Đ bài: Bình gi ng bài th "M " (Chi u t i) trích "Nh t kí trong tù" c a H Chíề ả ơ ộ ề ố ậ ủ ồ
Minh.
Bài làm
Có ai đó, khi nghĩ v th Bác, đã nói r ng, s phân tích cho dù khéo léo d n đâu, cũngề ơ ằ ự ế
không làm n i b t đc h n th . Cũng nh t a là, có g ng nh tay bóc t ng l p cánhổ ậ ượ ồ ơ ư ự ượ ẹ ừ ớ
hoa h ng cũng ch a d gì tìm th y bí quy t h ng th m.ồ ư ễ ấ ế ươ ơ
M (Chi u t i) có th là m t đóa hoa th nh th . Bài th rõ ràng đã đ l i trong ta, manộ ề ố ể ộ ơ ư ế ơ ể ạ
mác không cùng, m t rung đng th t sâu sa, đp đ. Nh ng đó là n i rung đng th t khóộ ộ ậ ẹ ẽ ư ỗ ộ ậ
di n t , ch ng khác nào ta v n khó n m b t bí n c a h ng th m khi ngón tay c l tễ ả ẳ ẫ ắ ắ ẩ ủ ươ ơ ố ậ
m nh ng cánh h ng. Song có l v n c nên th s sàng l t m nh ng dòng th , đ g ngở ữ ồ ẽ ẫ ứ ử ẽ ậ ở ữ ơ ể ắ
c m th u nh ng ý tình đc ch a đng trong t ng hàng ch .ả ấ ữ ượ ứ ự ừ ữ
M t ng i yêu đi say mê cu c s ng bao gi cũng nh y c m tr c th i gian. Đi v i Hộ ườ ờ ộ ố ờ ạ ả ướ ờ ố ớ ồ
Chí Minh, th i gian là nh p đi u c a vũ tr , nh p s ng c a con ng i, th i gian là s v nờ ị ệ ủ ụ ị ố ủ ườ ờ ự ậ
đng phát tri n c a cu c s ng. Khi r i vào hoàn c nh tù đày, m t hoàn c nh mà th i gianộ ể ủ ộ ố ơ ả ộ ả ờ
tâm tr ng có đ dài g p hàng ngàn l n th i gian t nhiên thì ý th c th i gian c a Bác cũngạ ộ ấ ầ ờ ự ứ ờ ủ
đc bi u hi n rõ nét. Đc bài Chi u t i (M ) chúng ta không nh ng th y đc c mượ ể ệ ọ ề ố ộ ữ ấ ượ ả
nh n th i gian c a Bác mà còn hi u đc dòng tâm tr ng c a thi nhân trong b c l uậ ờ ủ ể ượ ạ ủ ướ ư
chuy n c a th i gian, trong nh p s ng cu c đi.ể ủ ờ ị ố ộ ờ
Có l c m h ng c a bài th Chi u t i xu t phát t m t bu i chi u, trên con đng bẽ ả ứ ủ ơ ề ố ấ ừ ộ ổ ề ườ ị
gi i, ch ng cu i cùng c a m t ngày b đày i, ng i đi v a tr i qua m t ch ng đng dàiả ặ ố ủ ộ ị ả ườ ừ ả ộ ặ ườ
v i bao v t v gian lao. Th i gian và hoàn c nh d gây nên tr ng thái m t m i, chánớ ấ ả ờ ả ễ ạ ệ ỏ
ch ng. V y mà c m h ng th l i đn v i Bác th t t nhiên:ườ ậ ả ứ ơ ạ ế ớ ậ ự
Chim m i v r ng tìm ch n ngỏ ề ừ ố ủ
Chòm mây trôi nh gi a t ng không.ẹ ữ ầ
Hai câu th đã tái hi n th i gian và không gian c a bu i chi u t i ch n núi r ng. Lúc yơ ệ ờ ủ ổ ề ố ố ừ ấ
ng i đi ng c m t nhìn lên b u tr i và ch t th y chim bay v t , mây ch m ch m trôi.ườ ướ ắ ầ ờ ợ ấ ề ổ ầ ậ
Nhà th không tr c ti p nói v th i gian nh ng th i gian v n hi n lên qua c nh v t. Đâyơ ự ế ề ờ ư ờ ẫ ệ ả ậ
là c m nh n th i gian tính truy n th ng đã t ng in đm qua nhi u bài th . Chim bay v tả ậ ờ ề ố ừ ậ ề ơ ề ổ
có ý nghĩa báo hi u th i gian c a bu i chi u t i. T trong ca dao đã có hình nh:ệ ờ ủ ổ ề ố ừ ả
Chim bay v núi t i r iề ố ồ
Đn Truy n Ki u cánh chim mang theo c th i gian và tâm tr ng:ế ệ ề ả ờ ạ
Chim hôm thoi thót v r ng,ề ừ
R i bu i chi u nghiêng xu ng theo cánh chim nh bé trong Tràng giang c a Huy C n:ồ ổ ề ố ỏ ủ ậ
Chim nghiêng cánh nh : bóng chi u sa.ỏ ề
Còn hai câu th c a H Chí Minh v a có ý nghĩa bi u hi n th i gian v a có ý bi u hi nơ ủ ồ ừ ể ệ ờ ừ ể ệ
tâm tr ng:ạ
Quy n đi u quy lâm t m túc th .ệ ể ầ ụ
đây không ph i chim bay trong tr ng thái bình th ng mà bay m t m i, bay m i mi tỞ ả ạ ườ ệ ỏ ả ế
cho k p t i ch n ngh ng i n i r ng xanh quen thu c. Qua hình nh chim m t m i, ng iị ớ ố ỉ ơ ơ ừ ộ ả ệ ỏ ườ
đi còn tìm th y s t ng đng hòa h p v i c nh ng và tâm tr ng c a mình. Cánh chimấ ự ươ ồ ợ ớ ả ộ ạ ủ
m t m i m i mi t bay v r ng xanh tìm ch n ng , nhà th cũng m t m i lê b c trênệ ỏ ả ế ề ừ ố ủ ơ ệ ỏ ướ
đng đi đày, gi đây không bi t đâu là ch ng ngh qua đêm. S t ng đng y d t oườ ờ ế ặ ỉ ự ươ ồ ấ ễ ạ
nên s c m thông sâu s c gi a ng i và c nh. C i ngu n c a s c m thông chính là tìnhự ả ắ ữ ườ ả ộ ồ ủ ự ả
yêu th ng r ng l n c a Bác luôn dành cho m i s s ng chân chính trên đi.ươ ộ ớ ủ ọ ự ố ở ờ
Câu th th hai ti p t c phác h a không gian, th i gian và tâm tr ng:ơ ứ ế ụ ọ ờ ạ
Chòm mây trôi nh gi a t ng khôngẹ ữ ầ
Câu th d ch ch a chuy n h t đc ý t trong nguyên b n. Trong nguyên b n Bác vi t:ơ ị ư ể ế ượ ứ ả ả ế
Cô văn m n m n đ thiên khôngạ ạ ộ
(Chòm mây l loi trôi l ng l gi a t ng không)ẻ ữ ờ ữ ầ
Chòm mây nh có tâm h n, nh mang tâm tr ng. Nó cô đn, l loi và l ng l l ng l trôiư ồ ư ạ ơ ẻ ặ ẽ ữ ờ
gi a không gian r ng l n c a tr i chi u. B u tr i có chim, có mây nh ng l loi (cô vân),ữ ộ ớ ủ ờ ề ầ ờ ư ẻ
chim m t m i (quy n đi u) đã th l i đang trong c nh ng chia lìa. Chim bay v r ng,ệ ỏ ệ ể ế ạ ở ả ộ ề ừ
chòm mây l i gi a t ng không. Hai câu th t c nh mà m ra m t không gian tâmở ạ ữ ầ ơ ả ả ở ộ
tr ng. C nh bu n, ng i bu n. Nh ng trong n i bu n tr c c nh chi u mu n còn có m tạ ả ồ ườ ồ ư ỗ ồ ướ ả ề ộ ộ
khát v ng t do n kín trong đôi m t dõi theo cánh chim l n mây gi a b u tr i r ng.ọ ự ẩ ắ ẫ ữ ầ ờ ộ
Hai câu th ti p theo tái hi n quá trình v n đng c a th i gian và không gian:ơ ế ệ ậ ộ ủ ờ
Cô em xóm núi xay ngô t iố
Xay h t, lò than đã r c h ng.ế ự ồ
(S n thôn thi u h ma bao túcơ ế ữ
Bao túc ma hoàn, lô dĩ h ng)ồ
C m quan bi n ch ng v th i gian th m vào t ng hình nh, s v t, s chuy n đi c aả ệ ứ ề ờ ấ ừ ả ự ậ ự ể ổ ủ
các hình nh đã d i lên b c đi th i gian. Trong ngh thu t th ca, nhà th có th dùng xaả ợ ướ ờ ệ ậ ơ ơ ể
đ nói g n, dùng đng đ nói tĩnh, dùng sáng đ nói t i. Trong bài th Chi u t i, Bácể ầ ộ ể ể ố ơ ề ố
không h nói đn t i mà ng i đc v n hi u đc bóng t i đang buông xu ng xóm núiề ế ố ườ ọ ẫ ể ượ ố ố ở
là nh có ch h ng cu i bài th . Tr i t i ng i đi m i nhìn th y ánh l a r c h ng lênờ ữ ồ ở ố ơ ờ ố ườ ớ ấ ử ự ồ
đn th .ế ế
Cũng nh nhi u bài th khác c a Bác, hình t ng th trong bài Chi u t i v n đng th tư ề ơ ủ ượ ơ ề ố ậ ộ ậ
kh e kho n và b t ng . Trong c nh chi u mu n vùng s n c c t ng ch ng ch cóỏ ắ ấ ờ ả ề ộ ở ơ ướ ưở ừ ỉ
bóng t i hoàng hôn bao ph , ch có heo hút qu nh hiu, nào ng có ánh sáng m áp đã r cố ủ ỉ ạ ờ ấ ự
lên xua tan giá lanh, bóng t i. S xu t hi n hình nh ng i thi u n trong khung c nh laoố ự ấ ệ ả ườ ế ữ ả
đng, bên lò than r c h ng đã mang l i ánh sáng và ni m vui, mang l i s s ng mãnh li tộ ự ồ ạ ề ạ ự ố ệ
và m áp. M c dù th i gian v n đng t chi u đn t i, t ngày sang đêm nh ng hìnhấ ặ ờ ậ ộ ừ ề ế ố ừ ư
t ng bài th v n v n đng theo xu th phát tri n. Đn hai câu th này, b c h a tr tìnhượ ơ ẫ ậ ộ ế ể ế ơ ứ ọ ữ
v tr i mây đã nh ng ch cho b c tranh sinh ho t g n gũi: m t thi u n s n thôn, v iề ờ ườ ỗ ứ ạ ầ ộ ế ữ ơ ớ
công vi c lao đng bên b p l a gia đình. M t ch t thô khác, m t h n th tr tình khác đãệ ộ ế ử ộ ấ ộ ồ ơ ữ
đc đa vào, đ làm cho v đp c a bu i chi u hôm thêm hài hòa phong phú.ượ ư ể ẻ ẹ ủ ổ ề
Khi bóng t i c a ngày tàn buông xu ng nh ng không gian không h tăm t i, con ng i đãố ủ ố ư ề ố ườ
k p th p lên ng n l a, con ng i đã t o nên ánh sáng, t o nên h i m đ s i m choị ắ ọ ử ườ ạ ạ ơ ấ ể ưở ấ
ng i, cho c nh thiên nhiên. Ánh sáng, h i m, con ng i đã đa l i ni m vui bình d choườ ả ơ ấ ườ ư ạ ề ị
ng i tù xa x . Trong c nh ng bu n c a riêng mình, Bác v n tìm th y ni m vui. Ni mườ ứ ả ộ ồ ủ ẫ ấ ề ề
vui y xu t phát t cu c s ng lao đng c a ng i dân Trung Hoa trên m t xóm núi nàoấ ấ ừ ộ ố ộ ủ ườ ộ
đó. N u không có m t tình ng i tha thi t thì làm sao Bác có đc m t ni m vui nh thế ộ ườ ế ượ ộ ề ư ế
gi a đt ng i x l .ữ ấ ườ ứ ạ
Bài th Chi u t i không ch miêu t c nh n i s n c c v i làn mây, cánh chim và cu cơ ề ố ỉ ả ả ơ ơ ướ ớ ộ
s ng lao đng c a con ng i. Toát lên toàn b bài th là hình t ng nhân v t tr tình, cóố ộ ủ ườ ộ ơ ượ ậ ữ
t m lòng yêu th ng r ng l n luôn nâng niu trân tr ng m i s s ng trên đi, có tâm h nấ ươ ộ ớ ọ ọ ự ố ờ ồ
l c quan, m ch th có s v n đng đn s s ng, ánh sáng và t ng lai. Chính cách nhìnạ ạ ơ ự ậ ộ ế ự ố ươ
bi n ch ng v th i và cu c s ng, chính tình ng i tha thi t đã t o nên giá tr to l n choệ ứ ề ờ ộ ố ườ ế ạ ị ớ
thi ph m đc s c này.ẩ ặ ắ
