Điều trị tăng huyết áp
không dùng thuốc
Việc xác định chính xác một bệnh nhân bị tăng huyết áp (THA) là
yếu tố quan trọng để điều trị bệnh này.
Xác định và đánh giá một bệnh nhân bị THA
Muốn làm được điều đó, khi đo huyết áp (HA) cần phải lưu ý những
vấn đề sau:
- Bệnh nhân ở trong trạng thái nghỉ ngơi (ít nhất 5 phút trước đó),
không dùng các chất kích thích có ảnh hưởng đến HA (như uống cà phê, hút
thuốc lá, uống nhiều bia, rượu).
- Bệnh nhân ở tư thế ngồi ghế tựa, tay để trên bàn sao cho nếp gấp
khuỷu ngang với mức tim, hoặc nằm thư giãn trên giường.
- Bề rộng của băng đo HA phải phủ hết 80% chu vi cánh tay, do vậy ở
những người tay to cần dùng loại bao đo HA rộng hơn mới bảo đảm.
- Có rất nhiều loại máy đo HA, trong số các loại đo bằng tay, nên
dùng loại máy đo HA thủy ngân. Đối với đo HA tự động, nên dùng loại đo
HA quấn trên nếp gắp khuỷu tay.
- Con số HA tâm thu tương ứng với sự xuất hiện của tiếng đập đầu
tiên và HA tâm trương là khi thấy mất tiếng đập.
- Khi đo HA, nên đo HA cả hai tay và lấy trị số ở bên có số đo cao
hơn.
- Cần thiết phải đo ít nhất hai lần, mỗi lần cách nhau ít nhất 2 phút và
con số cuối cùng là trung bình cộng của cả 2 lần đo (nếu có sự khác biệt mỗi
lần đo là >5 mmHg).
Khi nào thì xác định là THA?
- Tại phòng khám: khi bệnh nhân có trị số HA >140/90 mmHg. Sau
khi bệnh nhân được khám ít nhất 2 và 3 lần khác nhau. Mỗi lần khám HA
phải được đo ít nhất 2 lần.
- Tại nhà: khi đo nhiều lần và đo đúng phương pháp, nếu HA có trị số
> 135/85 mmHg thì được coi là có THA.
Theo dõi huyết áp:
- Hướng dẫn người bệnh tự đo HA để theo dõi, việc này có những lợi
ích là: tránh cho bệnh nhân phải đến cơ sở y tế liên tục và giảm chi phí, giúp
cho việc tự theo dõi điều trị tốt; tránh hiện tượng THA "áo choàng trắng"
(nghĩa là khi gặp thầy thuốc thì HA bệnh nhân tăng lên cao, còn khi khác thì
HA lại bình thường); làm bệnh nhân tích cực hơn trong điều trị THA.
- Đo HA tự động, liên tục trong 24 giờ (hay còn gọi là Holter HA).
Biện pháp này không dùng để áp dụng thường quy, nó có ích trong một số
trường hợp như nghi ngờ bệnh nhân có THA "áo choàng trắng", THA cơn,
THA kháng lại các biện pháp điều trị hay tụt HA do dùng một số thuốc hạ
HA (nhất là tụt HA tư thế đứng).
Các biện pháp điều trị không dùng thuốc (thay đổi lối sống):
Là phương pháp điều trị bắt buộc dù có kèm theo dùng thuốc hay
không. Gồm có:
Giảm cân nặng nếu thừa cân
- Chế độ giảm cân cần đặc biệt được nhấn mạnh ở những bệnh nhân
nam giới béo phì thể trung tâm (bụng).
- Việc giảm béo phì đã được chứng minh làm giảm cholesterol và
giảm phì đại thất trái.
- Không áp dụng chế độ này cho phụ nữ có thai bị THA.
Hạn chế rượu
- Nếu dùng quá nhiều rượu làm tăng nguy cơ tai biến mạch não ở
bệnh nhân THA, làm tăng trở kháng với thuốc điều trị THA.
- Một số điều tra cho thấy nếu dùng lượng rượu thích hợp thì có thể
làm giảm nguy cơ bệnh mạch vành (hiệu ứng ngược).
- Do đó lượng rượu nếu có dùng cần hạn chế hơn 30ml ethanol/ngày
(ít hơn 720ml bia, 300ml rượu vang và 60ml rượu Whisky).
Tăng cường luyện tập thể dục
- Nếu tình huống lâm sàng cho phép nên khuyến khích bệnh nhân tập
thể dục đều.
- Chế độ luyện tập cần đều đặn ít nhất 30 - 45 phút/ngày và hầu hết
các ngày trong tuần.
- Với những bệnh nhân có triệu chứng hoặc nguy cơ bệnh mạch vành
cần phải cho bệnh nhân làm các nghiệm pháp gắng sức thể lực trước khi
quyết định cho bệnh nhân chế độ tập thể lực.
Chế độ ăn
- Giảm muối (Natri), đã được chứng minh làm giảm số HA và nguy
cơ biến chứng ở bệnh nhân THA. Chế độ ăn giảm muối nên thực hiện với
lượng muối < 6 g (NaCl)/ngày hoặc < 2,4 g natri/ngày.
- Duy trì đầy đủ lượng kali khoảng 90 mmol/ngày, đặc biệt ở bệnh
nhân có dùng thuốc lợi tiểu để điều trị THA.
- Bảo đảm đầy đủ calcium và magnesium.
- Chế độ ăn hạn chế các mỡ động vật bão hòa, các thức ăn giàu
cholesterol.
Bỏ thuốc lá