Đ bài: Bình gi ng bài th "Ti n sĩ gi y" c a Nguy n Khuy nề ả ơ ế ấ ủ ễ ế
Bài làm
Nguy n Khuy n có đn trên 50 câu đi và bài th trào phúng; câu đi nào, bài th nàoễ ế ế ố ơ ố ơ
cũng hóm h nh, đy ý v sâu xa:ỉ ầ ị
"B ch a mi ng dân ch ng b t c p,ồ ứ ệ ừ ậ ạ
Tiên là ý chú mu n vòi xu".ố
(B tiên thi)ồ
"Tr i đt khéo th ng chàng B ch qu ,ờ ấ ươ ạ ỳ
Giang s n riêng s ng á h ng nhan".ơ ướ ồ
(L y Tây)ấ
Bài "Ti n sĩ gi y" - bài 2 cũng là m t bài th trào phúng đc đáo c a Nguy n Khuy n,ế ấ ộ ơ ộ ủ ễ ế
đc vi t b ng th th th t ngôn bát cú Đng lu t:ượ ế ằ ể ơ ấ ườ ậ
"Cũng c , cũng bi n, cũng cân đai,ờ ể
Cũng g i ông nghè có kém ai.ọ
M nh gi y làm nên thân giáp b ng,ả ấ ả
Nét son đi m rõ m t văn khôi.ể ặ
T m thân xiêm áo sao mà nh ?ấ ẹ
Cái giá khoa danh y m i h i!ấ ớ ờ
Gh tréo l ng xanh ng i b nh ch,ế ọ ồ ả
Nghĩ r ng đ th t hoá đ ch i!".ằ ồ ậ ồ ơ
"Ti n sĩ gi y" còn đc g i là "Ông nghè tháng tám" - m t th đ ch i trong d p T tế ấ ượ ọ ộ ứ ồ ơ ị ế
Trung thu c a tr em. Bài th có hai l p nghĩa: v nh ông nghè tháng tám, qua đó, Nguy nủ ẻ ơ ớ ị ễ
Khuy n châm bi m nh ng ti n sĩ gi y - h danh, b t tài, vô d ng - trong xã h i th c dânế ế ữ ế ấ ư ấ ụ ộ ự
n a phong ki n.ử ế
Hình nh ông nghè tháng tám, th đ ch i c a tr em đc tác gi miêu t c th , sinhả ứ ồ ơ ủ ẻ ượ ả ả ụ ể
đng và hay b ng nhi u chi ti t: c , bi n, cân đai, m nh gi y, nét son, xiêm áo, gh tréoộ ằ ề ế ờ ể ả ấ ế
l ng xanh ng i b nh ch e. Câu th tám r t hóm h nh. Ông nghè tháng tám ch là m t thọ ồ ả ọ ứ ấ ỉ ỉ ộ ứ
đ ch i nh ng l i làm cho m i ng i t ng l m là đ th t: "Nghĩ r ng đ th t hoá đồ ơ ư ạ ọ ườ ưở ầ ổ ậ ằ ồ ậ ồ
ch i".ơ
S c ph c r c r , t th "ng i b nh ch e” r t bu n c i. M t th đ ch i c a tr em màắ ụ ự ỡ ư ế ồ ả ọ ấ ồ ườ ộ ứ ồ ơ ủ ẻ
làm đc nh th phái nói là khéo tay. Vì th trong bài "Ti n sĩ gi y" - bài 1, Nguy nượ ư ế ế ế ấ ễ
Khuy n m i vi t:ế ớ ế
"Rõ chú hoa man khéo v trò,ẽ
B n ông mà l i d th ng cu.ỡ ạ ứ ằ
Mày râu m t đó ch ng bao tu i,ặ ừ ổ
Gi y má nhà bay đáng m y xu"...ấ ấ
L p nghĩa th hai c a bài 'Ti n sĩ gi y" th hi n cái nhìn s c s o c a tác gi v thânớ ứ ủ ế ấ ể ệ ắ ả ủ ả ề
ph n các ông nghè gi a th i bu i "Nào có ra gì cái ch Nho" (Tú X ng).ậ ữ ờ ổ ữ ươ
Hai câu đ, ch "cũng" đc đi p l i b n l n đã làm cho gi ng đi u gi u c t c t lênề ữ ượ ệ ạ ố ầ ọ ệ ễ ợ ấ
cùng v i cái c i m m v c bi n, cân đai... c a các ông nghè. Trang ph c y, c bi nớ ườ ỉ ề ờ ể ủ ụ ấ ờ ể
y... đu là c a vua ban cho "có kém ai". Cách so sánh đ h i y cũng hàm ý gi u c t:ấ ề ủ ể ỏ ấ ễ ợ
"Cũng c , cũng bi n, cũng cân đai,ờ ể
Cũng g i ông nghè có kém ai?".ọ
Hai câu th c nói v "thân giáp b ng" và "m t văn khôi" c a ông nghè. "Thân giáp báng"ự ề ả ặ ủ
chí là "m nh gi y" m ng manh đc "làm nên". "M t văn khôi" ch là "nét son", đc "tôả ấ ỏ ượ ặ ỉ ượ
v , đc "đi m rõ". Câu ba và câu b n đi ch i nhau tài tình. Ngôn t và gi ng đi u g iẽ ượ ể ố ố ọ ừ ọ ệ ợ
cho ng i đc nghĩ v s t m th ng c a nh ng ti n sĩườ ọ ề ự ầ ườ ủ ữ ế
Gi y trong cái xã h i th c dân n a phong ki n. Cái danh giá hão c a ông nghè ch làấ ộ ự ử ế ủ ỉ
"m nh gi y" đ rách, ch là "nét son" d nhoè mà thôi!ả ấ ề ỉ ễ
"M nh gi y làm nên thân giúp háng,ả ấ
Nét son đi m rõ m t văn khôi".ể ặ
Cũng nói v cái h danh c a nh ng ông nghè, có lúc nhà th gi u c t:ề ư ủ ữ ơ ễ ợ
"Mày râu m t đó ch ng bao tu i,ặ ừ ổ
Gi y má nhà bay đáng m y xu! ".ấ ấ
(Ti n sĩ gi y - bài 1)ế ấ
C p câu lu n là s bình ph m, đánh giá v xiêm áo, v khoa danh c a ông nghè: "sao màặ ậ ự ẩ ề ề ủ
nh ", "th m i h i". H i là ti ng c , nghĩa là d dãi, giá r . Nh và h i vì t m th ng.ẹ ế ớ ờ ờ ế ổ ễ ẻ ẹ ờ ầ ườ
Không ph i là th c tài, th c danh nên m i nh , nên m i h i. Nh và h i vì vô d ng và chả ự ự ớ ẹ ớ ờ ẹ ờ ụ ỉ
là h danh, h v mà thôi. Tác gi s d ng câu nghi v n và câu c m thán kh ng đnh, điư ư ị ả ử ụ ấ ả ẳ ị ố
ch i nhau r t tài tình đ châm bi m, đ gi u c t; gi ng đi u th nh nhàng mà m a mai:ọ ấ ể ế ể ễ ợ ọ ệ ơ ẹ ỉ
"T m thân xiêm áo sao mà nh ?ấ ẹ
Cái giá khoa danh y m i h i"..ấ ớ ờ
Hai câu k t, tác giá s d ng ngh thu t t ng ph n th t s c s o:ế ử ụ ệ ậ ươ ả ậ ắ ả
"Gh tréo l ng xanh ng i b nh ch e,ế ọ ồ ả ọ
Nghĩ r ng đ th t hoá đ ch i".ằ ồ ậ ồ ơ
Cái t th ng i r t oai: "ng i b nh ch e" trên "gh tréo", "d i l ng xanh". Ra v vênhư ế ồ ấ ồ ả ọ ế ướ ọ ẻ
vang và t đc, h m mình v s cao sang phú quý. Nh ng "ch là đ ch i". T ng ph n ýự ắ ợ ề ự ư ỉ ồ ơ ươ ả
câu b y và câu tám, t ng ph n gi a "đ th t" v i "đ ch i". T ng ph n đ châmở ả ươ ả ữ ồ ậ ớ ồ ơ ươ ả ể
bi m cái h danh, h v c a nh ng ti n sĩ gi y d i th i Pháp thu c.ế ư ư ị ủ ữ ế ấ ướ ờ ộ
Trong g n m t nghìn năm, ch đ khoa c c a n c ta đã đào t o đc hàng nghìn ti nầ ộ ế ộ ử ủ ướ ạ ượ ế
sĩ. Có bi t bao ông nghè đã đem đc tài làm r ng danh đt n c và dân t c, l u danh sế ứ ạ ấ ướ ộ ư ử
sách. D i th i Pháp thu c, c dân t c là vong qu c nô, thì "Ông nghè, Ông c ng cũngướ ờ ộ ả ộ ố ố
n m co", ho c ch tr thành h danh, h v mà thôi. Nguy n Khuy n là m t nhà nho th cằ ặ ỉ ở ư ư ị ễ ế ộ ự
tài, ba l n đ đu thi H ng, thi H i, thi Đình. Th nh ng trong c nh ng đt n c bầ ỗ ầ ươ ộ ế ư ả ộ ấ ướ ị
ngo i bang th ng tr . có lúc ông c m th y “th n”:ạ ố ị ả ấ ẹ
"Sách v ích gì cho bu i y,ở ổ ấ
Áo xiêm nghĩ l i th n thân già".ạ ẹ
(Ngày xuân d n các con)ặ
Có lúc ông l i t c i mình, c i cái h danh c a mình:ạ ự ườ ườ ư ủ
"Nghĩ mình l i g m cho mình nh ,ạ ớ ỉ
Th cũng bia xanh cũng b ng vàng".ế ả
(T trào)ự
"Ti n sĩ gi y" là b c tranh bi m h a ch gi u, châm bi m nh ng ông nghè trong th kế ấ ứ ế ọ ế ễ ế ữ ế ỉ
XIX n c ta, tuy "Cũng c , cũng bi n, cũng cân đai" nh ng ch là th "đó ch i" c a b nở ướ ờ ể ư ỉ ứ ơ ủ ọ
Toàn quy n, Khâm s , Công s - nh ng ông Tây b ng ph mà thôi.ề ứ ứ ữ ụ ệ
Ti ng c i trong "Ti n sĩ gi y" là ti ng c i trong n c m t. Bài th cho th y nghế ườ ế ấ ế ườ ướ ắ ơ ấ ệ
thu t dùng t , cách đi x ng, t o gi ng đi u r t điêu luy n, đúng là c Tam nguyên Yênậ ừ ố ứ ạ ọ ệ ấ ệ ụ
Đ xu t kh u thành th .ổ ấ ẩ ơ
Ngày nay, trong xã h i đã và đang xu t hi n không ít nh ng ti n sĩ gi y mà báo chí t ngộ ấ ệ ữ ế ấ ừ
n i đn. Đc bài th này, ta càng c m ph c tài th Nguy n Khuy n.ổ ế ọ ơ ả ụ ơ ễ ế