Đ bài: Bình gi ng bài th Ti ng hát con tàu c a Ch Lan Viênề ả ơ ế ủ ế
Bài làm
Ti ng hát con tàu lôi cu n chúng ta tr c h t b ng âm h ng th t dào d t. Ng i đc bế ố ướ ế ằ ưở ậ ạ ườ ọ ị
lôi cu n vào t ng đt c m xúc lúc sôi n i trào dâng, lúc l ng sâu tr m tĩnh đ r i đi đnố ừ ợ ả ổ ắ ầ ể ồ ế
cao trào cu i bài th th t bay b ng, say mê và m m ng:ở ố ơ ậ ổ ơ ộ
L y c nh ng c n m !ấ ả ữ ơ ơ
Ai b o con tàu không m ng t ngả ộ ưở
M i đêm khuya không u ng m t v ng trăngỗ ố ộ ầ
Lòng ta cũng nh tàu, ta cũng u ngư ố
M t h ng em trong su i l n mùa xuânặ ồ ố ớ
Trong sóng nh c tâm tình y, ánh lên l p l p nh ng hình nh lung linh, v i nh ng so sánh,ạ ấ ớ ớ ữ ả ớ ữ
n d , t ng tr ng m i lúc m t m i l , b t ng . Cái thi t ch đo Tâm h n ta đã hóaẩ ụ ượ ư ỗ ộ ớ ạ ấ ờ ứ ủ ạ ồ
nh ng con tàu v i hình nh trung tâm là con tàu đang hăm h băng v nh ng mi n xa,ữ ớ ả ở ề ữ ề
nh ng chân tr i r ng rãi, đã làm “b phóng” cho m i t ng t ng sáng t o, k t li n cữ ờ ộ ệ ọ ưở ượ ạ ế ề ả
hoài ni m quá kh v cu c kháng chi n ch ng Pháp v i nh ng trăn tr và d c m vệ ứ ề ộ ế ố ớ ữ ở ự ả ề
t ng lai.ươ
Cái n t ng n i đm ti p theo bài th này là s k t h p gi a th c và o, th t và m .ấ ượ ổ ậ ế ở ơ ự ế ợ ữ ự ả ậ ơ
Hình t ng con tàu lên Tây B c đã là m t t ng t ng đy m m ng: S th c thì choượ ắ ộ ưở ượ ầ ơ ộ ự ự
đn nay cũng ch a có đng tàu lên Tây B c, nh ng đi u đó không ngăn c n nhà th hìnhế ư ườ ắ ư ề ả ơ
dung ra con tàu tâm t ng c a mình v t trăm ga ngói đ, đêm đêm l i u ng m t v ngưở ủ ượ ỏ ạ ố ộ ầ
trăng... Trong bài, chúng ta còn g p r t nhi u hình nh n d , t ng tr ng bi n hóa đcặ ấ ề ả ẩ ụ ượ ư ế ượ
sáng t o t s c t ng t ng phong phú c a nhà th . Nh ng m t khác, bài th cũng l iạ ừ ứ ưở ượ ủ ơ ư ặ ơ ạ
ch t ch a nh ng hình nh th t c th nh đc k t tinh t nh ng k ni m, nh ng c nhấ ứ ữ ả ậ ụ ể ư ượ ế ừ ữ ỷ ệ ữ ả
s ng th c đã đã tr i c a tác gi , nh ng so sánh dung d l y t đi s ng quen thu c màố ự ả ủ ả ữ ị ấ ừ ờ ố ộ
không kém rung đng (Nh ng hình nh c th v nhân dân và k ni m kháng chi n ộ ữ ả ụ ể ề ỷ ệ ế ở
ph n hai bài th ). Có th nói, c m xúc c a tác gi đi v gi a th c và o, gi a th t và m ,ầ ơ ể ả ủ ả ề ữ ự ả ữ ậ ơ
làm cho thi t c a bài luôn v n đng b t ng , m i l , t o ra s c cu n hút nhi u m t choứ ủ ậ ộ ấ ờ ớ ạ ạ ứ ố ề ặ
tác ph m.ẩ
Tây B c ? Có riêng gì Tây B cắ ư ắ
Khi lòng ta đã hóa nh ng con tàu,ữ
Khi T qu c b n b lên ti ng hátổ ố ố ề ế
Tâm h n ta là Tây B c, ch còn đâu.ồ ắ ứ
Bây gi ch c ít ai còn nh đn s ki n kinh t - xã h i đã kh i g i c m h ng cho Chờ ắ ớ ế ự ệ ế ộ ơ ợ ả ứ ế
Lan Viên vi t bài Ti ng hát con tàu. Đó là cu c v n đng nhân dân mi n xuôi lên xâyế ế ộ ậ ộ ề
d ng kinh t vùng núi Tây B c di n ra vào nh ng năm 1958 - 1960 mi n B c. Nh ngự ế ắ ễ ữ ở ề ắ ư
bài th không ph i là m t s minh h a đn gi n, ph c v k p th i cho nhi m v kinh tơ ả ộ ự ọ ơ ả ụ ụ ị ờ ệ ụ ế
và chính tr . S ki n th i s y ch là đi m xu t phát, g i ý cho tác gi kh i d y nh ngị ự ệ ờ ự ấ ỉ ể ấ ợ ả ơ ậ ữ
n t ng, c m xúc, suy ng m v nhân dân, đt n c và th ca. Bài th là ni m hân hoanấ ượ ả ẫ ề ấ ướ ơ ơ ề
và l i gi c giã c a m t tâm h n đã th c t nh m t chân lý l n, l s ng l n c a đi ng iờ ụ ủ ộ ồ ứ ỉ ộ ớ ẽ ố ớ ủ ờ ườ
và đi th : đó là nhân dân... đc c m nh n nh là ng n ngu n c a đi s ng, c a th ca.ờ ơ ượ ả ậ ư ọ ồ ủ ờ ố ủ ơ
Tây B c ? Có riêng gì Tây B c, Tây B c đây ch là m t bi u t ng c a nh ng mi nắ ư ắ ắ ở ỉ ộ ể ượ ủ ữ ề
xa xôi c a T qu c, n i đã ghi sâu nh ng k ni m kháng chi n, n i đang v y g i, n iủ ổ ố ơ ữ ỷ ệ ế ơ ẫ ọ ơ
tình dân đang ch nh ng cánh tay và t m lòng đn chung s c xây d ng. Nh ng ti ng g iờ ữ ấ ố ứ ự ư ế ọ
c a Tây B c, c a cu c s ng đt n c cùng là ti ng g i c a chính lòng mình: Đt n củ ắ ủ ộ ố ấ ướ ế ọ ủ ấ ướ
g i ta hay lòng ta g i. Lên v i Tây B c cũng là v v i chính lòng mình, v i nh ng kọ ọ ớ ắ ề ớ ớ ữ ỷ
ni m và nghĩa tình sâu n ng c a nhân dân trong nh ng năm kháng chi n gian lao v a qua.ệ ặ ủ ữ ế ừ
B i th Khi lòng ta đã hóa nh ng con tàu gi a c nh sôi đng d ng xây, h i sinh c a đtở ế ữ ữ ả ộ ự ồ ủ ấ
n c b n b lên ti ng hát thì soi vào lòng mình mà có th tìm th y Tây B c, và tâm h nướ ố ề ế ể ấ ắ ồ
nhà th cũng chính là Tây B c, ch còn đâu. Cái đi u t ng ch ng nh ngh ch lý (tâmơ ắ ứ ề ưở ừ ư ị
h n đã hóa con tàu, l i có th cũng là Tây B c) l i nói lên m t quy lu t c a tâm lý, c aồ ạ ể ắ ạ ộ ậ ủ ủ
đi s ng tâm h n con ng i, đó là cái s th t c a n i t m d i cái v ngoài d ng nhờ ố ồ ườ ự ậ ủ ộ ậ ướ ẻ ườ ư
vô lý kia.
Bài th k t câu theo trình t di n ti n tâm tr ng. Ngoài b n câu đ t , hai kh đu là sơ ế ự ễ ế ạ ố ề ừ ổ ầ ự
trăn tr , l i gi c giã lên đng. Chín kh ti p là th hi n khát v ng v v i nhân dân, v iở ờ ụ ườ ổ ế ể ệ ọ ề ớ ớ
Tây B c, đc g i lên qua nh ng hình nh, k ni m n ng nghĩa tình c a nhân dân trongắ ượ ợ ữ ả ỷ ệ ặ ủ
kháng chi n ch ng Pháp. B n kh cu i là khúc hát lên đng say mê, sôi n i, r o r c.ế ố ố ổ ố ườ ổ ạ ự
Âm h ng, gi ng đi u c a bài th cũng bi n đi theo di n bi n c a m ch tâm t y. ưở ọ ệ ủ ơ ế ổ ễ ế ủ ạ ư ấ Ở
đo n đu, l i gi c giã v i nh ng câu h i ngày càng thôi thúc (Anh đi chăng? Anh có nghe,ạ ầ ờ ụ ớ ữ ỏ
Sao ch a ra đi?). Đây là s phân đôi ch th tr tình đ đi tho i, nh là l i thuy t ph cử ự ủ ể ữ ể ố ạ ư ờ ế ụ
m t ng i khác: Tàu g i anh sao ch a ra đi? Ch ng có th đâu gi a lòng đóng khép. Tâmộ ườ ọ ử ẳ ơ ữ
h n anh ch g p anh trên kìa. đo n gi a, nh ng k ni m kháng chi n đc g i l iồ ờ ặ Ở ạ ữ ữ ỷ ệ ế ượ ợ ạ
trong gi ng h i t ng thi t tha, c m đng, v i l i x ng hô thân m t: Con nh anh con -ọ ồ ưở ế ả ộ ớ ố ư ậ ớ
Con nh em con - Con nh m . Xen v i nh ng hình nh lung linh c a h i t ng là nh ngớ ớ ế ớ ữ ả ủ ồ ưở ữ
đúc k t chiêm nghi m tri t lý trong gi ng tr m l ng. Đo n cu i là khúc hát lên đng sayế ệ ế ọ ầ ắ ạ ố ườ
mê lôi cu n, giàu ch t lãng m n v i nhi u hình nh bi n hóa b t ng , k o, v i s trùngố ấ ạ ớ ề ả ế ấ ờ ỳ ả ớ ự
đi p tăng ti n c a t ng và hình nh t o ra âm h ng d n d p, h i h nh m t con tàuệ ế ủ ừ ữ ả ạ ưở ồ ậ ố ả ư ộ
đang băng băng t i chân tr i xa r ng.ớ ờ ộ
Ti ng hát con tàu là s b ng sáng trong tâm và trí c a nhà th v m t chân lý l n:ế ự ừ ủ ơ ề ộ ớ
Con g p l i nhân dân nh nai v su i cũặ ạ ư ề ố
C đón giêng hai, chim én g p mùaỏ ặ
Nh đa tr th đói lòng g p s aư ứ ẻ ơ ặ ữ
Chi c nôi ng ng b ng g p cánh tay đaế ừ ỗ ặ ư
S s ng bình d c a thiên nhiên và con ng iự ố ị ủ ườ
Đó là nh ng câu th th t chân thành và c m đng c a m t h n th khi nh n ra cái lữ ơ ậ ả ộ ủ ộ ồ ơ ậ ẽ
s ng, ngu n s ng c a đi mình, c a th mình. Trong kh th trên, Ch Lan Viên dùngố ồ ố ủ ờ ủ ơ ổ ơ ế
liên ti p t i năm hình nh so sánh nh đ nói cho đ, kh c cho sâu t t ng này: h n thế ớ ả ư ể ủ ắ ư ưở ồ ơ
y đã thu c v nhân dân, đã tìm th y ngu n nuôi d ng t nhân dân, đã đc h i sinhấ ộ ề ấ ồ ưỡ ừ ượ ồ
trong cu c đi r ng l n c a nhân dân. Nh ng hình nh so sánh kh th này đu r tộ ờ ộ ớ ủ ữ ả ở ổ ơ ề ấ
dung d , g n gũi v i s s ng bình d c a thiên nhiên và con ng i, nó r t ít d u v t c a tríị ầ ớ ự ố ị ủ ườ ấ ấ ế ủ
tu , c a lý l , m c dù là đ nói v chân lý l n c a cu c đi mình.ệ ủ ẽ ặ ể ề ớ ủ ộ ờ
Nhân dân trong tâm c m c a nhà th không ph i là m t ý ni m tr u t ng, đó là nh ngả ủ ơ ả ộ ệ ừ ượ ữ
con ng i c th , v i nh ng s ph n c th . Nhân dân đó là ng i anh du kích v iườ ụ ể ớ ữ ố ậ ụ ể ườ ớ
“Chi c áo nâu su t m t đi vá rách. Đêm cu i cùng anh c i l i cho con”, là em liên l cế ố ộ ờ ố ở ạ ạ
đa đng, là cô gái v i “v t xôi nuôi quân em gi u gi a r ng”, là bà m “l a h ng soiư ườ ớ ắ ấ ữ ừ ế ử ồ
tóc b c. Năm con đau m th c m t mùa dài”. Nh ng câu th b ng chi ti t c th , bình dạ ế ứ ộ ữ ơ ằ ế ụ ể ị
kh c h a đc hình nh nhân dân v i nh ng t m lòng r ng l n và hy sinh th m l ng,ắ ọ ượ ả ớ ữ ấ ộ ớ ầ ặ
đng th i cũng bi u hi n lòng bi t n sâu n ng, nh ng xúc đng th m thìa c a m t t mồ ờ ể ệ ế ơ ặ ữ ộ ấ ủ ộ ấ
lòng, nó là tâm c m c a Ch Lan Viên, là nh ng tr i nghi m c a tác gi qua nh ng nămả ủ ế ữ ả ệ ủ ả ữ
kháng chi n.ế
Theo dòng hoài ni m, m ch th d n đn nh ng câu th ch t ch a nh ng khái quát, tri tệ ạ ơ ẫ ế ữ ơ ấ ứ ữ ế
lý v cu c s ng đc k t tinh t nh ng chiêm nghi m:ề ộ ố ượ ế ừ ữ ệ
Nh b n s ng giăng, nh đèo mây phớ ả ươ ớ ủ
N i nao qua lòng l i ch ng yêu th ngơ ạ ẳ ươ
Khi ta , ch là n i đt ở ỉ ơ ấ ở
Khi ta đi, đt đã hóa tâm h nấ ồ
Nói đn Ch Lan Viên, chúng ta nghĩ ngay đn m t gi ng th tri t lý v i trí tu s c s o,ế ế ế ộ ọ ơ ế ớ ệ ắ ả
nh ng hình nh ý ni m. Cái đc s c c a nh ng câu th “tri t lý” trên đây là s tữ ả ệ ặ ắ ủ ữ ơ ế ở ự ự
nhiên, bình d mà sâu s c c a t t ng đã đc rút ra b ng chính s s ng, b ng nh ngị ắ ủ ư ưở ượ ằ ự ố ằ ữ
tr i nghi m c a lòng ng i. Câu th có th g i nghĩ đn nhi u đi u, nh ng tr c h t làả ệ ủ ườ ơ ể ợ ế ề ề ư ướ ế
nói đn cái quy lu t c a đi s ng tâm h n; tâm h n con ng i đã đc b i đp, t o d ngế ậ ủ ờ ố ồ ồ ườ ượ ồ ắ ạ ự
nên b ng chính nh ng gì ng i ta đã tr i qua, đã g n bó, chia s . Cái khách th đã hóaằ ữ ườ ả ắ ẻ ể
thành ch th , cái ngoài ta đã hòa nh p và làm phong phú cho đi s ng bên trong c aủ ể ở ậ ờ ố ủ
m i cu c đi. M t l n khác, Ch Lan Viên đã vi t:ỗ ộ ờ ộ ầ ế ế
Tâm h n tôi khi T qu c soi vàoồ ổ ố
Th y ngàn núi trăm sông di m lấ ễ ệ
Con ng c trai đêm hè đáy bọ ể
U ng th y tri u b ng hóa h t châu.ố ủ ề ỗ ạ
(Chim l m trăm vòng)ượ
Thì cũng là nói v chân lý y, v s tái sinh và giàu có c a tâm h n nhà th khi đã đcề ấ ề ự ủ ồ ơ ượ
hình hài c a đt n c, đi s ng c a nhân dân in d u, soi bóng vào đó.ủ ấ ướ ờ ố ủ ấ
M ch th chuy n sang s rung c m và suy t ng v tình yêu:ạ ơ ể ự ả ưở ề
Anh b ng nh em nh đông v nh rétỗ ớ ư ề ớ
Tình yêu ta nh cánh ki n hóa hoa vàngư ế
Nh xuân đn chim r ng lông tr bi cư ế ừ ở ế
Tình yêu làm đt l hóa quê h ng.ấ ạ ươ
Cũng đc d n d t t nh ng c m xúc và hình nh c th đn m t tri t lý khái quát nhượ ẫ ắ ừ ữ ả ả ụ ể ế ộ ế ư
kh trên, nh ng đây, khi nói v tình yêu, câu th b ng ng i lên l p lánh trong nh ngở ổ ư ở ề ơ ỗ ờ ấ ữ
hìrh nh r c r s c màu. Chúng ta l i b t g p nét quen thu c c a phong cách Ch Lanả ự ỡ ắ ạ ắ ặ ộ ủ ế
Viên: h n th y ham tri t lý ngay c khi đm mình trong nh ng xúc c m c a tình yêu.ồ ơ ấ ế ả ắ ữ ả ủ
Nhà th phát hi n m t quy lu t c a tình yêu qua nh ng so sánh t đi s ng t nhiên: sơ ệ ộ ậ ủ ữ ừ ờ ố ự ự
g n bó c a hai trái tim, hai tâm h n trong đi s ng tình yêu là m t t t y u nh cái rét v iắ ủ ồ ờ ố ộ ấ ế ư ớ
mùa đông, nh mùa xuân v i b lông bi c c a chim r ng. Đn đây, tâm trí nhà th như ớ ộ ế ủ ừ ế ơ ư
reo lên khi phát hi n m t t ng quan g n bó gi a tình yêu và đt l :ệ ộ ươ ắ ữ ấ ạ
Tình yêu làm đt l hóa quê h ng.ấ ạ ươ