1
CHƯƠNG 4
CÁC VẤN ĐỀ MA SÁT
TS. PHẠM HUY HOÀNG
Chương 4:
Ma sát
I. Mở đầu:
1. Hiệntượng ma sát
Ma sát là hiệntượng môi trường tiếp xúc cản chuyển
động hay chống lại khuynh hướng chuyểnđộng.
• Tác hại của ma
sát:
2
Lợi ích của ma sát:
3
2. Phân lọai ma sát:
a. Môi trường tiếp xúc: ma sát khô, ma sát ướt, ma sát nửa
khô và nửaướt.
b. Tính chất chuyểnđộng: ma sát trượt và ma sát lăn.
c. Trạng thái chuyểnđộng tương đối: ma sát tĩnh và động.
3. Nguyên nhân ma sát:
•Vật lý: lực hút phân tửgiữa các phân tửvật chất - ma sát
phụthuộc vào vật liệu tiếp xúc, thời gian tiếp xúc.
•Cơ học: những gờlồi lõm của hai bềmặt gài vào nhau –
ma sát phụthuộcđộ nhám bềmặt.
4. Định luật Coulomb:
N
r
ms
F
r
P
r
1
t
r
4
t
r
t
r
2
t
r
Q
r
ms
F
t
ms
F
d
ms
F
Q
N
d
f
d
ms
F
N
t
f
t
ms
F
PN
Q
AB
AC
=
=
=
====
max
4321
ttt
t
- Lực ma sát tĩnh / động tỉlệvới áp lực
khớpđộng. Hệsốtỉlệlà hệsốma
sát.
- Hệsốma sát phụthuộc vào: vật liệu
bềmặt, độ nhẵn bềmặt, thời gian tiếp
xúc.
4
4. Định luật Coulomb (tt):
N
r
ms
F
r
P
r
1
t
r
4
t
r
t
r
2
t
r
Q
r
ms
F
t
ms
F
d
ms
F
Q
N
d
f
d
ms
F
N
t
f
t
ms
F
PN
Q
AB
AC
=
=
=
====
max
4321
ttt
t
- Hệsốma sát không phụthuộc vào:
diện tích tiếp xúc, áp suất tiếp xúc,
vận tốc chuyểnđộng tương đối giữa
hai bềmặt.
- Hệsốma sát tĩnh lớnhơn hệsốma
sát động.
II. Ma sát lăn
Hiệntượng ma sát lăn:
P
r
N
r
F
r
ms
F
r
?
M
s
e
t
s
g
s
e
Tính đàn hồi trễcủa vật liệu: Với
cùng độ biến dạng, ứng suất trong
quá trình tăng biến dạng thì lớnhơn
ứng suất trong quá trình giảm biến
dạng
5
II. Ma sát lăn (tt)
P
r
N
r
p
P
r
N
r
p
ms
F
r
F
r
Giải thích ma sát lăn: moment ma sát lăn xuất hiện
do sựphân bốáp suất chỗtiếp xúc bịlệch đi theo
khuynh hướng tăng biến dạng.
III. Ma sát trượt
1. Chuyểnđộng tịnh tiến
Ma sát giữa vật và mặt phẳng nằm ngang (đi qua phảiđều).
j
0
j
ms
F
r
Q
r
P
r
N
r
j
j
cos
0cos
0
QPN
QPN
Fy
+=
=--
=
å
)cos(
j
QPffNFms
+
=
=
)sin(
sin
cossin
0)cos(sin
0sin
0
0
0
jj
j
jj
jj
j
-
=
-
=
=+-
=-
=
å
P
f
f
PQ
QPfQ
FQ
F
ms
x
r
Q
Nón ma sát là nón có góc đỉnh là
nằm trong nón, thì không thểđẩy vật di chuyểnđược - sự
tựhãm
0
j