Bài giảng Chẩn đoán hình ảnh bệnh lý mắt: Chia sẻ từ Dr. Cảnh

̀

̉ ̉

Ắ

́ CHÂN ĐOA N HI NH ANH Ộ Ố Ệ M T S B NH LÝ M T

Dr. C nhả

Ổ

T NG QUAN

ng pháp ch n đoán

ẫ i ph u ươ ộ ố ệ • Gi ả • Các ph ẩ • M t s b nh lý m t: ắ nhãn c uầ , khoang

ầ quanh nhãn c u (trong nón, nón và ngoài nón)

Ắ

I PH U M T

ướ

Ẫ ổ ắ : 4 thành (trên, ngoài, d

Ả GI m t

i và • X ng ươ

trong), tr n.ầ

ơ ậ

• Nón (conal): c v n nhãn + m c k t n i. ạ ế ố • Khoang ngoài nón (intraconal): m , tuy n+túi ế ỡ

ộ ầ ệ l , m t ph n TM m t trên

ỡ ộ ắ • Khoang trong nón (extraconal): m , đ ng

ắ ắ

ạ m ch m t, TM m t trên, TK II, III, IV, V1 và VI.

Ả

Ẫ

Ắ

GI

I PH U M T

Ả

Ẫ

Ắ

GI

I PH U M T

Ả

Ắ

Ẫ

GI

I PH U M T

Ả

Ẫ

Ắ

GI

I PH U M T

Ả

Ắ

Ẫ

GI

I PH U M T

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN

ạ

• Soi đáy m tắ • Ch p đông m ch hu nh quang, xanh lá cây ỳ ụ • XQ • Siêu âm • CLVT • MRI • Ch p m ch DSA ạ ụ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN Siêu âm m tắ

ể ể

ộ ỉ ỉ ố ộ ố ườ Siêu âm ki u A: Siêu âm ki u B: • Ch đ nh r ng, r , an toàn… ị • Ch ng ch đ nh r t ít: m t s tr ị ỡ ợ ng h p v

ẻ ấ ổ

ầ nhãn c u, sau m • CLVT và MRI

Ẩ

ƯƠ

CÁC PH

ị

ả

ể ế ể

ướ

ầ

ắ

ở i kính hi n vi, đ u do 50Hz, m t m .

hockeystick”

NG PHÁP CH N ĐOÁN Siêu âm m tắ • Chu n b : BN (b kính áp tròng, gi ỏ ẩ i thích..) • T th BN: n m ng a, hai mi m t khép kín ắ ử ằ ư ế • Đ u dò 713Hz, có th đ n 50Hz ầ • Siêu âm d • Gel: vô khu nẩ • Áp l c đ u dò, tay c m “ ầ ự ầ • Các lát c t: ngang, d c ọ ắ • Dynamic • Siêu âm Doppler: ĐMTTVM, ĐM sau mi, võng m cạ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN Siêu âm m tắ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN Siêu âm m tắ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN

Siêu âm m tắ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN Siêu âm m tắ

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN

GP trên siêu âm

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN CT Protocol

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN

CLVT

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN MRI protocol

ƯƠ

Ẩ

CÁC PH

NG PHÁP CH N ĐOÁN

MRI

Ệ

B NH LÝ

• KHOANG NHÃN C UẦ • KHOANG TRONG NÓN • NÓN • KHOANG NGOÀI NÓN • X NGƯƠ

Ầ

Ệ

B NH LÝ NHÃN C U

ạ ủ • Ti n phòng ề • H u phòng ậ • Th th y tinh ể ủ • Võng m cạ • M ch m c ạ • C ng m c ạ

NG TRONG NÓN

Ổ T N TH ị ạ

ị

ễ

ƯƠ • D d ng tĩnh m ch ạ • U máu th mao m ch ạ ể • T n th ổ ầ ươ ng dây th n kinh th – Viêm: MS, HC Devic's, viêm dây do nhi m trùng

ự

ễ

(e.g.herpes zoster), t

mi n (e.g.Lupus)….

ầ

ệ ủ

ả

– U th n kinh đ m (Optic nerve glioma) – U màng não c a dây TK (Optic nerve meningioma) – Gi

u (Pseudotumor)

ả

• Giãn tĩnh m chạ ạ

ộ

– Thông đ ng m ch c nh xoang hang (Carotid Cavernous

Fistula)

– Giãn tĩnh m ch.ạ

ạ

• Schwannoma of 3rd, 4th and 6th cranial nerve • U b ch m ch, u di căn… ạ

Ổ

ƯƠ

T N TH

NG NÓN

ườ ng giáp.

ươ ươ ươ ươ ươ ệ ẩ ẩ ơ • T n th ổ • T n th ổ • T n th ổ • T n th ổ • T n th ổ t b m sinh

ạ ơ

ắ ng m t trong c ả u ng gi ng do viêm ơ ng do u: u c (nguyên phát, di căn) ng b m sinh: x hóa, li dây IV, V, VI và VIII, tăng ho t c chéo l n…ớ

ƯƠ

NG NGOÀI NÓN ố

ắ bào, áp xe quanh h c m t…

ạ ượ ng bì

ế ệ ươ ủ

Ổ T N TH • Viêm mô t ế • Schwannoma: dây V1, V2 • Neurofibroma • U b ch m ch. Nang bì và th ạ • Hemangiopericytoma • Lymphoma • T n th ổ

ng c a tuy n l : adenoma,

carcinoma, lymphoma ủ ươ ạ ả ơ ng c a x • T n th ổ ng: lo n s n x , di căn,

ươ đa u t y…ủ

NHÃN C UẦ

Ề

TI N PHÒNG

ầ

ụ

ể

ế

• Đ u dò cao: 3550Hz ầ • V nhãn c u ỡ • Ch y máu ả • Tăng nhãn áp • Đ c th y tinh th ủ • Viêm giác m c. ạ • Viêm mô t

bào quanh

m t ắ

Ề

TI N PHÒNG

ề

ả

ấ

ươ

Tăng nhãn áp, ch y máu ti n phòng/ ch n th

Ấ

TH U KÍNH

• Đ cụ • Vỡ • Ch y máu ả • Nhi m CMV: HIV ễ • Lo n s n ạ ả

Ấ

TH U KÍNH

ủ

ụ ể Đ c th y tinh th ở các BN: cao ổ tu i, NT và sau CT

Ấ

TH U KÍNH

ươ ủ ể ấ Ch n th ng th y tinh th

Ấ

TH U KÍNH

ể ả

Thi u s n TTT (*) và ạ TTT nhân t o (mũi tên)

Ấ

TH U KÍNH

Ậ

H U PHÒNG

ệ

• Khoang nh , không phân bi ỏ t đc trên CĐHA • B nh lý: tăng nhãn áp, viêm màng b đào, u ồ

ệ ể th mi ác tính.

Ố

Ắ

M NG M T

ể

ầ ặ • Đ u dò 50Hz và siêu âm/kính hi n vi • Đ c và nang

Ố

Ắ

M NG M T

Ố

Ắ

M NG M T

47yearold man with iris melanoma ultrasound biomicroscopic

TH MIỂ

Ị

D CH KÍNH

ỡ

ể ủ ị ụ ủ • Ch y máu ả • Nhi m trùng ễ • V gây thoát d ch • Tăng s n liên t c nguyên phát c a th th y ả

tinh.

• Coloboma

Ị

D CH KÍNH

Ị

D CH KÍNH

Ị

D CH KÍNH

ễ

Nhi m trùng

Ị

D CH KÍNH

Tăng sinh

Ị D CH KÍNH Coloboma

̃ ̀ ̀ ̣

̀ươ ́ • Bâ t th ng bâm sinh ́ ́ • Vi tri : phi a sau, gâ n lô thâ n kinh • Môt hay hai bên ́ ợ • Phô i h p trong HC CHARGE: Coloboma,

Heart anomalies, Choanal Atresia, Retardation of growth and development, Genital and Ear anomalies.

́ • HC COACH: Cerebellar vermis hypoplasia, Ataxia ̀ Coloboma, Hepatic fibrosis. Oligophrenia (thiêu năng), congenital ̀ (mâ t điê u ho a),

VÕNG M CẠ

ị ầ ố

ớ .

ế

ắ • 3 ph n: th giác, th mi và m ng m t ể ắ • 2 l p: võng m c th n kinh và bi u mô s c t ắ ố ể ầ ạ • Võng m c th giác: ch a các t ả ị bào TK c m ệ mi ng th t (ora ứ ớ ạ ở i h n

ạ ụ th ánh sáng, gi serrata) ể • Đi m vàng: có hõm trung tâm (TB hình nón,

ế ậ t

ơ ụ ấ ằ ko có TB que), n i các v t đc nhìn chi ti nh t, n m trên tr c th giác

ể ị ị • Đĩa th giác (đi m mù): n i t p trung các s i ợ

ơ ậ ố TK, DDMTT VM đi vào h đĩa thj giác

VÕNG M CẠ

ậ ầ ệ

ể

• Bong (Detachment) • U: retinoblastoma, u th n kinh đ m b c th p ấ ể (astrocytoma), u trung bi u mô, u máu th mao m ch…ạ • Coats' disease • Inflammatory Retinal Diseases: Retinal vasculitis, toxoplasmosis, Acute retinal necrosis …

ẩ ươ ể ả Drusen, gai

ế

• T n th ổ ng b m sinh: thi u s n, ị th nghiêng, HC Morning glory, khuy t gai th …ị

VÕNG M CẠ Bong võng m cạ ậ

ị

ấ

i l n: c n th , sau PT, THA, ĐTĐ, sau ch n

• Ng th

ặ

ườ ớ ngươ • Tr em: HC lác. ẻ • 3 type:  Rhegmatogenous: là k t qu c a s n t ho c rách

ậ ả

ế ậ ủ

ả ủ ự ứ ạ ự ế ị

ộ b ph n c m nh n c a võng m c.  Serous Retinal Detachment: do s ti

ướ

ạ

t d ch vào ủ

i võng m c (melanoma c a màng m ch,

ạ ắ

ị

ạ

ỡ

khoang d di căn, u máu, THA, t c TM, phù gai th ...) không phá v võng m c.

ả

ị ắ ố

ộ

ươ

ề

ấ

 Trational Retinal Detachment: x y ra khi d ch kính ể ạ tăng đ dính kéo võng m c ra xa bi u mô s c t ẻ (BN ĐTĐ, HC li m, đ non, ch n th

ng…)

VÕNG M CẠ

VÕNG M CẠ Rhegmatogenous Retinal Detachment

ơ ậ • Hay g p nh t ấ ặ • Y u t ế ố

ắ ấ

ạ ề ươ ng và PT, ạ ạ i c a võng m c ngo i vi,

ướ ủ ạ

ị nguy c : c n th , di truy n, bong ạ võng m c m t bên; TS ch n th thoái hóa d ng l viêm teo võng m c do virus… ị

ế ẩ ể ắ ị • N u ko đi u tr : 55% mù ề • Ch n đoán xác đ nh: soi đáy m t/kính hi n

vi.

ố ị ề ậ ị • Đi u tr : ph u thu t (c đ nh võng m c, vòng

ẫ ạ ủ ạ ộ

ố ợ

ị đai c ng m c, PT d ch kính, chèn ép n i nhãn tiêm khí C3F8 và SF6, ph i h p các PP…)

VÕNG M CẠ Rhegmatogenous Retinal Detachment

ệ t

ị ứ ộ

ươ Vai trò siêu âm • Ch n đoán: xác đ nh, phân bi ẩ • Gi ớ ạ i h n, m c đ • Đi m rách ể • Thâm nhi m d ch kínhvõng m c ạ ị ễ • Theo dõi ti n tri n sau ph u thu t ẫ ế ậ ể • T n th ố ợ ổ ng ph i h p khác

ế

ể ủ

Ti n tri n c a bong võng m cạ

VÕNG M CẠ Bong võng m cạ

ạ

VÕNG M CẠ Bong võng m c (Retinal detachment)

ạ

VÕNG M CẠ Bong võng m c (Retinal detachment)

ổ • Retinoschisis: t n th võng m c có th là ng

ặ ấ

VÕNG M CẠ Retinoschisis (tách võng m c)ạ ể ươ ươ , ng

ể ươ ệ ấ ỗ ạ ẩ b m sinh ho c có liên quan ch n th viêm hay sau bong võng m cạ . • L võng m c xu t hi n có th t ng t

ạ ạ bong võng m c, tuy nhiên ự ư nh trong retinoschisis.

ẩ ệ ớ • Ch n đoán phân bi ạ t v i bong võng m c

VÕNG M CẠ Retinoschisis (tách võng m c)ạ

ạ ấ ỗ ươ L võng m c / TS ch n th ng

ươ

ổ T n th

VÕNG M CẠ ạ ng võng m c (tăng sinh)

ươ ể ổ T n th ng đi m vàng/BN ĐTĐ

VÕNG M CẠ Retinoblastoma

VÕNG M CẠ Retinoblastoma ộ

ế

ề

ể

ướ

ể

• Di truy n (40%): 3 bên, đ t bi n NTS 13 • TB K phát tri n vào d ch kính (reo h t) ị • Phát tri n vào khoang d

ạ ạ i võng m c gây bong

võng m cạ

ả

ạ

ấ ể ươ

ầ

ắ

ườ

ng th n kinh TW: ba bên (2 m t+ u đ

• Ch y máu d ch kính (E) ị • Xâm l n h c m c, c ng m c ạ ủ ắ • Phát tri n ra ngoài m t ắ • T n th ổ ữ

ườ

ủ

ị

gi a 57%) • Di căn: theo đ

ng d ch não t y

VÕNG M CẠ Retinoblastoma

Type C

VÕNG M CẠ Retinoblastoma

Retinoblastoma Type E và F

VÕNG M CẠ Coats' disease

VÕNG M CẠ ở ị

Vôi hóa

đĩa th giác (Drusen)

Ạ

Ắ

Ạ

M CH M C (H C M C)

• Melanoma: choroid contains the melanin cells • Metastases: choroid is the most vascular

structure in the eye

• Detachment: usually posttraumatic

ạ

Bong m ch m c và ạ ủ bong c ng m c

ạ ạ Bong m ch m c (Choroidal Detachment)

ổ ổ BN 72 tu i, sau m 7 ngày

Ạ

ố

ế

Ắ M CH M C (H C M C) Melanoma • Kh i u ác tính ở ắ . ấ m t ặ hay g p nh t • T bào s c t ạ m chạ m c. (>90%) ắ ố trong • Là Subtype c a Melanomas Uveal tr ướ ủ c ơ ể

ắ ạ

(m ng m t) và sau (màng m ch, c th mi) ắ ố ổ

ươ ổ

ng… ị ườ ế ế ả • Tu i 55, da tr ng (b c âu). ắ • Di căn: gan (>90%), ph i, da x • LS: gi m nhìn, khi m khuy t th tr ng, các

h t n i…ạ ổ

Ạ

Ắ M CH M C (H C M C) Melanoma

ả

ớ

• Siêu âm: mode A và B (N t t

ố ổ ứ i m âm v i

ờ

ch c g và không có vôi hóa,

ẵ ộ ề ặ nh n, b thùy múi ạ

ạ

ụ ộ

ạ

ỳ

m t b m t ạ làm lõm m ch m c), Tăng sinh m ch trên Doppler • Ch p đ ng m ch hu nh quang, xanh lá cây: “DH ạ

ặ ả ở

ỳ

võng m c

ư l u thông đôi” hu nh quang có m t c ạ và màng m c trong u. ả

• CLVT: kh o sát khoang quanh m t, ch n đoán phân

ệ

ạ

ươ

t (bong võng m c, u x

ẩ ắ ng), vôi hóa..

ạ ệ

ượ

• MRI: ít nh y h n siêu âm, tăng trên T1W, gi m trên ả ng càng

ấ

T2W, tín hi u càng tăng trên T1W – tiên l ố t (?), giúp đo KT, đánh giá xâm l n t

Ạ

Ắ

Ạ

M CH M C (H C M C)

Melanoma

ặ m t trên siêu âm:

ả

ướ ở ắ ừ ấ th p trung bình ạ ạ ổ ứ ch c m ch m c. ch c phía d i

ổ ứ ộ ộ ạ ể Đ c đi m các u ác tính • Ph n h i âm t ồ • Phát tri n vào t ể • Che m các t ờ • M ch nuôi n i b

Ạ

Ắ M CH M C (H C M C) Melanoma

Melanoma

Ạ

Ắ M CH M C (H C M C) Melanoma

Ạ Ạ M CH M C U di căn

ỡ ng vào m ,

ươ ơ • 113% các u. • V trí: u vú chi m 4853% (xu h ế ươ ng), Melanomas (c ). ị ơ c ), TLT (x

ộ ầ ạ ổ

ế

ề

ắ

ệ ạ • Di căn n i nhãn c u: màng m ch (K ph i). • LS: ti n tri n r t nhanh. ể ấ • Tăng sinh m ch nhi u h n melanoma. ạ ơ • CĐPB: b nh m t do t n th ế ươ ổ ng tuy n giáp, ị ệ b nh u h t, sarcoidose..(các v trí kèm theo u)