Đ bài: Bình gi ng b n kh th câu đu bài th "Các v La Hán chùa Tây Ph ng"ề ả ố ổ ơ ầ ơ ị ươ
c a Huy C nủ ậ
Bài làm
hành lang chùa Tây Ph ng n i ti ng (t nh S n Tây) có đt 18 pho t ng g c a cácỞ ươ ổ ế ỉ ơ ặ ượ ỗ ủ
ngh nhân th k XVIII. Huy C n đã t ng đn thăm và r t xúc đng tr c nh ng nét m tệ ế ỉ ậ ừ ế ấ ộ ướ ữ ặ
đau th ng, bi u th nh ng v t vã c a cha ông trong quá kh . Mãi đn 20 năm sau (1960),ươ ể ị ữ ậ ủ ứ ế
Huy C n m i bày t đc ni m xúc đng x a và nh hi n th c cu c s ng cách m ng,ậ ớ ỏ ượ ề ộ ư ờ ệ ự ộ ố ạ
nh xã h i m i, ông m i tìm ra câu tr l i cho n i đau quá kh và cho chính c mình.ờ ộ ớ ớ ả ờ ỗ ứ ả
Rõ ràng, c m h ng ch đo c a Huy C n là ông dành cho câu tr l i ch không ph i làả ứ ủ ạ ủ ậ ả ờ ứ ả
câu h i, b i đây là c h i đ Huy C n ca ng i cu c s ng m i, ca ng i Đng, ca ng iỏ ở ơ ộ ể ậ ợ ộ ố ớ ợ ả ợ
nhân dân đ c m thông sâu s c v i cha ông ta ngày tr c, "nh ng b n đng th i c aể ả ắ ớ ướ ữ ạ ươ ờ ủ
Nguy n Du". Tuy nhiên ngh ch lý c a ngh thu t l i không chi u lòng nhà th . Đc giễ ị ủ ệ ậ ạ ề ơ ộ ả
v n nh đn 8 kh đu, nh đn câu h i nhi u h n là tr l i. Đây là nh ng b c t ngẫ ớ ế ổ ầ ớ ế ỏ ề ơ ả ờ ữ ứ ượ
chùa Tây Ph ng đã đc t c b ng ngôn ng th đc đáo.ươ ượ ạ ằ ữ ơ ộ
Theo l thông th ng, mu n ng i đc hình dung ra t ng chùa Tây Ph ng, nhà th sẽ ườ ố ườ ọ ượ ươ ơ ẽ
l n l t miêu t t 1 đn 18 pho t ng. N u v y, bài th s r t dài, s lan man và khôngầ ượ ả ừ ế ượ ế ậ ơ ẽ ấ ẽ
duy trì đc s chú ý ng i đc. Huy C n đã có m t gi i pháp t i u: Ông ch l a ch nượ ự ườ ọ ậ ộ ả ố ư ỉ ự ọ
và miêu t 3 pho t ng có giá tr đi n hình nh t b ng cái l i c n c nh đc t c a đi nả ượ ị ể ấ ằ ố ậ ả ặ ả ủ ệ
nh, và sau đó ông dùng cái l i vi n c nh c a ngh thu t th b y đ bao quát, đ d ngả ố ễ ả ủ ệ ậ ứ ả ể ể ừ
l i cu c h p c a 18 pho t ng chùa Tây Ph ng.ạ ộ ọ ủ ượ ươ
C m h ng ch đo c a bài th là cu c đi tho i v i nh ng ng i ngh sĩ, "bác th c "ả ứ ủ ạ ủ ơ ộ ố ạ ớ ữ ườ ệ ợ ả
x a kia. Nghĩa là Huy C n d a vào đ tài tôn giáo nh ng không h có c m h ng tôn giáoư ậ ự ề ư ề ả ứ
mà h ng v c m h ng tr n th . Ông coi t t c nh ng pho t ng La Hán y là ng i, làướ ề ả ứ ầ ế ấ ả ữ ượ ấ ườ
nh ng m t con ng i, là cha ông x a.ữ ặ ườ ư
kh th nh t, Huy C n đã ghi l y m t n t ng chung khi đi thăm chùa Tây Ph ngỞ ổ ứ ấ ậ ấ ộ ấ ượ ươ
tr v . Các pho t ng La Hán đây không làm cho ng i thăm chùa thanh th n, khôngở ề ượ ở ườ ả
làm cho nhà th c m t ng đây là x Ph t mà lòng c v n v ng b i c m giác chung làơ ả ưở ứ ậ ứ ấ ươ ở ả
"Ai n y m t" cũng đu "đau th ng". Đ th hi n tri t lý uyên thâm c a nhà Ph t, 18ấ ặ ề ươ ể ể ệ ế ủ ậ
pho t ng chùa Tây Ph ng có v bu n nh ng cũng có nh ng v r t vui. Rõ ràng, Huyượ ở ươ ị ồ ư ữ ị ấ
C n đã c ng đi u c m nh n ch quan c a mình, ông nhìn th y cái qu n t ng này h pậ ườ ệ ả ậ ủ ủ ấ ầ ượ ợ
l i thành cái nét đau th ng ph quát, nh v y tri t lý Ph t giáo đã b đy v phía hi nạ ươ ổ ư ậ ế ậ ị ẩ ề ệ
th c nhân sinh.ự
M t đau th ng đc đt d i d ng m t câu nghi v n nó s b t lên đc ngh ch lý:ặ ươ ượ ặ ở ướ ạ ộ ấ ẽ ậ ượ ị
C a Ph t là n i siêu thoát sao l i là n i tích t nh ng đau th ng? D ng nh toàn bử ậ ơ ạ ơ ụ ữ ươ ườ ư ộ
ph n sau c a bài th là tr l i cho câu h i đó.ầ ủ ơ ả ờ ỏ
Ba kh th sau, tác gi đã ch n g ng m t r t tiêu bi u đ ch ng minh cái c m giácổ ơ ả ọ ở ươ ặ ấ ể ể ứ ả
v n i đau th ng in h n lên các b c t ng chùa Tây Ph ng. Huy C n đã có nh ngề ỗ ươ ằ ứ ượ ươ ậ ữ
quan sát r t s c s o mà t c nh ng b c t ng b ng ngôn ng v a đúng trí t ng t ngấ ắ ả ạ ữ ứ ượ ằ ữ ừ ưở ượ
bay b ng đ cung c p cho b c t ng linh h n, s s ng bên trong, pho t ng th nh tổ ể ấ ứ ượ ồ ự ố ượ ứ ấ
nh mu n thu vào cái tĩnh l ng an nhiên.ư ố ặ
Đây v x ng tr n chân v i tayị ươ ầ ớ
Có chi thiêu đt t m thân g yố ấ ầ
... Cho đn nayế
Hình th ti u t y đn m c g y tr x ng đã đc Huy C n gi i thích là vì chính nh ngể ề ụ ế ứ ầ ơ ươ ượ ậ ả ữ
suy t v t vã, chính ng n l a tâm h n h ng h c trong lòng đã làm cho kh qu t cái hìnhư ậ ọ ử ồ ừ ự ở ổ ắ
dáng b ngoài, d ng nh hình xác b t đng đ d n năng l ng vào trong tâm linh. N iề ườ ư ấ ộ ể ồ ượ ỗ
đau kh bên trong đã th hi n ra cái nét l bên ngoài. "Sâu vòm m t" chính là chi u sâuổ ể ệ ạ ắ ề
c a th gi i bên trong, nó thâm u mà bu t nhói. Nh v y, nh ng suy t tri n miên c aủ ế ớ ố ư ậ ữ ư ề ủ
tâm linh đã v t héo c th xác nhà tu hành. Theo Huy C n, s ép xác này không ph i làắ ả ể ậ ự ả
gi i pháp đa linh h n v mi n c c l c mà chính là n i đau đi. Thân xác hao g y là m tả ư ồ ề ề ự ạ ỗ ờ ầ ộ
h qu v t vã nh thiêu nh đt c a tâm linh. Pho t ng g i v m t ng i già, là ng iệ ả ậ ư ư ố ủ ượ ợ ề ộ ườ ườ
đã xác tín đc r t nhi u đi u kh đau. Coi n i đau nh là m t chuy n th ng tình. Vìượ ấ ề ề ổ ỗ ư ộ ệ ườ
v y, b c vào cu c h p l lùng này ông ta v n gi đc thái đ bình tĩnh đi m nhiên c aậ ướ ộ ọ ạ ẫ ữ ượ ộ ề ủ
ng i t ng tr i. Ông ta có th đt ra câu h i, có c m giác r ng mình s cùng m i ng iườ ừ ả ể ặ ỏ ả ằ ẽ ọ ườ
có th gi i quy t đc câu h i đó.ể ả ế ượ ỏ
Pho t ng th hai là s đi ngh ch hoàn toàn. Nó thiên v đng, nh ng l p sóng ngôn tượ ứ ự ố ị ề ộ ữ ớ ừ
bi u hi n nh ng ho t đng m nh đc huy đng dày đc, cu n cu n nh là m t c nể ệ ữ ạ ộ ạ ượ ộ ặ ồ ộ ư ộ ơ
đng đt d d i mà tâm đa ch n y b t đu t n i pho t ng th hai này "Có v .... máuộ ấ ữ ộ ị ấ ấ ắ ầ ừ ơ ượ ứ ị
sôi". N u pho th nh t b t đu là t ng th c a "x ng tr n chân tay, t m thân" r i sau đóế ứ ấ ắ ầ ổ ể ủ ươ ầ ấ ồ
m i đn "vòm m t", thì đây đi ng c l i n t ng m nh m nh t là khuôn m t ch aớ ế ắ ở ố ượ ạ ấ ượ ạ ẽ ấ ặ ứ
đng nh ng suy nghĩ sôi s c, v i m t th nh mu n bung ra ào ào thác lũ và bàn tay nhự ữ ụ ớ ộ ế ư ố ư
mu n ngay t c th i ph i hành đng khi đã v ch ra đc m t con đng.ố ứ ờ ả ộ ạ ượ ộ ườ
Qu là m t tâm linh đang sôi s c nh mu n phá v cái hình xác ch t ch i. Th nh ng,ả ộ ụ ư ố ỡ ậ ộ ế ư
suy t và hành đng y đc d ng l i cao trào, nó cũng là m t b t l c khi ng i ta đãư ộ ấ ượ ừ ạ ở ộ ấ ự ườ
b c t i cái l n ranh ph i ho t đng nh ng b t giác ng n ng không bi t mình s ho tướ ớ ằ ả ạ ộ ư ấ ẩ ơ ế ẽ ạ
đng nh th nào và đt đc m c đích gì. Nh v y, khát v ng thì r t l n nh ng r iộ ư ế ạ ượ ụ ư ậ ọ ấ ớ ư ồ
cũng buông tay b t l c, b n thân pho t ng đã có nh ng xung đt n i tâm đã có nh ngấ ự ả ượ ữ ộ ộ ữ
ng u l c c a t duy, c a hành đng. "M t gi ng" là r t ng c nhiên và b c b i, "màyẫ ự ủ ư ủ ộ ắ ươ ấ ạ ự ộ
nhíu" là bi u hi n s cau có s quan tâm và đc bi t th g cũng n i lên làn sóng luânể ệ ự ự ặ ệ ớ ỗ ổ
h i, v ng trán nhăn. B i nh ng đi u ch ng tai gai m t đó là n i đau chót vót c a nhânồ ầ ở ữ ề ướ ắ ỗ ủ
th . S b t l c đã th hi n hai dòng sau "Môi cong chua chát" là t gi u mình, t phế ự ấ ự ể ệ ở ự ễ ự ủ
đnh mình. "Gân v n bàn tay" là ý mu n hành đng và ngay c m t l p sóng luân h i l iị ặ ố ộ ả ộ ớ ồ ạ
n i lên. V th hai này ghi nh n nh ng con ng i hành đng nh ng mà th t b i trong m tổ ị ứ ậ ữ ườ ộ ư ấ ạ ộ
th i đi đy bão táp. Có l Cao Bá Quát cũng đã t ng có nh ng tâm tr ng đau đn này đờ ạ ầ ẽ ừ ữ ạ ớ ể
ph t c kh i nghĩa, có l Quang Trung cũng đã có nh ng n i đau th i th ... Bao n i đauấ ờ ở ẽ ữ ỗ ờ ế ỗ
th i cu c nh ng t t c cu i cùng đã th t b i. Nh ng l p sóng đau th ng v n n i lên ờ ộ ư ấ ả ố ấ ạ ữ ớ ươ ẫ ổ ở
phía chân tr i, v n cu n cu n nh nh ng con giao long lao v phía chúng sinh.ờ ẫ ồ ộ ư ữ ề
N u nói v cu c h p "l lùng" này thì pho t ng th hai nó đã di n ra vào th i đi m gayế ề ộ ọ ạ ượ ứ ễ ờ ể
c n nh t. Câu h i đc tung ra, câu tr l i sau khi tranh cãi v t v m i ng i m i phátấ ấ ỏ ượ ả ờ ấ ả ọ ườ ớ
hi n đc r ng nó lâm vào tình th b t c. N u pho t ng th nh t là ng i già thì phoệ ượ ằ ế ế ắ ế ượ ứ ấ ườ
t ng th hai là m t ng i tr đy nhi t huy t, đy hăng hái, vì th , ti ng th dài cũngượ ứ ộ ườ ẻ ầ ệ ế ầ ế ế ở
đy não nùng.ầ
Pho t ng th ba r t l , hình nh là t ng h p c a hai pho t ng trên. Chân tay co x p l iượ ứ ấ ạ ư ổ ợ ủ ượ ế ạ
là t th đi m tĩnh an nhiên, thi n đnh. Th nh ng, th t ng nghĩnh và b t ng cái, "già"ư ế ề ề ị ế ư ậ ộ ấ ờ
này th c ra là cái r t "tr ", "tròn xoe t a th chi c thai non".ự ấ ẻ ự ế ế
Câu th th ba g i v m t ng i đã già đã t ng tr i, Ph t t ng đã in rõ trên tai khácơ ứ ợ ề ộ ườ ừ ả ậ ướ
th ng c a nhà tu hành. R ng, dài, ngang g i, th nh ng cũng th t b t ng đôi tai yườ ủ ộ ố ế ư ậ ấ ờ ấ
không ph i đ lánh đi siêu thoát an b ng, tĩnh t i mà là "C cu c đi nghe đ chuy nả ể ờ ằ ạ ả ộ ờ ủ ệ
bu n". V y là nhân v t nh p th ch không ph i là xu t th . Hóa ra nhân v t mu n lánhồ ậ ậ ậ ế ứ ả ấ ế ậ ố
đi đ tu hành đ t ch di t nh ng đi v n c v sóng luân h i đn t n c a Ph t. Có tìnhờ ể ể ị ệ ư ờ ẫ ứ ỗ ồ ế ậ ử ậ
th ng chúng sinh không th không nghe, không th không đón nh n c m thông... Câu thươ ể ể ậ ả ơ
nh m ch a m t tri t lý nhân sinh r t thâm thúy. Nên nh th i đi này có nh ng câu thằ ứ ộ ế ấ ớ ờ ạ ữ ơ
c a Tú X ng:ủ ươ
Mu n mù, tr i ch ng cho mù đcố ờ ẳ ượ
Pho t ng cu i cùng này không còn là nh ng đau kh mà nó đã k t tinh l i thành bi k ch:ượ ố ữ ổ ế ạ ị
Nghĩa là nó b gi ng xé gi a cái th c ti n và c m , gi a cái lánh đi và cái bám vàoị ằ ữ ự ễ ướ ơ ữ ờ
đi, gi a mong mu n đc làm tr con h n nhiên ngây th và cu c đi b t bu c ph i suyờ ữ ố ượ ẻ ồ ơ ộ ờ ắ ộ ả
ng m v chuy n đi xung quanh, v nh ng c n bão n c trăm chi u, v La Hán nàyẫ ề ệ ờ ề ữ ơ ổ ả ề ị
d ng nh là nhân v t bu i tàn cu c h p có tính ch t n a v i. Chung cu c là s b t cườ ư ậ ở ổ ộ ọ ấ ử ờ ộ ự ế ắ
đã tr thành bi k ch.ở ị