Đ bài: Bình gi ng đo n th sau đây trong bài Đt n c c a Nguy n Đình Thi, t : ề ả ạ ơ ấ ướ ủ ễ ừ
"Sáng ch m l nh trong lòng Hà N i... Sau l ng th m n ng lá r i đy."ớ ạ ộ ư ề ắ ơ ầ
Bài làm
Mùa thu là c m h ng muôn đi c a ng i ngh sĩ. Thu đn, thu đi; thu là kho ng giaoả ứ ờ ủ ườ ệ ế ả
mùa, kho ng l ng đ thi nhân tìm th y đó m t m i đng c m sâu xa, đ t c nên nh ngả ặ ể ấ ở ộ ố ồ ả ể ạ ữ
b c tranh c nh s c đa thanh, đa hình mà ng i đc bao th h v n ng n ng chiêmứ ả ắ ườ ọ ế ệ ẫ ẩ ơ
ng ng. Gi a m ch th chung d i dào y, ta luôn nh đn mùa thu Hà N i x a đy ý vưỡ ữ ạ ơ ồ ấ ớ ế ộ ư ầ ị
c a Nguy n Đình Thi:ủ ễ
Sáng ch m l nh trong lòng Hà N iớ ạ ộ
Nh ng ph dài xao xác h i mayữ ố ơ
Ng i ra đi đu không ngo nh l iườ ầ ả ạ
Sau l ng th m n ng lá r i đy.ư ề ắ ơ ầ
Mùa thu x a nay v n đp và d u dàng, thanh nhã. Thu tr thành m t ph n không th thi uư ẫ ẹ ị ở ộ ầ ể ế
khi nh c đn th vi t v thiên nhiên. y là m t mùa thu thu n quê đt Vi t trong thắ ế ơ ế ề Ấ ộ ầ ấ ệ ơ
Nguy n Khuy n, m t mùa thu thâm tr m, huy n bí trong th L u Tr ng L , m t mùa thuễ ế ộ ầ ề ơ ư ọ ư ộ
ch a đy s phôi pha theo nh p ch y th i gian trong th Xuân Di u. Rõ ràng nét phongứ ầ ự ị ả ờ ơ ệ
phú c a m t đ tài cũ nh th là thách th c cho sáng t o, tìm tòi và khám phá. Nguy nủ ộ ề ư ế ứ ạ ễ
Đình Thi hi u h n ai h t đi u đó. Ông không mu n b m đi, th m chí chìm h n gi aể ơ ế ề ố ị ờ ậ ẳ ữ
nh ng nét r t đm, r t sâu, r t tinh c a ng i tr c. Ch ng ph i" Tr i thu xanh ng tữ ấ ậ ấ ấ ủ ườ ướ ẳ ả ờ ắ
m y t ng cao" (Nguy n Khuy n), cũng không ph i "Sen tàn, cúc l i n hoa" (Nguy nấ ầ ễ ế ả ạ ở ễ
Du), nét thu c a Nguy n Đình Thi là nét thu đô th , nét thu th đô hào hoa, thanh l ch:ủ ễ ị ủ ị
"Sáng ch m l nh trong lòng Hà N iớ ạ ộ
Nh ng ph dài xao xác h i mayữ ố ơ
Mùa thu đc c m nh n th i đi m m n c m c a đt tr i. D ng nh thu đã v đâu đóượ ả ậ ở ờ ể ẫ ả ủ ấ ờ ườ ư ề
khi h i l nh đang m n man ch m nh vào da th t. Ch " ch m" do đó m i th t tinh t .ơ ạ ơ ạ ẹ ị ữ ớ ớ ậ ế
"Ch m" là s b t đu, là đi u m i m , nó ch a đng trong mình chút gì nh là e p c aớ ự ắ ầ ề ớ ẻ ứ ự ư ấ ủ
mùa thu. C m quan m h v nh ng làn h i giá ch a h n là mùa thu. Bi t đc cái"ả ơ ồ ề ữ ơ ư ẳ ế ượ
ch m l nh" là thi sĩ đang ng ng giao thoa c a khí tr i - kho nh kh c mà tín hi u thuớ ạ ở ưỡ ủ ờ ở ả ắ ệ
đã xu t hi n, nh ng thu y v n ch a đn đ n ng đm nh t. Báo hi u ban đu nh thấ ệ ư ấ ẫ ư ế ộ ồ ậ ấ ệ ề ư ế
d nhoè đi, ph n vì b t ng , ph n vì h t th y đu s sàng quá. Cho nên, cũng là đngễ ầ ấ ờ ầ ế ả ề ẽ ươ
nhiên khi ch nh ng tâm h n th t nh y c m, th t, g n bó v i nét đc tr ng thân thu c nàyỉ ữ ồ ậ ạ ả ậ ắ ớ ặ ư ộ
m i có th hi u và đón nh n tr n v n ân s ng tuy t v i c a thiên nhiên đây không chớ ể ể ậ ọ ẹ ủ ệ ờ ủ Ở ỉ
có mình thi sĩ mà còn có c không gian Hà N i c ph ph ng Hà N i, c lòng ng i Hàả ộ ả ố ườ ộ ả ườ
N i c m nh n đc khi tr i nay đi khác b i thoáng hi n di n c a mùa thu. Nh ng cóộ ả ậ ượ ờ ổ ở ệ ệ ủ ư
th t là heo may tan loãng vào không gian đó tr thành ám hi u riêng c a đt tr i và lòngậ ở ệ ủ ấ ờ
ng i Th đô? Ch ng bi t n a, nh ng qua nh ng v n th đp d u dàng c a Nguy nườ ủ ẳ ế ữ ư ữ ầ ơ ẹ ị ủ ễ
Đình Thi t t th y chúng ta đã đc c m nghe đy đ h n thu c a m t Hà N i trong sángấ ả ượ ả ầ ủ ồ ủ ộ ộ
đn vô ng n.ế ầ
T tr c đn nay nhi u ng i trong nét b i h i xúc c m ch chú tâm đem cái "ch mừ ướ ế ề ườ ố ồ ả ỉ ớ
l nh" đt vào "lòng Hà N i" mà quên đi tr ng th i gian trong tr o c a m t s m thu.ạ ặ ộ ườ ờ ẻ ủ ộ ớ
Đng xem "sáng" đn thu n ch là y u t thông tin. Đó là s nh n m nh. "Sáng mátừ ơ ầ ỉ ế ố ự ấ ạ
trong" hôm nay hoài ni m v "sáng ch m l nh" năm x a. Không gian nguyên lành, d ch uệ ề ớ ạ ư ễ ị
c a ngày m i là đi m kh i đu cho m ch c m xúc Nguy n Đình Thi. Nh th Hà N iủ ớ ể ở ầ ạ ả ễ ư ế ộ
đang ôm tr n cái" ch m l nh" c a sáng thu, r i Hà N i l i m r ng vòng tay, tr i dài raọ ớ ạ ủ ồ ộ ạ ở ộ ả
đ s lòng cùng thi sĩể ẻ
" Nh ng ph dài xao xác h i may"ữ ố ơ
Câu th b y ch là s k t n i gi a nét h u hình" nh ng ph dài" và nét vô hình" h i may"ơ ả ữ ự ế ố ữ ữ ữ ố ơ
b ng t t ng thanh "xao xác". "Xao xác" là t láy g i âm thanh, có tác d ng làm xaoằ ừ ượ ừ ợ ụ
đng cánh không gian v ng l ng. Bi t th , nh ng m i khi đc câu th , tôi v n b ám nhộ ắ ặ ế ế ư ỗ ọ ơ ẫ ị ả
b i tr ng nghĩa khác c a hai ch này. Hình nh đây không còn là t t âm, nó là s phaở ườ ủ ữ ư ừ ả ự
tr n c a m t âm - hình, đ nghe" xao xác" mà th y c khung c nh tr ng l ng chungộ ủ ộ ể ấ ả ả ố ặ
quanh. Nó khác h n" xào x c", t láy - đc - âm trong th L u Tr ng L :ẳ ạ ừ ặ ơ ư ọ ư
"Em không nghe r ng thuừ
Lá thu kêu xào x cạ
Con nai vàng ng ngácơ
Đp trên lá vàng khô"ạ
(Ti ng Thu)ế
Th c ra, "xao xác" và "xào x c" chi là m t âm nh ng vang lên hai cung khác nhau. V yự ạ ộ ư ở ậ
mà n u th th ch cho nhau thì âm chung ch ng còn mà cung khác nhau cũng ch ngế ử ế ỗ ẳ ẳ
th y. "Xào x c" c a L u Tr ng L là âm tr m và đc th hi n v âm u, huy n bí c aấ ạ ủ ư ọ ư ầ ụ ể ệ ẻ ề ủ
r ng già. Còn "xao xác" c a Nguy n Đình Thi là âm trong và cao g i đc ti ng lá khôừ ủ ễ ợ ượ ế
quét mìn trên đng ph . Đt vào câu th , "xao xác" l i c th hoá cho "h i may" v n vôườ ố ặ ơ ạ ụ ể ơ ố
hình. Ph i chăng đó là s chuy n đi c m giác ngoài Nguy n Đình Thi ch a ai t ng bi uả ự ể ổ ả ễ ư ừ ể
đt? Nh th thi sĩ đã truy n t i đc h i th nh nhàng c a mùa thu đn t ng con ph ,ạ ờ ế ề ả ượ ơ ở ẹ ủ ế ừ ố
t ng ng đng. Trong cái se se ch a đù góp thành gió c a" h i may", nh ng ph dài nhừ ả ườ ư ủ ơ ữ ố ư
càng dài thêm, lòng ng i đang xôn xao m t ni m riêng khó hi u, c h cũng "xào x c"ườ ộ ề ể ơ ồ ạ
h nơ
Qu th t ngôn ng c a Nguy n Đình Thi d làm ng i ta l c vào mê cung, n u khôngả ậ ữ ủ ễ ễ ườ ạ ế
tinh nó s khó thoát ra, d b lu n qu n trong cái luy n láy r t tài hoa c a câu t . Hìnhẽ ễ ị ẩ ẩ ế ấ ủ ừ
nh th bình d nh ng c l ng đng chút m h ch ng th n m b t. Đ b t ch t, nhà thả ơ ị ư ứ ắ ọ ơ ồ ẳ ể ắ ắ ể ấ ợ ơ
đt vào gi a nh ng băn khoăn còn b ng c a" ch m l nh", c a" h i may" m t hình nhặ ữ ữ ỏ ỏ ủ ớ ạ ủ ơ ộ ả
c th , rõ ràng:ụ ể
"Ng i ra đi đu không ngo nh l i”.ườ ầ ả ạ
Hoá ra c nh thu Hà N i đp và m huy n th c b ph chút man mác xác xao là do đây:ả ộ ẹ ơ ề ế ứ ị ủ
ng i ra đi. N u đt riêng câu th , ta có th cho r ng đây là m t chiêm nghi m tâm lý.ườ ế ặ ơ ể ằ ộ ệ
B t c m t chí nam nhi nào khi chia xa đu dàn lòng nén xúc c m. Tr n Đăng Khoa cóấ ứ ộ ề ả ầ
nh n xét r t tinh v hoàn c nh này, y là ng i ra đi, ti n b c mà" m t tái nh t khôngậ ấ ề ả ấ ườ ế ướ ặ ợ
dám ngo nh l i phía sau". Có c m t ng nh ch kh đa m t l i thôi là ng i ra điả ạ ả ưở ư ỉ ẽ ư ắ ạ ườ
không còn đ can đm đ b c ti p. N u đt hình nh th vào ch nh th c a cà đo n thìủ ả ể ướ ế ế ặ ả ơ ỉ ể ủ ạ
ta th y đây m i là h n th , là chi u sâu b c tranh thu Hà N i. Th ng i ra đi là ai? Đó làấ ớ ồ ơ ề ứ ộ ế ườ
nh ng chi n sĩ trung đoàn th đô? Không, Nguy n Đình Thi hoàn toàn bác b ý ki n này.ữ ế ủ ễ ỏ ế
Đi u ông mu n th hi n, gi n đn là s l u luy n, b n r n c a ng i con th đô ph iề ố ể ệ ả ơ ự ư ế ị ị ủ ườ ủ ả
chia xa Hà N i trong nh ng thu x a. Thái đ "không ngo nh l i" vì th là m t cách kìmộ ữ ư ộ ả ạ ế ộ
lòng b i thành ph c a mình đang th i kh c đp nh t, thành ph y đ s c níu gi m tở ố ủ ở ờ ắ ẹ ấ ố ấ ủ ứ ữ ộ
tâm tình Hà N i, thành ph y ti n các anh v i m t tr i n ng vàng và lá vàng:ộ ố ấ ễ ớ ộ ờ ắ
"Sau l ng th m n ng lá r i đy”ư ề ắ ơ ầ
Có ng i cho r ng đây là s phi lô - gíc gi a hành đng và c m giác. Hành đng thìườ ằ ự ữ ộ ả ộ
"không ngo nh l i" mà c m giác l i ng p đy n ng lá sau l ng. Vâng, n u nh có ai đóả ạ ả ạ ậ ầ ắ ư ế ư
c tâm đa hình t ng th theo tr t t tuy n tính này thì cũng xin" ngoái l i" đ hi uố ư ượ ơ ậ ự ế ạ ể ể
r ng cái" ch m l nh", "xao xác" đã đc mùa thu g i đn làm s gi cho mình t khi nào.ằ ớ ạ ượ ử ế ứ ả ự
Do đó sau khí thu, h n thu, l dĩ nhiên ph i là tình thu man mác yồ ẽ ả ấ
Nh ng i ta v n nói đu câu là cái then c a. là nét nh n nhá c a bài th thì đo n thư ườ ẫ ầ ử ấ ủ ơ ở ạ ơ
này ta không th y xu t hi n m t d u câu nào Nguy n Đình Thi đã đ ng lòng mình, tấ ấ ệ ộ ấ ễ ể ỏ ừ
đó ng i đc có nh ng tr ng suy t ng khác nhau, t tìm cho mình cách ng t nh p t oườ ọ ữ ườ ưở ự ắ ị ạ
s đa thanh đa nghĩa c a ý th . Câu th "Sau l ng th m n ng lá r i đy" có hai cách ng tự ủ ơ ơ ư ề ắ ơ ầ ắ
nh p t ng ng v i hai cách hi u. Cách th nh t ng t theo nh p 2/2/3 (Sau l ng / th mị ươ ứ ớ ể ứ ấ ắ ị ư ề
n ng / lá r i đy). Nó ng v i cách hi u sau l ng ng i đi là th m n ng, trên đó lá vàngắ ơ ầ ứ ớ ể ư ườ ề ắ
r i đy Cách th hai ng t theo nh p 2/2/1/2 <Sau l ng / th m n ng / lá / r i đy). Nó ngơ ầ ứ ắ ị ư ề ắ ơ ầ ứ
v i cách hi u sau l ng ng i đi là th m váng, trên đó n ng v i lá cùng r i xu ng. R iớ ể ư ườ ề ắ ớ ơ ố ồ
ng i thì cho cách ng t nh p th nh t quá gi n d , thông th ng, ng i khác l i nh n xétườ ắ ị ứ ấ ả ị ườ ườ ạ ậ
cách ng t th hai quá c u k . Dù đng trên bình di n nào thì đó cũng là cách c m riêngắ ứ ư ẩ ỳ ứ ệ ả
đ tìm đn chu n m c c a cái hay, cái đp. H n th đó là cách bi u hi n (đa d ng nh tể ế ẩ ự ủ ẹ ơ ế ể ệ ạ ấ
cho nét huy n o, bi n hi n c a ti t t u câu th . V i tôi, tôi yêu c hai cách hi u.ề ả ế ệ ủ ế ấ ơ ớ ả ể
Khi n ng lá cùng r i, khi n ng đã r i lá rác vàng lên nh ng th m v ng thì đu g i đcắ ơ ắ ả ữ ề ắ ề ợ ượ
s c thái riêng c a tr i thu Hà N i.ắ ủ ờ ộ
Có th nói đo n th là nh ng n t nh c lòng đc ch t chiu t m t tâm h n đa c m, m tể ạ ơ ữ ố ạ ượ ắ ừ ộ ồ ả ộ
tình yêu thi t tha, n ng th m v i đt n c quê h ng. B c tranh c nh s c đc g i tế ồ ắ ớ ấ ướ ươ ứ ả ắ ượ ợ ừ
hoài ni m nh ng không đn thu n ch là nh v đ k , t . Nguy n Đình Thi đã làm s ngệ ư ơ ầ ỉ ớ ề ể ể ả ễ ố
d y v đp thu c a Hà N i x a. Hêghen cho r ng th ca cao h n s h c hình nh cũng vìậ ẻ ẹ ủ ộ ư ằ ơ ơ ử ọ ư
l y.ẽ ấ
