Bệnh Viêm xoang do nấm
Thông thường bệnh viêm xoang do vi khuẩn và siêu vi khuẩn gây ra. Nhưng
thực tế nấm cũng gây viêm xoang rất nguy hiểm mà lại ít được chú ý phát hiện.
Bào tử nấm có trong đất, không khí, trong các chất hữu cơ, xác động, thực vật thối
rữa... Khi chúng ta hít phải các bào tử này, chúng sẽ bám vào vách mũi, hốc
xoang chờ cơ hội gây bệnh.
1. Các loại nấm gây viêm xoang
Thường gặp nhất là nấm Aspergillus. Nấm Aspergillus có hơn 300 chủng
loại nhưng chỉ có khoảng 7 loại gây bệnh cho người, đó là: Aspergillus fumigatus
(90% gây bệnh cho xoang), flavus, glaucus, versicolor, nidulans, niger...
2. Những yếu tố thuận lợi cho việc nhiễm nấm
- Vùng khí hậu nóng và ẩm ướt, nhiều bụi bặm: Ở Việt Nam, nhất là các
tỉnh phía Nam do khí hậu mưa và ẩm nhiều tháng trong năm nên thích hợp cho
nấm mốc phát triển.
- Nghề nghiệp: Những người làm nghề nông hoặc tiếp xúc thường xuyên
với ngũ cốc
- Yếu tố tại chỗ: Nấm Aspegillus khi xâm nhập vào mũi xoang như một tác
nhân hoại sinh, nó chỉ gây bệnh khi có những yếu tố thuận lợi như giảm thông khí
xoang và sự dẫn lưu của xoang, tắc lỗ thông mũi xoang do viêm xoang mạn tính,
polype mũi xoang, dị vật trong mũi xoang.
- Yếu tố toàn thân: Người bệnh bị suy giảm miễn dịch (khi mắc các bệnh về
máu, điều trị bằng hóa chất, dùng thuốc ức chế miễn dịch, nhiễm HIV...), bệnh
tiểu đường, dùng thuốc corticoide kéo dài, kháng sinh phổ rộng.
3. Biểu hiện lâm sàng
Giống như viêm xoang do những tác nhân khác, viêm xoang do nấm cũng
cho những triệu chứng tương tự. Tùy theo xoang bị bệnh mà có triệu chứng khác
nhau. Những triệu chứng thường gặp là nhức đầu, nghẹt mũi, chảy mũi. Trong
viêm xoang hàm thường nhức đầu vùng gò má, thái dương. Viêm xoang bướm
nhức đầu thường khu trú ở vùng đỉnh, vùng chẩm lệch về bên xoang bị bệnh. Ðôi
khi khịt mũi, khạc đàm có lẫn ít máu.
4. Phân loại: Năm 1984, Lemonie chia nấm xoang làm 3 giai đoạn (Giai
đoạn 1 không xâm xấn ; Giai đoạn 2 xâm lấn tại chỗ ; Giai đoạn 3 xâm lấn nội sọ)
5. Diễn tiến: Nấm có thể phát triển thành khối choán đầy trong xoang, phá
hủy các thành xoang rồi xâm lấn vào những cơ quan lân cận như hốc mắt, sọ não.
Nấm xâm nhập vào hốc mắt sẽ làm mắt bệnh nhân bị mờ dần và có thể bị mù vĩnh
viễn. Nếu xâm nhập vào nội sọ sẽ gây viêm màng não, viêm não; hoặc xâm nhập
vào các dây thần kinh và mạch máu sẽ gây liệt các dây thần kinh và gây chảy máu
ồ ạt khiến bệnh nhân tử vong.
6. Xét nghiệm cận lâm sàng
- X-quang Blondeau Hirtz có thể nghi ngờ khi thấy xoang mờ với những
hình ảnh lắng đọng calci.
- CT-scan: Cho hình ảnh rõ hơn, những hình ảnh có thể thấy là:
+ Mật độ cản quang tăng ở giữa đám mờ, đôi khi dưới dạng một khối giả u.
+ Hình ảnh đám vôi trong xoang.
+ Hình ảnh hủy xương các thành xoang hoặc các vách xương dày lên.
- Chụp MRI : Xác định mức độ thoái hoá của niêm mạc
Tuy nhiên để chẩn đoán xác định và định danh nấm phải nhờ đến các xét
nghiệm khác như:
- Giải phẫu bệnh lý: Khi mổ xoang nhìn thấy trong xoang những khối giống
như dung nham núi lửa màu nâu đen, dễ vỡ hoặc giống như bùn màu xanh đen nên
nghi ngờ đến nấm. Nhìn dưới kính hiển vi thấy những sợi nấm và những bào tử
nấm thâm nhập trong các lớp của niêm mạc xoang.
- Xét nghiệm vi sinh: Khối nghi ngờ là nấm được nuôi cấy trong môi
trường thích hợp cho chúng sinh sôi nảy nở nhiều lên. Sau đó quan sát dưới kính
hiển vi dựa vào hình thái của sợi nấm cũng như kích thước, màu sắc của bào tử
nấm để định danh nấm.
- Huyết thanh chẩn đoán: Có những thử nghiệm miễn dịch đặc hiệu cho
nhiễm nấm Aspergillus như: Phản ứng kết tủa với thạch, phản ứng ngưng kết hồng
cầu thụ động, thử nghiệm ELISA, miễn dịch huỳnh quang gián tiếp. Huyết thanh
chẩn đoán thường âm tính trong những trường hợp bệnh nấm mũi xoang ở giai
đoạn chưa xâm lấn và dương tính cao ở giai đoạn xâm lấn.
7. Ðiều trị viêm xoang do nấm
- Nấm chỉ gây bệnh ở mũi xoang khi gặp điều kiện thuận lợi, vì vậy phải
giải quyết những yếu tố đó như lấy dị vật trong mũi xoang, giải quyết những
nguyên nhân gây bít tắc xoang như cắt polyp, khối u hoặc những dị hình khác...
- Thuốc kháng nấm được sử dụng tùy theo giai đoạn của bệnh và có khi
phải phối hợp nhiều loại; tuy nhiên thuốc kháng nấm thường gây độc cho gan nên
thường phải kiểm tra chức năng gan trước khi dùng thuốc.
- Khối nấm trong xoang phải được lấy ra qua phẫu thuật nội soi, bơm rửa
sạch lòng xoang.
- Khối nấm trong xoang phải được lấy ra qua phẫu thuật nội soi, bơm rửa
sạch lòng xoang.
