Đ bài: Bình lu n hai câu th : Ch bao nhiêu đo thuy n không kh m, Đâm m yề ậ ơ ở ạ ề ẳ ấ
th ng gian bút ch ng tàằ ẳ
H ng d nướ ẫ
Nguy n Đình Chi u là nhà th vĩ đi c a đt n c ta trong th k XIX. Ông s ng gi aễ ể ơ ạ ủ ấ ướ ế ỉ ố ữ
m t th i k l ch s bi n đng và đau th ng c a dân t c. Cu c đi c a ông đy bi k chộ ờ ỳ ị ử ế ộ ươ ủ ộ ộ ờ ủ ầ ị
xót xa. Ông là m t nhà nho chân chính đã d y cho chúng ta bài h c v cách s ng và ngộ ạ ọ ề ố ứ
x : v t lên m i b t h nh đ s ng đp, s ng trong yêu th ng và căm ghét phân minh, rõử ượ ọ ấ ạ ể ố ẹ ố ươ
ràng. Trong bài th Than đo, ông vi t:ơ ạ ế
"Ch bao nhiêu đo thuy n không kh m,ở ạ ề ẳ
Đâm m y th ng gian bút ch ng tà".ấ ằ ẳ
Hai câu th bày t m t quan ni m văn ch ng c a Đ Chi u. "Thuy n " là hình nh nơ ỏ ộ ệ ươ ủ ồ ể ề ả ẩ
d nói v văn th và s nghi p văn ch ng. "Đo " là đo đc, đo lý làm ng i. Vănụ ề ơ ự ệ ươ ạ ạ ứ ạ ườ
ch ng là ch đo, ch bao nhiêu đo thuy n không kh m, thuy n cũng ch ng đy. S cươ ở ạ ở ạ ề ẳ ề ẳ ầ ứ
ch a đo đc, đo lý c a con thuy n văn ch ng là vô cùng to l n và vô t n. ứ ạ ứ ạ ủ ề ươ ớ ậ
‘Th ng gian” là m t khái ni m mang tính l ch s . Trong ch đ phong ki n th i nát, d iằ ộ ệ ị ử ế ộ ế ố ướ
tri u Nguy n là b n b t l ng, b n l a th y ph n b n, k ác, k x u, b t nhân b tề ễ ọ ấ ươ ọ ừ ầ ả ạ ẻ ẻ ấ ấ ấ
nghĩa. Khi th c dân Pháp đn c p n c ta thì th ng gian là gi c Pháp và lũ Vi t gian bánự ế ướ ướ ằ ặ ệ
n c, b n đu hàng gi c. Ch "đâm" và ch "th ng" th hi n m t thái đ quy t li t, đyướ ọ ầ ặ ữ ữ ằ ể ệ ộ ộ ế ệ ầ
căm thù và khinh b . Câu "Đâm m y th ng gian bút ch ng tà" nghĩa là l y th văn đ đánhỉ ấ ằ ẳ ấ ơ ể
đch, đánh quy t li t, đánh đn cùng thì ngòi bút (bút lông) cũng không mòn, không cùn,ị ế ệ ế
không tù, càng đánh càng s c. ắ
Hai câu th nói lên m t quan ni m văn ch ng "Văn dĩ t i đo”: văn ch ng có m c đíchơ ộ ệ ươ ả ạ ươ ụ
giáo d c to l n; nhà th có s m nh l y th văn làm vũ khí chi n đu đ b o v đoụ ớ ơ ứ ệ ấ ơ ế ấ ể ả ệ ạ
đc, nêu cao chính nghĩa, ch ng l i m i k thù c a nhân dân. Nguy n Đình Chi u su tứ ố ạ ọ ẻ ủ ễ ể ố
đi đã s ng và sáng tác vì m t quan ni m văn ch ng cao đp nh th . ờ ố ộ ệ ươ ẹ ư ế
Nguy n Đình Chi u quan ni m văn ch ng là con thuy n "ch đo", ch bao nhiêu đoễ ể ệ ươ ề ở ạ ở ạ
cũng không kh m, cũng không đy b i l ông đ cao ch c năng giáo d c c a văn ch ng.ẳ ầ ở ẽ ề ứ ụ ủ ươ
S m nh c a văn ch ng nh m giáo d c đc hi sinh, lòng v tha, nghĩa thu chung c aứ ệ ủ ươ ằ ụ ứ ị ỷ ủ
con ng i, đ cao đo đc và đo lý c a nhân dân nh trung, hi u, ti t, h nh: ườ ồ ạ ứ ạ ủ ư ế ế ạ
‘Trai th i trung, hi u làm đu,ờ ế ầ
Gái th i ti t h nh là câu trau mìnhờ ế ạ
(L c Vân Tiên)ụ
Ng i x a quan ni m b n ch t c a thi ca ngh thu t là "có ích d ng cho đi", nó có tácườ ư ệ ả ấ ủ ệ ậ ụ ờ
d ng "khuy n thi n, tr ng ác", góp ph n ch n h ng đo đc, b i d ng nhàn tâm, đụ ế ệ ừ ầ ấ ư ạ ứ ồ ưỡ ổ
cao nhàn nghĩa.
Nguy n Đình Chi u là m t nhà nho chân chính, yêu n c th ng dân, cho nên "d o" màễ ể ộ ướ ươ ạ
ông nói đn mang n i dung nhân dân, tích c c ti n b :  ế ộ ự ế ộ
"S đi thà khu t đôi tròng th t,ự ờ ấ ị
Lòng đo xin tròn m t t m g ng ".ạ ộ ấ ươ
L i th kh ng đnh "lòng đo" và quy t tâm c a nhà th . Thà đui mù, t t b nh nh ng tìnhờ ơ ẳ ị ạ ế ủ ơ ậ ệ ư
c m, t m lòng c a ông v n trong sáng thu chung v i đi, v n lo cho dân, cho n c.ả ấ ủ ẫ ỷ ớ ờ ầ ướ
"Đo" mà con thuy n thi ca c a Nguy n Đình Chi u ch mãi v n không đy chính là tạ ề ủ ễ ể ở ẫ ầ ư
t ng nhân nghĩa và tinh th n yêu n c ch ng xâm lăng.ưở ầ ướ ố
M t đi th c a Đ Chi u không chi quan ni m "Ch bao nhiêu đo thuy n khôngộ ờ ơ ủ ồ ể ệ ở ạ ề
kh m" mà ông còn luôn luôn tâm ni m "Đâm m y th ng gian bút ch ng tà". Càng "đâm",ắ ệ ấ ằ ẳ
càng v ch m t ch tên nh ng "th ng gian", lũ b t l ng, b t hi u, b t trung, b n l a th yạ ặ ỉ ữ ằ ấ ươ ấ ế ấ ọ ừ ầ
ph n b n. thì ng n bút th càng s c nh n. Nhà th ph i yêu ghét rõ ràng; th ca ph iả ạ ọ ơ ắ ọ ơ ả ơ ả
mang tính chi n đu trên l p tr ng nhân dân và dân l c, vì đo hi u trung, vì nhân nghĩa:ế ấ ậ ườ ộ ạ ế
"M n nghĩa bao đành làm ph n n cế ả ướ
Có nhân sao n ph tình nhà ".ỡ ụ
Trong xã h i phong ki n m c nát, đo lí suy đi thì nhà th "đâm m y th ng gian" đ b oộ ế ụ ạ ồ ơ ấ ằ ể ả
v nhân nghĩa, làm cho nhàn nghĩa v ng v c chói lòa nh hai v ng nh t nguy t. Khi đtệ ằ ặ ư ầ ậ ệ ấ
n c b ngo i ba ne xâm lăng, là k sĩ, không th đ quân thù mua chu c, l i d ng: ướ ị ạ ẻ ể ổ ộ ợ ụ
Th y ta ch ng kh ng sĩ Liêuấ ẳ ử
Xông hai con m t b li u cho đui".ắ ỏ ề
Là thái đ khinh bi, v ch m t ch tên b n bán n c, c u vinh, b n xu n nh, tham lam ộ ạ ặ ỉ ọ ướ ầ ọ ị ở
đi: "Sáng chì đua n nh theo d i / Nay vinh mai nh c mang l i th phi". Nh ng Nguy nờ ị ờ ụ ờ ị ư ễ
Đình Chi u không ph i là ng i chi có ghét, chì có b t h p tác, chì có m t lòng b o vể ả ườ ấ ợ ộ ả ệ
"đo", b o v "nhân nghĩa” và "thiên luân". M c dù b mù, ông đã nhìn r t rõ m i vi c,ạ ả ệ ặ ị ấ ọ ệ
m i s ki n b ng t t c m i liên h v i nhân dân. Ông không n. Ông đã tr c di nọ ự ệ ằ ấ ả ố ệ ớ ở ẩ ự ệ
dùng ngòi bút s c nh n nhân nghĩa đ không ng ng đu tranh v i gi c, v i b n buôn dânắ ọ ể ừ ấ ớ ặ ớ ọ
bán n c, v i quy t tâm "Đâm m y th ng gian bút ch ng tà”.ướ ớ ế ấ ằ ẳ
Quan ni m văn ch ng c a Nguy n Đình Chi u r t g n v i lý t ng th m mĩ c a ng iệ ươ ủ ễ ể ấ ầ ớ ưở ẩ ủ ườ
x a: "Văn ch ng ph i có ích cho thiên h … lo i văn ch ng làm sáng đo lý… là lo iư ươ ả ạ ạ ươ ạ ạ
văn ch ng vĩnh vi n t n t i đi… văn ch ng xu n nh thì h i cho mình, vô ích choươ ễ ồ ạ ở ờ ươ ị ạ
ng i"… (C Viêm Vũ, đi Thanh…)ườ ố ờ
Quan ni m văn ch ng c a Nguy n Đình Chi u "Đâm m y th ng gian bút ch ng tà" làệ ươ ủ ễ ể ấ ằ ẳ
đ cao tính chi n đu, mà sau này Bác H có m t cách nói m i m : ề ế ấ ồ ộ ớ ẻ
"Nay trong th nên có thépở ơ
Nhà th cũng ph i bi t xung phong".ơ ả ế
Tóm l i, hai câu th :ạ ơ
"Ch bao nhiêu đo thuy n không kh m,ờ ạ ề ẳ
Đâm m y th ng gian bút ch ng tà".ấ ằ ẳ
Cho th y quan ni m văn ch ng và s m nh c a nhà th tr c cu c đi là đúng đn,ấ ệ ươ ứ ệ ủ ơ ướ ộ ờ ắ
ti n b . Cu c đi và s nghi p th văn c a Nguy n Đình Chi u đã ph n ánh m t cáchế ộ ộ ờ ự ệ ơ ủ ễ ể ả ộ
trung th c cao đp quan ni m văn ch ng y.ự ẹ ệ ươ ấ
Trong truy n L c Vân Liên, nhà th Nguy n Đình Chi u đã sáng t o ra hai th gi i nhânệ ụ ơ ễ ể ạ ế ớ
v t đi l p nhau, th hi n sâu s c ý t ng hàm ch a trong hai câu th y. L c Vân Tiên,ậ ố ậ ể ệ ắ ưở ứ ơ ấ ụ
Ki u Nguy t Nga, V ng T Tr c. H n Minh, ông Quán, ông Ng , Lão Bà, Ti uề ệ ươ ử ự ớ ư ể
Đng… là nh ng con ng i giàu lòng nhân nghĩa, đ cao đo lý làm ng i, coi th ngổ ữ ườ ề ạ ườ ườ
danh l i, ăn thu chung. M i nhân v t là m t t m g ng sáng tiêu bi u cho m t l pợ ở ỷ ỗ ậ ộ ấ ươ ể ộ ớ
ng i trong xã h i đc nhà th ng i ca. Vân Tiên là m t anh hùng nghĩa hi p s n sàngườ ộ ượ ơ ợ ộ ệ ẵ
x thân đ c u v t nhân dân:ả ể ứ ớ
'Tôi xin ra s c anh hào,ứ
C u ng i cho kh i lao đao bu i này!".ứ ườ ỏ ổ
"C u ng i" là đ "ch đo" và đ c u ng i, Vân Tiên đã "b cây làm g y", "đánh tanứ ườ ể ở ạ ể ứ ườ ẻ ậ
lũ c p" làm cho tên t ng gi c Phong Lai "thác rày thân vong". Nguy n Đình Chi u đãướ ướ ặ ễ ể
"đâm m y th ng gian" v i t t c s c m nh và s khinh b nh th !ấ ằ ớ ấ ả ứ ạ ự ỉ ư ế
V ng T Tr c đã m ng nhi c cha con Võ Th Loan:ươ ứ ự ắ ế ể
"Ch ng hay ng i h c sách chi,ẳ ườ ọ
Nói sao nh ng ti ng d kì khó nghe".ữ ế ị
Đó là ti ng nói c a đo lí lên án nh ng ph ng b t nghĩa, b t nhân. Và đó cũng là thái đế ủ ạ ữ ườ ấ ấ ộ
"Đám mây th ng gian bút ch ng tà " c a Nguy n Đình Chi u.ắ ẳ ủ ễ ể
Ong Ng ph ng ph t m t nhà nho "lánh d c tìm trong" s ng cu c đi ung dung thanhư ả ấ ộ ụ ố ộ ờ
nhàn 'T m m a, chài gió trong v i Hàn Giang". Con thuy n c a ông Ng đâu chi đ c uắ ư ờ ề ủ ư ổ ầ
cá. đánh cá mà là con thuy n nhân nghĩa "ch đo" r t đáng t hào. c nhà xúm l i c uề ở ạ ấ ự ả ạ ứ
giúp Vân Tiên b n n: "H i con v y l a m t gi / ông h b ng d , m h m t mày". Ôngị ạ ố ầ ử ộ ờ ơ ụ ạ ụ ơ ặ
mu n đc nuôi n ng, c u mang ng i cô đn, đui mù "Sám hôm h m hút m t nhà choố ượ ấ ư ườ ơ ẩ ộ
vui", Nguy n Đình Chi u ca ng i Ng ông, m t con ng i tr ng nghĩa khinh tài b ngễ ể ợ ư ộ ườ ọ ằ
nh ng v n th "ch đo" r t h n h u:ữ ầ ơ ở ạ ấ ồ ậ
"Ng r ng: Lòng lão ch ng m ,ư ằ ẳ ơ
D c lòng nhân nghĩa há ch tr n.ố ờ ả ơ
N c trong r a ru t s ch tr n,ướ ử ộ ạ ơ
M t câu danh l i chi s n lòng đây!"ộ ợ ờ
Cha con Võ Th Loan đy Vân Tiên vào hang. Sau m y ngày b v đói khát, chân tay rãể ẩ ấ ơ ơ
r i không sao l t đi n i thì chàng đã g p lão Ti u. Lão m gói c m cho ăn, săn sóc v i t tờ ế ổ ặ ề ở ơ ớ ấ
c tình th ng: "Lão ra s c lão cõng Tiên v nhà", c ch và hình nh y r t đp sángả ươ ứ ề ử ỉ ả ấ ấ ẹ
ng i đo lí "Th ng ng i nh th th ng thân".ườ ạ ươ ườ ư ể ươ
Ki u Nguy t Nga không ch là m t thi u n "vóc ng c mình vàng'', mà còn là con ng iề ệ ỉ ộ ế ữ ọ ườ
tr ng ch "l " trong ng x , bi t s ng và ph n đu đn cùng cho s thu chung tr n tìnhọ ữ ễ ứ ử ế ố ấ ấ ế ự ỷ ọ
v n nghĩa. Nàng đc m i ng i t m t c ng i khen và x ng đáng đc h ng h nhẹ ượ ọ ườ ấ ắ ợ ứ ượ ưở ạ
phúc:
"Nguy t Nga là gái ti t trinhệ ế
S c phong qu n chúa hi n vinh r ràng".ắ ậ ể ỡ
Th gi i nhân v t th hai trong truy n th L c Vân Tiên là b n b c ác tinh ma, b t nhânế ớ ậ ứ ệ ơ ụ ọ ạ ấ
b t nghĩa đi. Là tên Thái s x o quy t đc ác. Là cha con Võ Th Loan tráo tr , trấ ở ờ ư ả ệ ộ ể ở ơ
tr n, vô liêm si. Là Tr nh Hâm, Bùi Ki m gian manh, x u xa. Ai đã trói Ti u Đng vàoẽ ị ệ ấ ể ồ
g c cây làm m i cho c p? Ai đã đy Vân Tiên xu ng sông gi a đêm t i? Ai đã b Vânố ồ ọ ẩ ố ữ ố ỏ
Tiên vào hang Th ng Tòng cho ch t đói? Ai đã âm m u đa Ki u Nguy t Nga c ngươ ế ư ư ề ệ ố
gi c Ô Qua? T i ác c a chúng đu không thoát kh i l i tr i l ng l ng? Võ Công đã ch tặ ộ ủ ề ỏ ướ ờ ồ ộ ế
trong nh c nhã! Thái S cách ch c v nhà làm dân ", 'Tr nh Hâm là đa b o th n" đã bụ ư ứ ề ị ứ ạ ầ ị
trói gi a tri u đình, b đu i v nhà r i b sóng thân dìm ch t trên dòng Hàn Giang. Và đâyữ ề ị ổ ề ồ ị ế
là hình nh "nhà nho" Bùi Ki m:ả ệ
"Con ng i Bùi Ki m mán dê,ườ ệ
Ng i chai b m t nh s th t trâu”ồ ề ặ ư ề ị
S nh nhu c không th nào nói h t! Nguy n Đình Chi u vi t: "Làm ng i ai n y thìự ơ ố ể ế ễ ể ế ườ ấ
d ng b t nhân". B n gian tà, b t nhân đã b tr ng ph t. Nhà th đã v ch m t ch tên tr cừ ấ ọ ấ ị ừ ạ ơ ạ ặ ỉ ướ
"tòa án l ng tâm", ông đã khinh b và căm gi n "Đâm m y th ng gian bút ch ng tà".ươ ỉ ậ ấ ằ ẳ
T t ng nhân nghĩa c a Nguy n Đình Chi u càng t a sáng trong ph n văn th yêu n c.ư ưở ủ ễ ể ỏ ầ ơ ướ
Khái ni m "đo" mang m t n i dung m i khi "súng gi c đt r n – lòng dân tr i t ", khiệ ạ ộ ộ ớ ặ ố ề ờ ỏ
gi c Pháp xâm l c đt n c ta. "Đo" c a m i ng i là bi t "M n nghĩa làm quân chiêuặ ượ ấ ướ ạ ủ ọ ườ ế ế
m ", quy t không dung tha "treo dê bán chó”, s n sàng x thân vì s nghi p "đo n kình",ộ ế ẵ ả ự ệ ạ
"h b " đ c u n c c u nhà. Đi u đó cho th y: Nhân nghĩa là yêu n c, "đo" mà conộ ổ ổ ứ ướ ứ ề ấ ướ ạ
thuy n văn ch ng ch , ph i ch là lòng yêu n c th ng dân, là lòng căm thù b n gi cề ươ ở ả ở ướ ươ ọ ặ
c p n c và bán n c, là quy t tâm không đi tr i chung v i chúng:ướ ướ ướ ế ộ ờ ớ
"Ng a nghĩa còn c u nhà n c cũự ư ướ
Làm ng i sao n ph quê h ng"ườ ỡ ụ ươ
(Ng a tiêu s ng)ự ươ
"B cõi x a đã chia đt khácờ ư ấ
N ng s ng nay há đi tr i chung!"ắ ươ ộ ờ
(Xúc c nh)ả
Nguy n Đình Chi u đã dành nh ng l i th c m đng nh t đ ca ng i và vi ng nh ng anhễ ể ữ ờ ơ ả ộ ấ ể ợ ế ữ
hùng đánh Pháp nh Tr ng Đnh, Phan Tòng… nh ng anh hùng "nghìn năm ti t r ":ư ươ ị ữ ế ỡ
"D u đn hãy rêm tàu b ch qu ,ấ ạ ạ ỷ
H i g m thêm r ng th hoàng môn".ơ ươ ạ ẻ
"Giúp đi d c tr n trang nam tờ ố ọ ử
Ngay chúa nào lo ti ng ngh ch th n".ế ị ầ
(Th đi u Tr ng Đnh)ơ ế ươ ị