
BÀI GIẢNG
KIỂM NGHIỆM

1
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
LỜI GIỚI THIỆU
Kiểm nghiệm là một khâu quan trọng trong hệ thống quản lý
chất lượng toàn diện của dược phẩm. Nó có mặt trong các công đoạn
sản xuất trong tồn trữ, lưu thông và sử dụng thuốc. Các kỹ thuật được
sử dụng trong kiểm nghiệm rất phong phú và đa dạng thuộc các lĩnh
vực vật lý, hóa học và sinh học.
Bài giảng “Kiểm nghiệm” được soạn bám sát mục tiêu, nội dung
giáo dục của chương trình khung đã được phê duyệt; gồm có 6
chương, mỗi chương có 2 phần: Mục tiêu học tập và những nội dung
chính, được sử dụng làm tài liệu chính thức cho việc giảng dạy và
học tập trong nhà trường.
Trong quá trình biên soạn, mặc dầu với nhiều cố gắng nhưng
chắc chắn sẽ không tránh khỏi các thiếu sót, chúng tôi mong muốn
nhận được sự đóng góp của quý đồng nghiệp, sinh viên và bạn đọc để
bài giảng được hoàn thiện hơn.
Trân trọng cảm ơn!

2
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU……….………………………………………………….1
CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG
THUỐC………………………………………………………………………………………...3
CHƯƠNG 2: KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG CÁC PHƯƠNG PHÁP
HÓA HỌC………........................................................................................32
CHƯƠNG 3: CÁC PHƯƠNG PHÁP HÓA LÝ ĐỂ KIỂM NGHIỆM
THUỐC …………………………………………………………………...46
CHƯƠNG 4: KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG PHƯƠNG PHÁP VI
SINH VẬT………………………………………………………………....59
CHƯƠNG 5: ĐỘ ỔN ĐỊNH VÀ TUỔI THỌ CỦA
THUỐC………………………………………………………………..…...83
CHƯƠNG 6: THỰC HÀNH KIỂM NGHIỆM CÁC DẠNG BÀO
CHẾ……………….…………………………………………………….…94

3
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNG TÁC KIỂM
TRA CHẤT LƯỢNG THUỐC
Mục tiêu học tập
1. Trình bày được hệ thống đảm bảo chất lượng thuốc và vị trí
của công tác kiểm nghiệm trong hệ thống này.
2. Trình bày được các nhiệm vụ chủ yếu của công tác kiểm
nghiệm.
I. CHẤT LƯỢNG THUỐC VÀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
1. Thuốc và yêu cầu chất lượng
• Khái niệm về thuốc:
Theo Tổ chức Y tế thế giới, thuốc là một chất hay một hỗn hợp
các chất được sản xuất đem bán, cung cấp để bán hay giới thiệu sử
dụng nhằm mục đích: Điều trị, làm giảm, phòng hay chẩn đoán bệnh
tật, tình trạng cơ thể bất thường hoặc triệu chứng bệnh; khôi phục,
hiệu chỉnh, thay đổi chức năng hữu cơ của cơ thể người (hay động
vật thú y).
Vận dụng vào Việt Nam, trong "Điều lệ thuốc phòng bệnh, chữa
bệnh" ban hành 24/1/1991 qui định: Thuốc là những sản phẩm có
nguồn gốc từ động vật, thực vật, khoáng vật, hay sinh học được sản
xuất để dùng cho người nhằm:
- Phòng bệnh, chữa bệnh.
- Phục hồi, điều chỉnh chức năng cơ thể.
- Làm giảm triệu chứng bệnh.
- Chẩn đoán bệnh.
- Phục hồi hoặc nâng cao sức khoẻ.
- Làm mất cảm giác một bộ phận hay toàn thân.
- Làm ảnh hưởng quá trình sinh sản.
- Làm thay đổi hình dáng cơ thể.
Vật liệu dùng trong khoa răng, bông băng, chỉ khâu y tế,… cũng
được coi là thuốc.

4
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
Thuốc lưu hành trên thị trường đa phần là các tân dược và thuốc
y học cổ truyền (là các thuốc được sản xuất theo phương pháp y học
cổ truyền). Trong đó có nhiều thuốc dưới dạng biệt dược (biệt dược
là những thuốc mang tên riêng còn gọi là tên thương mại riêng của
một cơ sở sản xuất hay một hãng sản xuất lần đầu đặt cho nó và đã
được phép đưa ra thị trường đang được bảo hộ quyền sở hữu công
nghiệp).
• Chất lượng thuốc và yêu cầu chất lượng:
Chất lượng của một thuốc là tổng hợp các tính chất đặc trưng của
thuốc đó như có chứa đúng các thành phần theo tỷ lệ qui định, có độ
tinh khiết theo yêu cầu, đóng gói có nhãn qui định… được thể hiện ở
một mức độ phù hợp với những yêu cầu kỹ thuật đã định trước tuỳ
theo điều kiện xác định về kinh tế, kỹ thuật, xã hội… nhằm đảm bảo
cho thuốc đó đạt các mục tiêu sau:
- Có hiệu lực phòng bệnh và chữa bệnh.
- Không có hoặc ít có tác dụng có hại.
- Ổn định về chất lượng trong thời hạn đã xác định.
- Tiện dụng và dễ bảo quản.
Thuốc là sản phẩm hàng hoá đặc biệt, có quan hệ trực tiếp đến
sức khoẻ cộng đồng, đến chất lượng và hiệu quả của việc phòng
bệnh, chữa bệnh. Vì thế thuốc phải được bảo đảm chất lượng trong
toàn bộ quá trình sản xuất từ nguyên liệu cho đến thành phẩm trong
quá trình bảo quản, lưu thông phân phối đến người sử dụng.
Mục tiêu của đảm bảo chất lượng trên chỉ được coi là đạt khi nào
thuốc đáp ứng được các yêu cầu cơ bản sau:
- Thuốc có chứa đúng các thành phần theo tỷ lệ qui định của
công thức đã được đăng ký và được cấp phép (định tính, định lượng).
- Thuốc được phép sản xuất theo đúng các qui trình đã đăng ký
và được phép.
- Có độ tinh khiết đạt yêu cầu qui định.
- Thuốc được đóng gói trong các đồ đựng, đồ bao gói với nhãn

