Báo cáo khoa học
Ảnh hưởng của tuổi thu hoạch đến năng suất và chất
lượng thức ăn của cỏ voi (Pennisetum purpureum), cỏ
ghi nê (Panicum maximum) trồng tại Đan Phượng,
Hà Tây
¶nh h−ëng cña tuæi thu ho¹ch ®Õn n¨ng suÊt vµ chÊt l−îng thøc ¨n
cña cá voi (Pennisetum purpureum), cá ghi nª (Panicum maximum) trång t¹i
§an Ph−îng, Hµ T©y
Effects of maturity stage at cutting on the yield and nutritional composition of Elephant
grass (Pennisetum purpureum) and Guinea grass (Panicum maximum) grown in Dan
Phuong district, Ha Tay province
Bïi Quang TuÊn
SUMMARY
Elephant grass and Guinea grass have been the grasses most widely grown in Vietnam. The
present study was aimed at finding the cutting interval to get their optimum yield and feeding value.
Results showed that under the conditions of Dan Phuong district the growth rate was highest during
31-40 days and 21-30 days after cutting for Elephant grass and Guinea grass, respectively. To have the
highest yield, cutting should be at the end of the most rapid growth period. The yield of Elephant grass
cut at 40 days of regrowth was 180.5 kg DM/ha/day, somewhat lower than that of cutting at 50 days
(188.2 kg). The yield of Guinea grass was 51.7kg and 58.8 kg DM/ha/day for cuttings at 30 and 40
days of regrowth, respectively. However, cutting at 40 days for Elephant grass and 30 days for Guinea
grass resulted in higher nutritive value of the grass compared to cutting at 50 and 40 days, respectively
for the two grasses. The utilizable proportion reduced dramatically with time of regrowth. The
utilizable proportion of Elephant grass at 40 days of regrowth was 88.4% and down to 82.7% at 50
days of regrowth. Similarly, the utilizable proportion of Guinea grass was 94.2% and 90.4% at 30 and
40 days of regrowth respectively.
Key words: Elephant grass, Guinea grass, regrowth, cutting interval.
1. §Æt vÊn ®Ò
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, cïng víi sù ph¸t triÓn cña ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a, nhiÒu gièng cá cã
n¨ng suÊt chÊt xanh cao vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng cao ®· ®−îc nhËp vµ trång ë nhiÒu vïng n−íc ta nh»m
®¸p øng nhu cÇu nguån thøc ¨n th« xanh cho ®µn bß s÷a. Hai gièng cá hoµ th¶o ®−îc chän trång nhiÒu
nhÊt lµ cá voi (Pennisetum purpureum) vµ cá ghi nª (Panicum maximum). Tuy nhiªn, nÕu thu ho¹ch
chËm, th©n cá voi vµ cá ghi nª khi giµ rÊt cøng, gia sóc ¨n kÐm, nh−ng nÕu thu ho¹ch qu¸ non n¨ng
suÊt cña cá sÏ thÊp. §· cã mét sè nghiªn cøu vÒ n¨ng suÊt vµ gi¸ trÞ dinh d−ìng cña hai gièng cá nµy,
nh−ng c¸c nghiªn cøu vÒ quy tr×nh ch¨m sãc vµ sö dông chóng cßn rÊt h¹n chÕ (Tr−¬ng TÊn Khanh,
2003). Môc ®Ých cña nghiªn cøu nµy lµ cung cÊp c¬ së khoa häc ®Ó khai th¸c, sö dông hai gièng cá nãi
trªn mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nhÊt t¹i vïng §an Ph−îng, Hµ T©y vµ nh÷ng vïng cã ®iÒu kiÖn tù nhiªn
t−¬ng tù.
2. vËt liÖu vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
2.1. VËt liÖu nghiªn cøu
ThÝ nghiÖm ®−îc tiÕn hµnh tõ th¸ng 3/2003 ®Õn th¸ng 11/2004 t¹i §an Ph−îng, Hµ T©y.
VËt liÖu nghiªn cøu lµ hai gièng cá sau:
- Cá voi (Pennisetum purpureum)
- Cá ghi nª (Panicum maximum).
2.2. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu
202
Ruéng thÝ nghiÖm gåm 4 c«ng thøc (l«), mçi l« cã chiÒu dµi 5 m, chiÒu réng 4 m, diÖn tÝch lµ 20
m2. ThÝ nghiÖm ®−îc lÆp l¹i 3 lÇn, ®−îc s¾p xÕp theo s¬ ®å sau:
Cá voi
L« 1 L« 4 L« 1
L« 2 L« 3 L« 2
L« 3 L« 2 L« 3
L« 4 L« 1 L« 4
Cá ghi nª
L« 1 L« 4 L« 1
L« 2 L« 3 L« 2
L« 3 L« 2 L« 3
L« 4 L« 1 L« 4
L« 1 thu c¾t ë 30 ngµy tuæi, l« 2 ë 40 ngµy tuæi, l« 3 ë 50 ngµy tuæi vµ l« 4 ë 60 ngµy tuæi.
- §é cao, tèc ®é sinh tr−ëng, n¨ng suÊt cña c©y cá ®−îc x¸c ®Þnh theo h−íng dÉn cña Wong
(1991):
+ Tèc ®é sinh tr−ëng cña c©y cá: §o chiÒu cao c©y 10 ngµy 1 lÇn, ®o cho ®Õn khi thu ho¹ch. LÊy
chiÒu cao ®o ®−îc trong 10 ngµy chia cho 10 th× ®−îc tèc ®é sinh tr−ëng cña c©y cá trong 1 ngµy ®ªm.
+ N¨ng suÊt cña c©y cá ®−îc x¸c ®Þnh tõ c¸c l« thÝ nghiÖm cã diÖn tÝch 20 m2 (chiÒu réng 4m,
chiÒu dµi 5m), trong ®ã diÖn tÝch ®Ó tÝnh 15 m2, diÖn tÝch b¶o vÖ 5 m2.
- Thµnh phÇn ho¸ häc cña c©y thøc ¨n ®−îc ph©n tÝch theo ph−¬ng ph¸p cña AOAC (1995) t¹i
phßng ph©n tÝch thøc ¨n khoa Ch¨n nu«i - Thó y, Tr−êng §H N«ng nghiÖp 1.
- Ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tû lÖ tiªu ho¸ in - vitro: Tû lÖ tiªu ho¸ in - vitro x¸c ®Þnh theo h−íng dÉn
cña De Boever (1986): C©n 0,3 g mÉu vµo chÐn cã n¾p ®¸y, cho 30 ml dung dÞch men pepsin ®· chuÈn
bÞ tõ tr−íc. §Ëy n¾p chÐn vµ cho chÐn vµo bÓ æn nhiÖt vµ duy tr× nhiÖt ®é 390C. Cø 5 giê l¾c nhÑ chÐn
mét lÇn vµ ñ 24 giê. Sau 24 giê lÊy chÐn ra ng©m vµo bÓ æn nhiÖt kh¸c cã nhiÖt ®é 800C trong vßng 45
phót. Röa mÉu 3 lÇn víi n−íc cÊt Êm (600C). Lµm nh− thÕ víi dung dÞch men xenlulaza. SÊy mÉu ë
1050C vµ tro ho¸ mÉu ë 5400C.
- Tû lÖ sö dông cña c©y thøc ¨n ®−îc x¸c ®Þnh trªn 3 bß lai Sind cã khèi l−îng 200 kg. Bß ®−îc ¨n
khèi l−îng thøc ¨n th« xanh b»ng 2,5% khèi l−îng c¬ thÓ (tÝnh theo chÊt kh«). Thêi gian thu thËp sè
liÖu lµ 5 ngµy.
3. KÕt qu¶ vµ th¶o luËn
3.1. Tèc ®é sinh tr−ëng vµ n¨ng suÊt cña c©y cá
C©y cá chØ cho t¸i sinh m¹nh khi ®· ®¹t ®−îc ®é cao nhÊt ®Þnh. PhÇn rÔ vµ phÇn gèc cßn l¹i kh«ng
bÞ thu c¾t ®ñ dù tr÷ chÊt dinh d−ìng cho qu¸ tr×nh t¸i sinh sau nµy.
B¶ng 1. §é cao cña cá voi vµ cá ghi nª
Sau sè ngµy quan
s¸t
§é cao (cm)
(ngµy) Cá voi Cá ghi nª
10 18,5 ± 2,1 16,0 ± 1,7
20 44,1 ± 2,7 33,4 ± 2,1
30 73,1 ± 3,4 55,8 ± 1,9
40 103,9 ± 2,2 75,0 ± 3,0
50 132,5 ± 2,0 87,6 ± 3,1
60 159,3 ± 1,9 99,1 ± 2,4
203
Cá voi lµ c©y th©n bôi, cã thÓ cao tíi 4 - 6 m. Cá cã thÓ cho thu c¾t khi ®¹t ®é cao 100 cm. Cá ghi
nª còng lµ c©y th©n bôi, tuy nhiªn cá ghi nª mäc thÊp h¬n so víi cá voi, cho thu c¾t khi c©y ®¹t ®é cao
kho¶ng 60 cm. Trong ®iÒu kiÖn mïa m−a t¹i §an Ph−îng, Hµ T©y cã thÓ thu c¾t cá voi víi kho¶ng
c¸ch 40 ngµy vµ cá ghi nª víi kho¶ng c¸ch 30 ngµy. ë 50 ngµy tuæi cá voi ®· ®¹t chiÒu cao 132,5 cm,
trong khi ®ã do ®iÒu kiÖn kh« h¹n t¹i vïng Nam Trung Bé c©y cá voi chØ ®¹t ®é cao 60,8 cm (ë 45
ngµy tuæi) vµ 110,6 cm (ë 90 ngµy tuæi) (Bïi Quang TuÊn vµ Lª Hoµ B×nh, 2004).
B¶ng 2. Tèc ®é sinh tr−ëng cña cá voi vµ cá ghi nª theo giai ®o¹n
Giai ®o¹n Tèc ®é sinh tr−ëng (cm/ngµy ®ªm)
(ngµy) Cá voi Cá ghi nª
1 - 10 1,15 ± 0,18 0,90 ± 0,14
11 - 20 2,56 ± 0,21 1,74 ± 0,16
21 - 30 2,90 ± 0,27 2,24 ± 0,14
31 - 40 3,08 ± 0,18 1,92 ± 0,21
41 - 50 2,86 ± 0,17 1,26 ± 0,23
51 - 60 2,68 ± 0,16 1,15 ± 0,17
Khi thu ho¹ch phÇn lín l¸ c©y ®· bÞ thu c¾t do vËy kh¶ n¨ng quang hîp cña c©y bÞ gi¶m m¹nh, tèc
®é sinh tr−ëng cña c©y chËm. Nh−ng sau ®ã kh¶ n¨ng quang hîp cña c©y dÇn dÇn ®−îc håi phôc, tèc
®é sinh tr−ëng cña c©y t¨ng vµ ®¹t tèi ®a ë giai ®o¹n 31 - 40 ngµy (®èi víi cá voi), 21 - 30 ngµy (®èi
víi cá ghi nª). §Ó ®¹t ®−îc n¨ng suÊt c¶ n¨m cao nhÊt th× thêi ®iÓm thu ho¹ch ph¶i ë cuèi giai ®o¹n
sinh tr−ëng nhanh nhÊt. Nh− vËy thêi ®iÓm thu ho¹ch thÝch hîp cña cá voi kho¶ng 40 ngµy, cña cá ghi
nª kho¶ng 30 ngµy kÓ tõ lÇn thu ho¹ch tr−íc.
KÕt qu¶ nghiªn cøu cña Bïi Quang TuÊn (2005) t¹i L−¬ng S¬n - Hoµ B×nh còng cho thÊy cá voi
cã tèc ®é sinh tr−ëng cao nhÊt ë giai ®o¹n 31 - 40 ngµy tuæi (3,02 cm/ngµy ®ªm), cá ghi nª cã tèc ®é
sinh tr−ëng cao nhÊt ë giai ®o¹n 21 - 30 ngµy tuæi (3,09 cm/ngµy ®ªm).
B¶ng 3. N¨ng suÊt cña cá voi vµ cá ghi nª
Tuæi thu ho¹ch N¨ng suÊt (kg chÊt kh«/ha/ngµy)
(ngµy) Cá voi Cá ghi nª
30 120,3 ± 3,8 52,5 ± 2,4
40 180,5 ± 4,1 57,1 ± 3,2
50 188,2 ± 4,5 58,8 ± 3,0
60 185,7 ± 3,8 57,3 ± 2,9
MÆc dï tèc ®é sinh tr−ëng nhanh nhÊt kÕt thóc ë giai ®o¹n kho¶ng 40 ngµy tuæi (®èi víi cá voi)
vµ 30 ngµy tuæi (®èi víi cá ghi nª) song thu ho¹ch cá voi ë 50 ngµy tuæi vµ cá ghi nª ë 40 ngµy tuæi
vÉn cho n¨ng suÊt chÊt kh« cao h¬n so víi thu ho¹ch ë 40 ngµy tuæi (®èi víi cá voi) vµ 30 ngµy tuæi
(®èi víi cá ghi nª). Tuy nhiªn sù cao h¬n nµy lµ kh«ng nhiÒu. Nguyªn nh©n lµ do vËt chÊt kh« cña c©y
cá t¨ng lªn theo giai ®o¹n sinh tr−ëng.
N¨ng suÊt chÊt xanh cña cá voi vµ cá ghi nª ®Òu ®¹t rÊt cao t¹i L−¬ng S¬n - Hoµ B×nh, t−¬ng øng
lµ 294,4 vµ 183,2 tÊn/ha/n¨m (Bïi Quang TuÊn, 2005).
3.2. Gi¸ trÞ dinh d−ìng vµ tû lÖ sö dông cña cá
Theo giai ®o¹n sinh tr−ëng vËt chÊt kh« cña c©y cá t¨ng, ®ång thêi gi¸ trÞ dinh d−ìng cña c©y cá
gi¶m dÇn, tû lÖ x¬ th«, ®Æc biÖt lµ thµnh phÇn lignin trong v¸ch tÕ bµo thùc vËt t¨ng nhanh. Trong
nghiªn cøu nµy khi tuæi thu ho¹ch t¨ng tõ 30 lªn 60 ngµy th× tû lÖ protein th« cña cá voi vµ cá ghi nª
gi¶m rÊt nhanh, tõ 12,17% xuèng cßn 9,19% (®èi víi cá voi) vµ tõ 12,60% xuèng cßn 10,10% (®èi víi
cá ghi nª). Ng−îc l¹i, tû lÖ x¬ th« t−¬ng øng t¨ng tõ 27,11 vµ 28,55% lªn 34,60 vµ 34,80%. KÕt qu¶
nghiªn cøu cña Paul Pozy vµ céng sù (2001; 2002) cho thÊy khi t¨ng tuæi thu ho¹ch cña cá voi tõ 4
204