®µo t¹o
khuyÕn n«ng - l©m
hµ néi - 1996
2
môc lôc
1. KHUYÕN N¤NG Lµ G× ................................................................................................... 5
1.1. §Þnh nghÜa...................................................................................................................... 5
1.2. TriÕt lÝ cña khuyÕn n«ng................................................................................................. 6
1.3. Môc tiªu cña khuyÕn n«ng ............................................................................................. 7
2. MéT Sè NGUY£N T¾C CñA KHUYÕN N¤NG ......................................................... 7
2.1. KhuyÕn n«ng lµm cïng víi d©n, kh«ng lµm thay cho d©n ............................................. 7
2.2. KhuyÕn n«ng lµ mét c«ng viÖc ®Çy tinh thÇn tr¸ch nhiÖm............................................. 7
2.3. KhuyÕn n«ng lµ nhÞp cÇu cho th«ng tin hai chiÒu.......................................................... 8
2.4. KhuyÕn n«ng hîp t¸c víi nh÷ng tæ chøc ph¸t triÓn n«ng th«n kh¸c.............................. 9
2.5. KhuyÕn n«ng lµm viÖc víi c¸c nhãm ®èi t−îng kh¸c nhau.......................................... 11
3. KHUYÕN N¤NG Vµ GI¸O DôC.................................................................................. 11
3.1. Ng−êi thÇy cña n«ng d©n còng lµ häc trß cña n«ng d©n .............................................. 11
3.2. Ng−êi n«ng d©n cÇn cã ®éng c¬ ®Ó häc ....................................................................... 12
3.3. §èi tho¹i vµ thùc hµnh cã vai trß rÊt quan träng .......................................................... 13
3.4. Qu¸ tr×nh tõ nhËn thøc ®Õn ¸p dông ............................................................................. 13
3.5. Tèc ®é häc vµ ¸p dông n«ng d©n.................................................................................. 15
4. C¸C LO¹I KHUYÕN N¤NG......................................................................................... 16
4.1. KhuyÕn n«ng (n«ng nghiÖp bao gåm c¶ n«ng, l©m, ng−) ............................................ 16
4.2. KhuyÕn n«ng ngoµi n«ng nghiÖp ................................................................................. 17
5. Tæ CHøC KHUYÕN N¤NG.......................................................................................... 18
5.1. Nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n............................................................................................. 18
3
5.2. Mét vÝ dô vÒ m« h×nh tæ chøc bé m¸y khuyÕn n«ng.................................................... 19
5.3. Vai trß vµ chøc n¨ng cña c¸c cÊp khuyÕn n«ng ........................................................... 19
6. KHUYÕN N¤NG Vµ TRUYÒN §¹T TH¤NG TIN.................................................... 22
6.1. TruyÒn ®¹t th«ng tin ..................................................................................................... 22
6.2. L¾ng nghe..................................................................................................................... 24
6.3. HiÓu.............................................................................................................................. 25
6.4. Sö dông ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng..................................................................... 25
6.5. Nh÷ng nguyªn t¾c sö dông ph−¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng:...................................... 26
7. NH÷NG PH−¬NG PH¸P KHUYÕN N¤NG ............................................................... 29
Ph−¬ng ph¸p c¸ nh©n ............................................................................................... 29
7.1. §Õn th¨m n«ng d©n ...................................................................................................... 29
7.2. N«ng d©n ®Õn th¨m c¬ quan khuyÕn n«ng ................................................................... 33
7.3. Göi th− riªng................................................................................................................. 34
7.4. Nh÷ng ph−¬ng ph¸p tiÕp xóc c¸ nh©n kh¸c.................................................................. 34
Ph−¬ng ph¸p khuyÕn n«ng theo nhãm ................................................................................. 35
7.5. Héi häp......................................................................................................................... 38
7.6. Tr×nh diÔn ..................................................................................................................... 40
7.7. Héi th¶o ®Çu bê ............................................................................................................ 45
7.8. §i tham quan................................................................................................................ 46
8. VAI TRß CñA NG−êi C¸N Bé KHUYÕN N¤NG................................................... 48
8.1. Vai trß cña ng−êi c¸n bé khuyÕn n«ng......................................................................... 48
8.2. KiÕn thøc, n¨ng lùc vµ phÈm chÊt c¸ nh©n................................................................... 49
8.3. Kh¶ n¨ng nãi tr−íc quÇn chóng ................................................................................... 52
8.4. ViÕt b¸o c¸o.................................................................................................................. 52
4
8.5. Ph¸t triÓn m¹ng l−íi khuyÕn n«ng t¹i ®Þa ph−¬ng........................................................ 53
9. LËP KÕ HO¹CH C¸C CH−¬NG TR×NH KHUYÕN N¤NG................................... 55
9.1. C¸c ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng..................................................................................... 55
9.2. C¸c b−íc trong lËp kÕ ho¹ch ch−¬ng tr×nh khuyÕn n«ng ............................................. 56
10. KHUYÕN N¤N G Víi NH÷NG NHãM §èI T−îNG §ÆC BIÖT........................ 61
10.1. KhuyÕn n«ng vµ phô n÷.............................................................................................. 61
10.2. KhuyÕn n«ng vµ nh÷ng hé nghÌo............................................................................... 64
10.3. KhuyÕn n«ng vµ thanh niªn........................................................................................ 65
5
1. KHUYÕN N¤NG Lµ G×
1.1. §Þnh nghÜa
KhuyÕn n«ng, hiÓu theo nghÜa réng, lµ kh¸i niÖm chung ®Ó chØ tÊt c¶ nh÷ng ho¹t ®éng
hç trî sù nghiÖp x©y dùng vµ ph¸t triÓn n«ng th«n.
Theo nghÜa hÑp, khuyÕn n«ng lµ mét tiÕn tr×nh gi¸o dôc kh«ng chÝnh thøc mµ ®èi t−îng
cña nã lµ n«ng d©n. TiÕn tr×nh nµy ®em ®Õn cho n«ng d©n th«ng tin vµ nh÷ng lêi
khuyªn nh»m gióp hä gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò hoÆc nh÷ng khã kh¨n trong cuéc sèng.
KhuyÕn n«ng hç trî ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt, n©ng cao hiÖu qu¶ canh t¸c ®Ó
kh«ng ngõng c¶i thiÖn chÊt l−îng cuéc sèng cña n«ng d©n vµ gia ®×nh hä.
H×nh 1 :
KhuyÕn n«ng lµ g×?
TiÕn tr×nh khuyÕn n«ng bao gåm bèn yÕu tè: i) KiÕn thøc vµ kÜ n¨ng; ii) Nh÷ng khuyÕn
c¸o kÜ thuËt; iii) Tæ chøc cña n«ng d©n, vµ; iv) §éng c¬ vµ lßng tin.
KiÕn thøc vµ kÜ n¨ng:
KhuyÕn n«ng cung cÊp kiÕn thøc kÜ thuËt vµ huÊn luyÖn nh÷ng kÜ n¨ng kh¸c nhau cho
n«ng d©n. Muèn ph¸t triÓn s¶n xuÊt cã hiÖu qu¶, n«ng d©n cÇn kiÕn thøc míi vµ nh÷ng
kÜ n¨ng míi. ThÝ dô, c¸ch tæ chøc vµ qu¶n lÝ trang tr¹i kÓ c¶ viÖc theo dâi ghi chÐp ®Çy
®ñ nh÷ng kho¶n thu chi, c¸ch sö dông nh÷ng lo¹i c«ng cô míi, hoÆc kh¶ n¨ng ph©n tÝch
khÝa c¹nh kinh tÕ cña th«ng tin vµ nh÷ng lêi khuyªn.