11
•KHAÙNG NGUYEÂN
•TÍNH GAÂY MIEÃN DÒCH VAØ TÍNH
ÑAËC HIEÄU KHAÙNG NGUYEÂN
22
MUÏC TIEÂUMUÏC TIEÂU
1. Trình baøy ñöôïc ñònh nghóa khaùng nguyeân hoaøn chænh vaø hapten.
2. Phaân bieät ñöôïc söï khaùc nhau giöõa hai thuoäc tính
- Thuoäc tính sinh mieãn dòch.
- Thuoäc tính ñaëc hieäu khaùng nguyeân.
3. Trình baøy ñöôïc theá naøo laø epitop, caùc ñieåm khaùc bieät giöõa epitop
cuûa teá baøo B (vaø khaùng theå) vaø epitop cuûa teá baøo T.
4. Phaân bieät ñöôïc khaùng nguyeân phuï thuoäc vaø khoâng phuï thuoäc
Thymus.
33
ÑÒNH NGHÓAÑÒNH NGHÓA
Khaùng nguyeân laø moät chaát khi ñöa vaøo cô theå (tieáp xuùc
vôùi heä mieãn dòch) seõ gaây ra ôû cô theå ñoù moät ñaùp öùng mieãn
dòch töùc laø söï hình thaønh caùc khaùng theå vaø hay teá baøo T
phaûn öùng ñaëc hieäu vôùi khaùng nguyeân ñöa vaøo.
Tính gaây mieãn dòch laø tính chaát cuûa moät chaát khi ñöa vaøo cô theå (tieáp
xuùc vôùi heä mieãn dòch) coù khaû naêng taïo ra moät ñaùp öùng mieãn dòch.
Tính ñaëc hieäu khaùng nguyeân laø tính chaát cuûa moät chaát hay moät caáu
truùc coù khaû naêng keát hôïp ñaëc hieäu vôùi khaùng theå hay thuï theå khaùng
nguyeân cuûa teá baøo T ñöôïc taïo ra trong ñaùp öùng mieãn dòch.
Nhö vaäy moät chaát coù tính gaây mieãn dòch thì ñoàng thôøi cuõng coù tính ñaëc lieäu khaùng
nguyeân vaø coøn ñöôïc goïi laø KN hoaøn chænh thöôøng goïi taét laø KN. Coù nhöõng chaát chæ
coù tính ñaëc hieäu KN maø thoâi, khi ñöa ñôn ñoäc caùc chaát naøy vaøo cô theå khoâng taïo ra
ñöôïc moät ñaùp öùng mieãn dòch. Nhöõng chaát nhö vaäy ñöôïc goïi laø baùn KN hay hapten.
44
Nhöõng thuoäc tính cô baûn cuûa moät khaùng Nhöõng thuoäc tính cô baûn cuûa moät khaùng
nguyeân hoaøn chænh (goïi taét laø KN)nguyeân hoaøn chænh (goïi taét laø KN)
1- ThuoäcThuoäc tínhtính toångtoång quaùtquaùt chocho moïimoïi KNKN hoaønhoaøn chænhchænh ::
•• 1.11.1-- Caáu taïo hoùa hoïc : Caáu taïo hoùa hoïc :
Caùc ñaïi phaân töû protein noùi chung laø caùc KN maïnh. Caùc ñaïi phaân töû protein noùi chung laø caùc KN maïnh.
Caùc polypeptid, polysaccharid, caùc cao phaân töû höõu cô toång hôïp Caùc polypeptid, polysaccharid, caùc cao phaân töû höõu cô toång hôïp
coù theå laø KN trong moät soá hoaøn caûnh nhaát ñònh. coù theå laø KN trong moät soá hoaøn caûnh nhaát ñònh.
Caùc lipid vaø acid nhaân tinh khieát khoâng phaûi laø chaát gaây mieãn Caùc lipid vaø acid nhaân tinh khieát khoâng phaûi laø chaát gaây mieãn
dòch trong ñieàu kieän bình thöôøng nhöng coù theå laø baùn KN (ví duï dòch trong ñieàu kieän bình thöôøng nhöng coù theå laø baùn KN (ví duï
nhöõng beänh nhaân lupus ñoû heä thoáng coù xuaát hieän khaùng theå nhöõng beänh nhaân lupus ñoû heä thoáng coù xuaát hieän khaùng theå
choáng DNA).choáng DNA).
55
Nhöõng thuoäc tính cô baûn cuûa moät khaùng Nhöõng thuoäc tính cô baûn cuûa moät khaùng
nguyeân hoaøn chænh (goïi taét laø KN)nguyeân hoaøn chænh (goïi taét laø KN)
1- ThuoäcThuoäc tínhtính toångtoång quaùtquaùt chocho moïimoïi KNKN hoaønhoaøn chænhchænh ::
1.21.2-- Khoái löôïng phaân töû : Khoái löôïng phaân töû :
Khoái löôïng phaân töû laø moät tieâu chuaån tuy khoâng tuyeät ñoái Khoái löôïng phaân töû laø moät tieâu chuaån tuy khoâng tuyeät ñoái
nhöng coù theå cho chuùng ta moät khaùi nieäm toång quaùt.nhöng coù theå cho chuùng ta moät khaùi nieäm toång quaùt.
Ví duï caùc chaát coù baûn chaát laø protein hay daãn chaát cuûa noù neáu Ví duï caùc chaát coù baûn chaát laø protein hay daãn chaát cuûa noù neáu
coù phaân töû löôïng treân 100.000 Da laø caùc KN maïnh. coù phaân töû löôïng treân 100.000 Da laø caùc KN maïnh.
Caùc chaát vôùi phaân töû löôïng döôùi 10.000 Da thöôøng khoâng coù tính Caùc chaát vôùi phaân töû löôïng döôùi 10.000 Da thöôøng khoâng coù tính
gaây mieãn dòch hoaëc chæ gaây ñaùp öùng nheï. Nhö vaäy haàu heát caùc gaây mieãn dòch hoaëc chæ gaây ñaùp öùng nheï. Nhö vaäy haàu heát caùc
thuoác thoâng thöôøng tröø caùc vaccin, caùc daãn chaát töø protein v.v... thuoác thoâng thöôøng tröø caùc vaccin, caùc daãn chaát töø protein v.v...
töï noù khoâng coù tính gaây mieãn dòch.töï noù khoâng coù tính gaây mieãn dòch.