Bình giảng đoạn thơ sau trong bài thơ Tiếng hát con tàu của Chế Lan
Viên:
Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở,chỉ là nơi đất o
Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!
Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét
Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng,
Như xuân đến chim rừng lông trở biếc
Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương.
A - gợi ý chung
Để bình giảng tốt hai khổ thơ này, cần phải nắm được vị trí của chúng
trong bài thơ. Đây là những lời khái quát triết lý sau một đoạn dài tác giả
nhắc đến kỉ niệm rất cụ thể về những “anh”, những “em” những “mế”. Tuy
có tính chất khái quát cao nhưng đoạn thơ không rơi vào khô khan. Cần phải
chỉ ra được chiều sâu tâm hồn ẩn chứa trong những câu thơ cô đọng như
châm ngôn ấy. Bên cạnh đó cũng cần dừng lại phân tích cách sử dụng hình
ảnh rất sáng tạo của nhà thơ đã làm cho bản chất của vấn đề được nổi rõ.
Phải nhận thức được rằng những lời khái quát ấy đã đánh dấu một bước
chuyển , bước trưởng thành trong suy nghĩ, cảm xúc của nhà thơ về cuộc
đời, về nhân dân và cách mạng.
B – gợi ý cụ thể
I – Mở bài
- Tiếng hát con tày là một bài thơ tiêu biểu của tập ánh sáng và phù sa
đã thể hiện rất tài hoa niềm hăm hở, mê say của nhà thơ trên hành trình về
với nhân dân.
- Điểm lắng đọng nhất của bài thơ có lẽ là hai khổ thơ nói lên một cách
khái quát sự gắn bó máu thịt của nhà thơ đối với những miền đất đã từng
qua, từng sống.
II – Thân bài
- Đoạn thơ phát biểu những khái quát triết lí về mối quan hệ ân nghĩa
giữa chúng ta với mọi vùng đất nước.
- - Hình thức hỏi để khẳng định trong hai câu thơ có tác dụng khắc sâu
thêm ý thức vào lòng người đọc, nhấn mạnh cáitính chất thể hiện của nỗi
nhớ. ý thức được trách nhiệm của nhà thơ trước cuộc đời được biểu hiện rõ
nét ở đây.
- - Hình thức diễn đạt có vẻ trùng lặp ở hai câu mang tính nghệ thuật.
Nó đập mạnh vào trí giác của độc giả, buộc ta phải chú ý để nhận ra một vấn
đề có ý nghĩa quy luật đã được nêu ra ở đây.
- - Trong khổ thơ thứ hai, chữ “tình yêu” đã được hình tượng hoá bằng
những hình đẹp, có khả năng biểu đạt cao.
- - Chữ “tình yêu” thứ hai không hoàn toàn đồng nghĩa với chữ “tình
yêu “ thứ nhất. Nó dùng để diễn tả với nghĩa rộng lớn hơn để nói lên ý
nguyện tha thiết của nhà thơ muốn ôm trọn cả quê hương bằng thứ tình yêu
nước lớn lao, kết quả của một quá trình hội nhập với cuộc sống nhân dân.
III – Kết luận
- Đoạn thơ có một vẻ đẹp vừa trí tuệ, vừa tình cảm, có khả năng đi sâu
vào tâm hồn người đọc.
C – Bài làm
Lần đầu tiên khi tiếp xúc với Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên, thật
sự tôi không khỏi bỡ ngỡ và xa lạ, vì thấy cái tựa đề của nó sao như rộng
lớn và xa vời quá! Nói về đất nước, có lẽ Chế Lan Viên phải đề cập đến
những cái gì “cao siêu” lắm? Thế nhưng, cái cảm giác ấy dần tan biến đi khi
tôi đọc và cố hiểu bài thơ. Cũng với mục đích là phục vụ chính trị, nhưng
lòng thơ không khô khan, xa lạ mà dường như vẫn còn đâu đây sức nóng hổi
của một trái tim đầy nhiệt huyết. Chưa tin ư? Mời bạn đọc hãy thử xem, chỉ
một đoạn thơ thôi, ta sẽ thấy ngay được đó chính là những dòng thơ viết ra
bằng mạch cảm xúc thật đang dân lên trên đầu ngọn bút:
Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở,chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!
Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét
Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng,
Như xuân đến chim rừng lông trở biếc
Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương.
ở đây cảm xúc chính của đoạn thơ cũng nói về nỗi nhớ như không ít
những bài thơ khác. Đó cũng là quy luật của thường tình. Bởi vì đất nước
rộng lớn vô cùng mà:
Làm trai cho đáng làm trai
Xuống Đông, Đông tĩnh, lên Đoài, Đoài yên.
Bằng những tâm hồn phóng đạt và thiết tha yêu quê hương những người
trai ấy đã in dấu trên khắp mọi nẻo đường của tổ quốc và non sông hùng vĩ,
không biết những bàn chân ấy đã từng đi qua đến những miền quê nào,
nhưng ở đâu, khung cảnh hiện ra trong đoạn thơ với cả một hệ thống các
hình ảnh trong các đoạn thơ trước, ta có thể biết được nơi đây, nơi cụ thể mà
tác giả đang gửi nỗi nhớ, chính là miền Tây Bắc. Nhưng nếu hiểu một cách
rộng hơn, rằng đây chính là nỗi nhớ về một nét đặc trưng của miền quê Tổ
Quốc thì có lẽ chẳng sao, vì ngay ở lời tự đề của bài thơ, chính Chế Lan
Viên đã viêt:
Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc
Khi lòng ta đã hoá những con tàu?