /> <br /> ng­êi §øc Ludwig Andreas Feuerbach<br /> <br /> th¸nh hãa. Sù giao thoa gi÷a MÉu vµ<br /> <br /> ng­ìng ®Òu ®ång thêi lµ mét ph­¬ng<br /> <br /> còng chÝnh lµ ng­êi mÑ ®· ®­îc thÇn<br /> Quan ¢m thÓ hiÖn phong c¸ch hiÖn thùc<br /> <br /> hãa cña t«n gi¸o ViÖt Nam, vµ ë mét<br /> <br /> ph­¬ng diÖn kh¸c thÓ hiÖn b¶n chÊt<br /> “thiªn nh©n<br /> <br /> hîp nhÊt” cña v¨n hãa<br /> <br /> truyÒn thèng ViÖt Nam.<br /> <br /> Thø hai: TÊm lßng ®¹i tõ ®¹i bi quan<br /> <br /> t©m ®Õn nh÷ng ng­êi yÕu ®uèi lu«n ®­îc<br /> nh©n d©n<br /> <br /> t«n träng. HiÖn<br /> <br /> thùc nµy<br /> <br /> ®· ph¶n ¸nh t©m lÝ cÇn ®­îc chë che cña<br /> <br /> ng­êi d©n ViÖt Nam d­íi chÕ ®é phong<br /> kiÕn ®· tån t¹i l©u ®êi. §Æc tÝnh nµy cña<br /> Quan ¢m còng thÓ hiÖn tinh thÇn nh©n<br /> v¨n cña v¨n hãa ViÖt Nam.<br /> <br /> Thø ba: Quan ¢m Bå t¸t ngoµi nh÷ng<br /> <br /> kh¶ n¨ng th­êng thÊy nh­ cøu khæ cøu<br /> n¹n, ban con, cßn thuyÕt gi¶ng PhËt<br /> ph¸p. Nh­ng kh¶o s¸t t×nh h×nh thùc tÕ<br /> cña tÝn ng­ìng Quan ¢m d©n gian th×<br /> viÖc gäi lµ<br /> <br /> thuyÕt gi¶ng<br /> <br /> PhËt ph¸p<br /> <br /> kh«ng ph¶i lµ viÖc tuyªn truyÒn gi¸o lÝ<br /> <br /> PhËt ph¸p uyªn th©m khã hiÓu mµ chñ<br /> yÕu gi¶ng vÒ nh÷ng néi dung tÝch ®øc,<br /> <br /> lµm viÖc thiÖn, hiÕu thuËn víi ng­êi trªn,<br /> nhÉn nhÞn diÖt dôc, v.v… ViÖc thuyÕt<br /> ph¸p nµy mang khuynh h­íng lu©n lÝ<br /> <br /> hãa rÊt cao, nã cã nhiÒu chç t­¬ng ®ång<br /> <br /> víi quan hÖ gi÷a x· héi vµ ng­êi theo<br /> v¨n hãa n«ng nghiÖp ViÖt Nam. V¨n hãa<br /> n«ng nghiÖp khiÕn c¸c tæ chøc x· héi<br /> <br /> cña con ng­êi nhÊn m¹nh viÖc tu hµnh<br /> cña c¸ nh©n, cïng chung sèng hßa b×nh,<br /> coi träng t×nh c¶m… Gi¸o nghÜa cña<br /> Quan ¢m Bå t¸t phï hîp víi lu©n lÝ ®¹o<br /> ®øc cña ng­êi d©n ViÖt Nam.<br /> <br /> Thø t­: Thãi quen cña ng­êi ViÖt Nam<br /> <br /> thiªn vÒ t­ duy trùc gi¸c, nghÜa lµ th«ng<br /> <br /> qua kÝ hiÖu, h×nh t­îng cô thÓ ®Ó n¾m<br /> v÷ng ý nghÜa trõu t­îng. Nh­ triÕt gia<br /> <br /> ®·<br /> <br /> nãi<br /> <br /> “Mçi<br /> <br /> mét<br /> <br /> ph­¬ng<br /> <br /> thøc<br /> <br /> tÝn<br /> <br /> thøc t­ duy”(1) . Ph­¬ng thøc t­ duy cña<br /> <br /> v¨n hãa tÝn ng­ìng Quan ¢m d©n gian<br /> th«ng qua c¸ch t«n thê ®¬n gi¶n ®Ó ®¹t<br /> <br /> ®­îc sù gi¶i tho¸t nh©n sinh, lµ néi hµm<br /> tÝnh nguyªn s¬ cña v¨n hãa truyÒn<br /> <br /> thèng ViÖt Nam. Chóng ta th­êng nãi,<br /> lÜnh ngé PhËt ph¸p x­a nay cã hai c¸ch,<br /> <br /> mét chñ tr­¬ng gi¸c ngé ch©n lÝ, hai<br /> <br /> chñ tr­¬ng tu tËp dÇn dÇn. C¸ch thøc<br /> thø hai cÇn häc tËp, tÝch lòy cßn c¸ch<br /> <br /> thø nhÊt trªn thùc tÕ chØ dùa vµo c¬<br /> <br /> duyªn vµ trÝ tuÖ c¨n b¶n. C¸ch nãi t©m<br /> tÝnh thµnh PhËt ®· chøng minh ph­¬ng<br /> thøc gi¸c ngé ch©n lÝ ®­îc n¾m b¾t<br /> <br /> b»ng trùc gi¸c. ThiÒn ý trong PhËt gi¸o<br /> ViÖt Nam rÊt quan träng, cho nªn trùc<br /> <br /> gi¸c ®èi víi h×nh t­îng ®­îc coi träng.<br /> §ång thêi trùc gi¸c ®èi víi h×nh t­îng<br /> vÉn lu«n lµ quan ®iÓm quan träng cña<br /> <br /> lÜnh vùc mÜ häc ®­¬ng ®¹i. Nhµ mÜ häc<br /> <br /> næi tiÕng Trung Quèc, Ch©u Quang TiÒm,<br /> ®· tõng gi¶i thÝch r»ng chóng ta cã ba<br /> c¸ch nhËn thøc kh¸c nhau víi cïng mét<br /> <br /> sù vËt, ®ã lµ trùc gi¸c, tri gi¸c vµ kh¸i<br /> <br /> niÖm. ChØ nh×n thÊy h×nh t­îng mµ<br /> kh«ng nh×n thÊy ý nghÜa th× gäi lµ trùc<br /> <br /> gi¸c, tõ h×nh t­îng mµ nh×n ra ý nghÜa<br /> <br /> th× gäi lµ tri gi¸c, v­ît qua h×nh t­îng<br /> mµ hiÓu ý nghÜa th× gäi lµ kh¸i niÖm.<br /> <br /> Trong ba ph­¬ng thøc nhËn thøc nµy,<br /> trùc gi¸c ®øng tr­íc tri gi¸c vµ kh¸i<br /> <br /> niÖm, lµ c¸ch nhËn thøc nguyªn thñy<br /> ®¬n thuÇn nhÊt. Mµ c¶m gi¸c vÒ c¸i ®Ñp<br /> <br /> l¹i b¾t nguån tõ trùc gi¸c ®èi víi h×nh<br /> t­îng. ViÖc lÜnh ngé PhËt gi¸o ViÖt<br /> <br /> Nam cÇn v« cïng coi träng t­ duy trùc<br /> gi¸c nµy.<br /> <br /> 1. Feuerbach. B¶n chÊt cña Kit« gi¸o, Nhµ in Ên<br /> Th­¬ng Vô (Trung Quèc), n¨m 1984, tr. 2.<br /> <br /> 39<br /> <br /> Nghiªn cøu T«n gi¸o. Sè 1 - 2012<br /> <br /> 40<br /> 2. ý thøc t©m lÝ cña tÝn ng­ìng Quan ¢m<br /> §Æc ®iÓm kh«ng gièng nhau cña hµnh<br /> <br /> vi t«n gi¸o lµ sù tÝnh to¸n ®Ó ®¹t ®­îc sù<br /> gióp ®ì cña thÇn th¸nh hoÆc chÊp hµnh ý<br /> chÝ cña thÇn th¸nh. Cho nªn ng­êi d©n<br /> <br /> ViÖt Nam ®· mang tÊt c¶ nh÷ng nhu cÇu<br /> cña m×nh t¹o thµnh nh÷ng kh¶ n¨ng<br /> thÇn th¸nh cña Quan ¢m Bå t¸t, t¹o nªn<br /> <br /> néi dung c¬ b¶n cña v¨n hãa Quan ¢m.<br /> <br /> Trong néi dung cña v¨n hãa Quan ¢m cã<br /> tÝnh thÕ tôc rÊt m¹nh, chñ yÕu ®¸p øng<br /> nhu cÇu t©m lÝ c¬ b¶n cña con ng­êi vµ<br /> <br /> nhu cÇu trong x· héi, thiÕu hôt néi dung<br /> lÝ gi¶i phÇn siªu h×nh cña nh©n sinh. Tuy<br /> <br /> nhiªn, nhu cÇu c¸ tÝnh hãa cña con ng­êi<br /> <br /> lu«n lu«n ph¸t triÓn trªn sù phong phó<br /> vµ c¸ tÝnh cña c¬ së nhu cÇu c¬ b¶n nhÊt.<br /> <br /> V× vËy, cã nh÷ng nhu cÇu c¬ b¶n d­êng<br /> nh­ rÊt b×nh th­êng nh­ng cµng ph¶n<br /> ¸nh mét c¸ch trùc tiÕp ch©n thùc b¶n<br /> <br /> tÝnh con ng­êi vµ mét sè nhu cÇu vÒ tÝnh<br /> m¹ng. V¨n hãa Quan ¢m ph¶n ¸nh ý<br /> <br /> theo, nã cßn ®¸p øng ®­îc nguyÖn väng<br /> sù sèng ®­îc nh©n lªn, ®«ng ®óc h¬n. VÝ<br /> <br /> dô nh­ viÖc Quan ¢m Tèng tö, vÒ mÆt<br /> h×nh thøc chØ lµ ban con trai hay con g¸i<br /> <br /> cho ng­êi d©n, nh­ng xÐt ë gãc ®é triÕt<br /> <br /> häc, viÖc sinh në kh«ng ®¬n thuÇn lµ nhu<br /> cÇu ph¸t triÓn sù sèng mµ cßn ®¸p øng<br /> <br /> nhu cÇu giíi tÝnh cña con c¸i. Trªn thùc<br /> tÕ th× còng vÉn lµ nhu cÇu ph¸t triÓn cña<br /> loµi ng­êi nh­ng nã thÓ hiÖn ë møc ®é<br /> cao h¬n, ®ã lµ sù c©n b»ng tæng thÓ ®èi<br /> <br /> víi sù sinh s«i cña loµi ng­êi. Cuèi cïng<br /> <br /> lµ viÖc d¹y cho con ng­êi lµm thÕ nµo ®Ó<br /> yªu th­¬ng b¶o vÖ tÝnh m¹ng cña m×nh.<br /> Con ng­êi vèn cã nhiÒu ham muèn nªn<br /> <br /> cã l¾m khæ lôy, lµm trë ng¹i viÖc tu hµnh,<br /> bÊt lîi ®èi víi tÝnh m¹ng. Con ng­êi chØ<br /> <br /> khi rêi bá ®­îc d©m dôc v« ®é, ngu dèt<br /> ®ª hÌn míi cã thÓ b×nh yªn sinh sèng.<br /> §©y lµ quan ®iÓm vÒ sù kháe m¹nh cña<br /> sinh mÖnh quan.<br /> <br /> Thø hai: ý thøc t©m lÝ m­u cÇu h¹nh<br /> <br /> thøc sinh m¹ng vµ nhu cÇu c¬ b¶n nhÊt<br /> <br /> phóc. “T«n gi¸o b¾t nguån tõ sù kh¸c<br /> <br /> tÝnh m¹ng ë tÇng s©u. §iÒu nµy chñ yÕu<br /> <br /> §éng vËt kh«ng cã t«n gi¸o”. Bëi v× con<br /> <br /> cña loµi ng­êi, thÓ hiÖn gi¸ trÞ v¨n hãa<br /> biÓu hiÖn ë nh÷ng ph­¬ng diÖn sau:<br /> <br /> Thø nhÊt: Con ng­êi lu«n quý träng<br /> <br /> m¹ng sèng. Giíi luËt thø nhÊt trong<br /> <br /> PhËt gi¸o §¹i thõa lµ giíi kh«ng s¸t<br /> <br /> sinh, kh«ng giÕt nh÷ng vËt cã tÝnh m¹ng,<br /> ®· cho thÊy sù quý träng m¹ng sèng cña<br /> <br /> nhµ PhËt. Tinh thÇn nµy còng ngÊm s©u<br /> vµo v¨n hãa Quan ¢m, vµ ë mét tÇng líp<br /> <br /> cao h¬n th× thÓ hiÖn viÖc quý träng tÝnh<br /> m¹ng cña con ng­êi. Tr­íc tiªn, nã<br /> <br /> kh«ng chØ tu©n theo giíi luËt cña PhËt<br /> gi¸o lµ kh«ng s¸t sinh, mµ cßn gióp con<br /> <br /> ng­êi tho¸t khái mäi nguy c¬ dÉn ®Õn<br /> <br /> c¸i chÕt, ®em l¹i cho con ng­êi quyÒn lîi<br /> <br /> vµ hi väng ®èi víi sù sèng, nhÊn m¹nh<br /> tÝnh m¹ng con ng­êi cao h¬n tÊt c¶. TiÕp<br /> <br /> biÖt vÒ b¶n chÊt gi÷a ng­êi vµ ®éng vËt:<br /> <br /> ng­êi “tuy cã cuéc sèng bªn trong nh­ng<br /> cßn cã cuéc sèng bªn ngoµi”(2). Con ng­êi<br /> <br /> cã ý thøc lÝ t­ëng, hä c¨n cø vµo t×nh<br /> h×nh cuéc sèng bªn ngoµi b¶n th©n hä<br /> mµ tù nhiªn sinh ra lÝ t­ëng vµ nguyÖn<br /> <br /> väng, tõ ®ã t×m mäi ph­¬ng ph¸p ®Ó thùc<br /> hiÖn chóng, vµ t«n gi¸o lµ mét trong<br /> <br /> nh÷ng ph­¬ng ph¸p ®ã. Quan ¢m Bå t¸t<br /> <br /> l¹i cã thÓ ®¸p øng ®­îc mäi nhu cÇu<br /> nguyÖn väng cña con ng­êi, tõ viÖc<br /> tr¸nh khái tai häa ®Õn viÖc mang l¹i<br /> <br /> b×nh an h¹nh phóc cho nªn tÝn ng­ìng<br /> Quan ¢m trªn thùc tÕ lµ biÓu hiÖn t©m lÝ<br /> m­u cÇu h¹nh phóc cña nh©n d©n ta. Nã<br /> <br /> 2. Feuerbach. B¶n chÊt cña Kit« gi¸o, Nhµ in Ên<br /> Th­¬ng Vô (Trung Quèc), 1984, tr. 29 - 31.<br /> <br /> 40<br /> <br /> KiÒu ThÞ V©n Anh. V¨n hãa d©n gian...<br /> mét mÆt båi ®¾p thªm vµo néi dung<br /> <br /> 41<br /> LÞch sö ph¸t triÓn v¨n hãa ®· chøng<br /> <br /> khuyÕt hôt cña v¨n hãa ViÖt Nam, mÆt<br /> <br /> minh, kh«ng ph¶i bÊt cø h×nh th¸i v¨n hãa<br /> <br /> trong b¶n chÊt con ng­êi.<br /> <br /> nh÷ng h×nh th¸i v¨n hãa theo sù ph¸t triÓn<br /> <br /> kh¸c thÓ hiÖn ý thøc sinh mÖnh vèn cã<br /> <br /> Thø ba: ý thøc t©m lÝ h­íng tíi tù do<br /> <br /> nh©n c¸ch. §©y lµ ý thøc tÇm cao cña con<br /> <br /> ng­êi, lµ biÓu hiÖn viÖc ®¸p øng nhu cÇu<br /> <br /> tinh thÇn cÊp cao, còng chøng tá nhu cÇu<br /> h­íng tíi c¸i ®Ñp cña nh©n lo¹i. Lµ xu<br /> <br /> h­íng ph¸t triÓn tÊt yÕu cña nh©n lo¹i,<br /> thÓ hiÖn ®Çy ®ñ tÝnh phong phó vµ tiÒm<br /> <br /> lùc ph¸t triÓn v« cïng cña con ng­êi.<br /> Trong v¨n hãa Quan ¢m cã dÊu Ên ®Ëm<br /> <br /> nÐt cña lo¹i ý thøc nµy. Tr­íc tiªn, viÖc<br /> t¹o t­îng Quan ¢m víi h×nh d¸ng ®Ñp ®Ï<br /> thÓ hiÖn tÝnh tõ bi b¸c ¸i §©y lµ c¸ch gi¶i<br /> <br /> thÝch vµ h­íng ®i cña loµi ng­êi ®èi víi<br /> c¸i ®Ñp, më ra n¨ng lùc s¸ng t¹o c¸i ®Ñp,<br /> thÓ hiÖn tù do c¶m tÝnh vÒ ý thøc b¶n<br /> <br /> chÊt cña con ng­êi. Thø hai, tÝn ng­ìng<br /> Quan ¢m cã nguån gèc tõ t©m lÝ con<br /> <br /> ng­êi muèn tho¸t khái hiÖn thùc khæ<br /> ®au, nã lµ sù ph¶n ¸nh cña t©m lÝ con<br /> <br /> ng­êi muèn chèng ®èi l¹i sù bã buéc ¸p<br /> bøc cña x· héi hiÖn thùc. Cho nªn v¨n<br /> hãa Quan ¢m bao hµm c¶ kh¸t väng tù<br /> <br /> do, bao hµm ý thøc t©m lÝ h­íng tíi tù do<br /> cña tÝnh c¸ch con ng­êi. Cuèi cïng lµ ý<br /> <br /> thøc t©m lÝ b×nh ®¼ng t­ c¸ch. Con ng­êi<br /> <br /> tuy cã sù ph©n biÖt x· héi giµu nghÌo<br /> <br /> sang hÌn, nh­ng t­ c¸ch lµ b×nh ®¼ng,<br /> con ng­êi cã quyÒn ®­îc sèng, cã quyÒn<br /> <br /> ®­îc t«n träng ®Ó h­íng tíi c¸i ®Ñp, sù<br /> h¹nh phóc. §Æc tÝnh diÖt häa t¹o phóc<br /> cña Quan ¢m kh«ng thÓ v× x· héi biÕn<br /> <br /> ®æi, ®Þa vÞ cña con ng­êi kh«ng ®ång<br /> nhÊt mµ cã sù thay ®æi vÒ b¶n chÊt. §©y<br /> <br /> lµ ý thøc t©m lÝ kh¸t väng b×nh ®¼ng cña<br /> con ng­êi.<br /> <br /> 3. BiÓu t­îng tÝnh tËp thÓ cña tÝn<br /> <br /> ng­ìng Quan ¢m<br /> <br /> nµo ®Òu cã thÓ kh«ng ngõng ph¸t triÓn. Cã<br /> <br /> cña x· héi nh©n lo¹i ®· ch÷ng l¹i, thËm chÝ<br /> lµ bÞ suy tho¸i vµ biÕn mÊt. Nhµ sö häc næi<br /> <br /> tiÕng ng­êi Anh, Arnold Joseph Toynbee,<br /> ®· chØ ra r»ng: ChØ cã h×nh th¸i v¨n hãa<br /> <br /> “ngµy mét gia t¨ng vµ tÝch lòy n¨ng lùc tù<br /> <br /> quyÕt néi bé hoÆc n¨ng lùc thÓ hiÖn b¶n<br /> th©n”(3) míi cã thÓ tr­êng tån. Nh­ vËy,<br /> còng cã thÓ nãi lµ chØ cã nh÷ng h×nh th¸i<br /> <br /> v¨n hãa g¾n kÕt chÆt chÏ víi x· héi th× míi<br /> <br /> cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn. Con ng­êi c¨n cø<br /> vµo nhu cÇu thùc tÕ, råi trªn c¬ së s½n cã<br /> <br /> tiÕn hµnh c¶i t¹o v¨n hãa, ®¶m b¶o sù tån<br /> <br /> t¹i vµ ®Þnh h­íng ph¸t triÓn cho nã. LÞch sö<br /> ph¸t triÓn v¨n hãa Quan ¢m còng diÔn ra<br /> <br /> nh­ vËy. Cho dï tÝn ng­ìng Quan ¢m<br /> ®· ®­îc miªu t¶ trong Quan ThÕ ¢m Bå t¸t<br /> <br /> phæ m«n phÈm trong Kinh Ph¸p Hoa cña<br /> <br /> PhËt gi¸o, nh­ng ®i theo sù ph¸t triÓn lÞch<br /> sö x· héi ViÖt Nam, ®¹i tõ ®¹i bi ®· trë<br /> thµnh “biÓu t­îng t©m lÝ vµ biÓu t­îng tËp<br /> thÓ trong hÖ thèng tÝn hiÖu t«n gi¸o”, trë<br /> <br /> thµnh biÓu t­îng cho t©m lÝ vµ hµnh vi cña<br /> yªu th­¬ng. §Æc tÝnh nµy cã kh¶ n¨ng lan<br /> <br /> táa réng r·i khiÕn sù s¸ng t¹o t©m lÝ cña<br /> <br /> con ng­êi cã kh¶ n¨ng trë thµnh hiÖn thùc.<br /> Mét khi tån t¹i “Lo¹i hÖ thèng hµnh vi<br /> x· héi cã khuynh h­íng ph¸t triÓn ®i lªn<br /> vµ nhu cÇu t×nh c¶m”(4) th× con ng­êi sÏ cã ý<br /> <br /> thøc hoÆc v« ý thøc ®an xen thªm tin tøc<br /> x· héi vµ ý thøc c¸ nh©n, ®Ó më réng néi<br /> <br /> hµm cña hÖ thèng ®ã, lµm gia t¨ng néi<br /> dung míi, ®¸p øng nhu cÇu cña con ng­êi<br /> <br /> trong c¸c thêi ®¹i kh«ng gièng nhau. §iÒu<br /> nµy thÓ hiÖn ë nh÷ng mÆt sau:<br /> <br /> 3. Arnold Joseph Toynbee. LÞch sö nghiªn cøu,<br /> quyÓn h¹, Nxb. Nh©n d©n Th­îng H¶i,1986, tr. 454.<br /> 4. Spiro Theodore Agnew. V¨n hãa vµ nh©n tÝnh, Nxb.<br /> Khoa häc X· héi (Trung Quèc), 1999, tr. 171-172.<br /> <br /> 41<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2