Chúng ta ph i s d ng pin Lithium Ion nh th nào? ả ử ụ ư ế
Tr c đây thì mình đã d ch 1 bài v ướ ị ề ph ng th c ho t đ ng c a pin Lithium Ionươ ứ ạ ộ ủ
cũng nh nguyên nhân nó b chaiư ị , trong bài này, chúng ta s cùng tìm hi u ph ngẽ ể ươ
th c s c sao cho lo i pin này đ t đ c th i l ng s d ng cao nh t cũng nh đứ ạ ạ ạ ượ ờ ượ ử ụ ấ ư ộ
b n t t nh t. Có th sau bài vi t này, b n s thay đ i quan ni m c a mình, t đóề ố ấ ể ế ạ ẽ ổ ệ ủ ừ
không còn làm nh ng hành đ ng vô nghĩa nh tháo pin ra kh i máy hay c m s cữ ộ ư ỏ ắ ạ
liên t c ngày này qua ngày khác.ụ
Hi u đúng v cycle count:ể ề
Viên pin này có cycle count là 26 l nầ
Đ cho d hi u, tu i th c a 1 viên pin đ c tính b ng s cycle count. Khi đ t đ n m tể ễ ể ổ ọ ủ ượ ằ ố ạ ế ộ
con s nh t đ nh nào đó thì dung l ng c a 1 viên pin b t đ u s t gi m và s tr nênố ấ ị ượ ủ ắ ầ ụ ả ẽ ở
không th s d ng đ c n a vào 1 ngày xa h n trong t ng lai. Trung bình thì 1 viênể ử ụ ượ ữ ơ ươ
pin truy n th ng đ t kho ng 300 l n ho c có th lên t i 1000 v i nh ng dòng pin sề ố ạ ả ầ ặ ể ớ ớ ữ ử
d ng trên Lenovo Thinkpad X1 hay Apple Macbook Pro m i. ụ ớ
Đ d ch t cycle count ra ti ng Vi t th t s r t khó, b n c hi u nôm na 1 cycle countể ị ừ ế ệ ậ ự ấ ạ ứ ể
là 1 l n s d ng pin. Tuy nhiên, l n s d ng pin này hoàn toàn khác v i quan ni m saiầ ử ụ ầ ử ụ ớ ệ
l m mà chúng ta th ng hay m c ph i. H u h t ng i dùng cho r ng m i khi c m s cầ ườ ắ ả ầ ế ườ ằ ỗ ắ ạ
vào và rút s c ra, b t k dung l ng pin còn bao nhiêu thì đã đ c tính 1 cycle count, b tạ ấ ể ượ ượ ấ
k dung l ng pin lúc đ u là 50, 70 hay 90%.... 1 sai l m khác là 1 cycle count ch tínhể ượ ầ ầ ỉ
khi pin trong máy h t s ch. Hi u đúng nh t thì cycle count nghĩa là viên pin đó đã sế ạ ể ấ ử
d ng h t 100% dung l ng l u tr c a nó. Ví d n u b n s d ng 30% pin vào bu iụ ế ượ ư ữ ủ ụ ế ạ ử ụ ổ
t i, sau đó s c l i cho đ y lên 100% r i xài h t 70% pin trong ngày hôm sau thì đó m iố ạ ạ ầ ồ ế ớ
đ c tính là 1 cycle count. ượ
V y ph i làm sao đ s d ng pin cho đúng?ậ ả ể ử ụ
Nh đã nói trên, th i gian s d ng c a 1 viên pin không tính b ng s l n b n c m s cư ở ờ ử ụ ủ ằ ố ầ ạ ắ ạ
mà nó tính b ng s l n viên pin x h t 100% dung l ng mà nó có th l u tr . Ngàyẳ ố ầ ả ế ượ ể ư ữ
x a, khi các pin Nickel Cadmium (Ni-Cd), Ni-MH... còn ph bi n thì chúng đ u b 1ư ổ ế ề ị
hi n t ng g i là hi u ng nh (memory effect). Nói cho d hi u, n u pin còn 20%ệ ượ ọ ệ ứ ớ ễ ể ế
tr c khi b n s c thì sau đi s c đ y lên 100%, viên pin này cũng ch dùng đ c 80%ướ ạ ạ ạ ầ ỉ ượ
dung l ng khi m i mua. Do v y, v i lo i pin Ni-MH ng i ta đ u ph i dùng cho c nượ ớ ậ ớ ạ ườ ề ả ạ
ki t tr c khi s c n u không mu n nó b chai s m. ệ ướ ạ ế ố ị ớ
Pin Lithium Ion ho c Lithium Polymer l i không b nh th , dù b n s c nó b t cặ ạ ị ư ế ạ ạ ở ấ ứ
m c nào thì nó v n có th x h t 100% dung l ng khi đ c s c đ y. Dung l ng nàyứ ẫ ể ả ế ượ ượ ạ ầ ượ
ch b gi m đi khi đã đ t đ n 1 m c cycle count gi i h n mà mình đã gi i thích trên.ỉ ị ả ạ ế ứ ớ ạ ả ở
Do v y, đ i v i các viên pin th h m i này thì hi u ng nh đã không còn đáng đậ ố ớ ế ệ ớ ệ ứ ớ ể
quan tâm n a r i, đi u này đ ng nghĩa v i vi c ng i dùng có th s c b t c lúc nàoữ ồ ề ồ ớ ệ ườ ể ạ ấ ứ
mình thích.
M t trong nh ng ph ng th c h y ho i tu i th c a viên pin nhanh nh t chính là vi cộ ữ ươ ứ ủ ạ ổ ọ ủ ấ ệ
dùng nó c n ki t r i m i b t đ u s c. Hành đ ng này t o áp l c cho viên pin cao h nạ ệ ồ ớ ắ ầ ạ ộ ạ ự ơ
r t nhi u so v i vi c s c khi pin còn nhi u. L y m t ví d d hi u, n u b n ch yấ ề ớ ệ ạ ề ấ ộ ụ ễ ể ế ạ ạ
marathon 52km m i ngày thì ch ng chóng thì ch y s ki t s c mà ch t, trong khi ch yỗ ẳ ầ ẽ ệ ứ ế ạ
3-5km m i ngày thì l i giúp c th kh e m nh h n. Pin cũng t ng t , các chuyên giaỗ ạ ơ ể ỏ ạ ơ ươ ự
khuyên chúng ta nên s c khi dung l ng pin còn trên 20%. ạ ượ
M t sai l m khác r t ph bi n là ng i dùng không thèm s d ng pin, có th b ng cáchộ ầ ấ ổ ế ườ ử ụ ể ằ
tháo pin ra kh i máy và ch dùng ngu n đi n tr c ti p hay luôn c m s c b t c n iỏ ỉ ồ ệ ự ế ắ ạ ở ấ ứ ơ
nào. Đây cũng là m t hành đ ng tàn phá viên pin kh c li t không kém vi c dùng c nộ ộ ố ệ ệ ạ
ki t. M t ng i không t p th d c th ng xuyên s r t y u t và pin cũng v y. T tệ ộ ườ ậ ể ụ ườ ẽ ấ ế ớ ậ ố
nh t b n hãy dùng s d ng cho h p lý, đ ng quá v t ki t pin nh ng cũng đ ng nên b oấ ạ ử ụ ợ ừ ắ ệ ư ừ ả
v nó quá.ệ
Hãy s d ng pin laptop th ng xuyênử ụ ườ
Đ ng bao gi đ nhi t đ xung quanh viên pin lên quá cao vì đây cũng là 1 tác nhân làmừ ờ ể ệ ộ
gi m tu i th c a nó. Nhi t đ không ph i là v n đ quá quan tr ng v i đi n tho iả ổ ọ ủ ệ ộ ả ấ ề ọ ớ ệ ạ
nh ng nó là 1 th m h a c a máy tính xách tay. Nh ng viên pin đ c gi k nhi t đư ả ọ ủ ữ ượ ữ ỹ ở ệ ộ
trung bình thì có tu i th gi m kho ng 20% sau 1 năm và còn có th tăng cao h n n aổ ọ ả ả ể ơ ữ
n u ho t đ ng nhi t đ cao. H u h t pin máy tính xách tay đ u ho t đ ng trong tìnhế ạ ộ ở ệ ộ ầ ế ề ạ ộ
tr ng không th t h n, ng i dùng luôn luôn c m s c m i lúc m i n i và nhi t đ c aạ ể ệ ơ ườ ắ ạ ọ ọ ơ ệ ộ ủ
máy quá cao.
N u b n không s d ng pin trong m t th i gian dài thì hãy l u tr nó trong m t n i mát,ế ạ ử ụ ộ ờ ư ữ ộ ơ
th m chí là t l nh (nh ng đ ng l nh quá nh ngăn đá vì nhi t đ kh c nghi t cũng làmậ ủ ạ ư ừ ạ ư ệ ộ ắ ệ
h ng pin) v i dung l ng còn kho ng 40-50%. ỏ ớ ượ ả
M t khác, khai thác quá s c c a 1 viên pin cũng góp ph n vào vi c gi m tu i th c aặ ứ ủ ầ ệ ả ổ ọ ủ
nó, vi c ch i game n ng liên t c b ng pin ch trong vài ti ng ng n ng i s gây h i choệ ơ ặ ụ ằ ỉ ế ắ ủ ẽ ạ
pin nhi u h n là l t web trong vòng nhi u ti ng. S d hi u h n n u b n liên t ngề ơ ướ ề ế ẽ ễ ể ơ ế ạ ưở
đ n vi c ch y 200m c c nhanh s m t h n r t nhi u so v i vi c ch y tà tà 1km.ế ệ ạ ự ẽ ệ ơ ấ ề ớ ệ ạ
Nhìn chung, đ s d ng 1 viên pin có th i l ng lâu nh t thì chúng ta nên dùng nóể ử ụ ờ ươ ấ
nh ng không nên khai tác quá nhi u, ch y u là cho các ng d ng nh . Nh đ ng baoư ề ủ ế ứ ụ ỏ ớ ừ
gi đ a pin vào các đi u ki n s d ng kh c nghi t và hãy s d ng nó th ng xuyên.ờ ư ề ệ ử ụ ắ ệ ử ụ ườ
H u h t các nhà s n xu t đ u đ a ra thông s “t i đa”, ch ng h n nh còn t i đa 80%ầ ế ả ấ ề ư ố ố ẳ ạ ư ố
sau 1000 l n s c và n u s d ng đ c nh h ng d n trong bài vi t này, có th b n sầ ạ ế ử ụ ượ ư ướ ẫ ế ể ạ ẽ
g n đ t đ c con s đó.ầ ạ ượ ố
T ng h p t ổ ợ ừ Ars Techinica, Apple, Battery University
Pin, t i sao con ch t ạ ế
Pin luôn là m t v n đ nh c nh i cho b t c m t thi t b đi n t nào, có th b nộ ấ ề ứ ố ấ ứ ộ ế ị ệ ử ể ạ
h nh phúc v i chi c máy c a mình, nó t t, nó đ p, nó th i trang nh ng r i thi tạ ớ ế ủ ố ẹ ờ ư ồ ế
b đó cũng s ng ng ho t đ ng vào m t ngày nào đó. Lý do , n u máy khôngị ẽ ừ ạ ộ ộ ư ế
h ng thì pin cũng s h ng (chai) và b n g n nh không th tìm đ c m t viên pinỏ ẽ ỏ ạ ầ ư ể ượ ộ
có dung l ng, c u trúc, giao ti p t ng đ ng đ thay th . V y t i sao pin l iượ ấ ế ươ ươ ể ế ậ ạ ạ
h ng? Đ tìm hi u v v n đ này, tr c h t chúng ta c n bi t nguyên t c ho tỏ ể ể ề ấ ề ướ ế ầ ế ắ ạ
đ ng c a nó.ộ ủ
Nguyên t c ho t đ ng:ắ ạ ộ
Chúng ta s ch nh c đ n pin s c đây thôi, đ c bi t là lo i pin ẽ ỉ ắ ế ạ ở ặ ệ ạ Lithium Ion đ c sượ ử
d ng r ng rãi trong h u h t các thi t b đi n t . Lo i pin này là s k t h p c a c c âmụ ộ ầ ế ế ị ệ ử ạ ự ế ợ ủ ự
(cathode, làm t lithium) và đi n c c d ng (anode làm t carbon). Khi b n s c pin,ừ ệ ự ươ ừ ạ ạ
ngu n đi n s đ y lùi ion t cathode sang anode và l u tr t i đây. Quá trình s d ng điồ ệ ẽ ẩ ừ ư ữ ạ ử ụ
theo chi u ng c l i, ion s đi t anode quay tr l i cathode đ t o ra năng l ng. T tề ượ ạ ẽ ừ ở ạ ể ạ ượ ấ
nhiên, đây là cách nói hình t ng cho d hi u còn trong th c t , vi c tái t o năng l ngượ ễ ể ự ế ệ ạ ượ
là hàng lo t các ph n ng hóa h c khác nhau di n ra đ ng th i. ạ ả ứ ọ ễ ồ ờ
V y t i sao Lithium l i đ c s d ng? Đó là vì đây là m t trong nh ng nguyên li u phùậ ạ ạ ượ ử ụ ộ ữ ệ
h p nh t cho vi c ch t o pin, nó nh , g n, l u tr đ c nhi u năng l ng trong m tợ ấ ệ ế ạ ẹ ọ ư ữ ượ ề ượ ộ
l n s c và có th tái s d ng hàng trăm l n tr c khi h ng. Pin Lithium có th i gian sầ ạ ể ử ụ ầ ướ ỏ ờ ử
d ng lâu nh ng con s này cũng có gi i h n c a nó.ụ ư ố ớ ạ ủ
T i sao pin h ng?ạ ỏ
Pin đã b t đ u quá trình h ng c a mình ngay t giây phút đ u tiên nó r i kh i nhà máy.ắ ầ ỏ ủ ừ ầ ờ ỏ
Đây là m t chân lý mà b n ph i hi u và không th làm cách nào đ kh c ph c đi u đó.ộ ạ ả ể ể ể ắ ụ ề
Xin hãy l u ý r ng ngay c khi b n ít s d ng, ch s c vài l n trong năm thì cũng khôngư ằ ả ạ ử ụ ỉ ạ ầ
có cách nào c u đ c nh ng viên pin Lithium Ion này đâu. N u b n s d ng pin th ngứ ượ ữ ế ạ ử ụ ườ
xuyên (dùng không c n th n, s c u) thì có th nh ng viên pin này không s ng đ cẩ ậ ạ ẩ ể ữ ố ượ
đ n 2 năm tu i (pin m t t 1/3 dung l ng tr lên s đ c coi là pin chai). Không m tế ổ ấ ừ ượ ở ẽ ượ ộ
ph n ng hóa h c nào là hoàn h o, nó s gây ra hi n t ng m t năng l ng, t đó d nả ứ ọ ả ẽ ệ ượ ấ ượ ừ ẫ
đ n các h qu không mong mu n. Nguyên lý ho t đ ng c a pin v n d a trên các ph nế ệ ả ố ạ ộ ủ ố ự ả
ng hóa h c t t nhiên cũng không là ngo i l .ứ ọ ấ ạ ệ
Ông Isidor Buchman, ch t ch công ty chuyên v chu n đoán và phân tích pin là Cadexủ ị ề ẩ
cho bi t: "Các ph n ng hóa h c khi s c và x pin s làm phát sinh t p ch t và chínhế ả ứ ọ ạ ả ẽ ạ ấ
l ng t p ch t này là tác nhân làm c n tr s di chuy n c a lu ng ion di chuy n, quaượ ạ ấ ả ợ ự ể ủ ồ ể
đó làm cho pin b chai và th m chí là không th s d ng". Ông này cũng nói thêm là cácị ậ ể ử ụ
t p ch t này xu t hi n r t nhi u trên b m t c a các đi n c c.ạ ấ ấ ệ ấ ề ề ặ ủ ệ ự
Đ cho d hi u h n thì chúng ta s đi sâu h n m t chút. Nh ng gì mà Buchman nói cóể ễ ể ơ ẽ ơ ộ ữ
nghĩa là các s cho và nh n ion liên t c c a v t li u lithium s làm cho c u trúc c aự ậ ụ ủ ậ ệ ẽ ấ ủ
chúng b bi n đ i, khó lòng ti p nh n các đ t trao đ i ion ti p theo. H qu là cácị ế ổ ế ậ ợ ổ ế ệ ả
cathode v n đ c làm t lithium s b thoái hóa t t b i nh ng ph n ng hóa h cố ượ ừ ẽ ị ừ ừ ở ữ ả ứ ọ
không th tránh đ c. Nó cũng g n t ng t nh vi c b n liên t c nhúng m t mi ngể ượ ầ ươ ự ư ệ ạ ụ ộ ế
v i xu ng n c r i v t trong kho ng 100 l n hay h n th , t t nhiên là mi ng v i đó sả ố ướ ồ ắ ả ầ ơ ế ấ ế ả ẽ
b x c ng và không còn dùng đ c. ị ơ ứ ượ
Không ch có v y, s l p đi l p l i c a các ph n ng hóa h c bên trong viên pin s t oỉ ậ ự ặ ặ ạ ủ ả ứ ọ ẽ ạ
ra nh ng m ng kim lo i hòa tan không mong mu n cathode và m t ph n nào đó cữ ả ạ ố ở ộ ầ ở ả
adode n a. Các ch t đi n phân trong pin th ng có xu h ng phân h y sau m t th iữ ấ ệ ườ ướ ủ ộ ờ
gian dài. Các h p ch t này s b oxy hóa cathode và t o ra nh ng m ng g nh m ch nợ ấ ẽ ị ở ạ ữ ả ỉ ằ ặ
đ ng di chuy n c a ion, m t hi n t ng mà b n s quen thu c h n v i cái tên "s ănườ ể ủ ộ ệ ượ ạ ẽ ộ ơ ớ ự
mòn". H qu x y ra cho viên pin th t đáng s , hàng lo t các đi n c c già c i, ch tệ ả ả ậ ợ ạ ệ ự ỗ ấ
đi n phân b phân h y và m t b m t b ăn mòn. ệ ị ủ ộ ề ặ ị
Theo Buchman, s phân h y trên là m t ph n c a t t y u c a công ngh ch t o pinự ủ ộ ầ ủ ấ ế ủ ệ ế ạ
trong th i đi m hi n t i. Nh ng có l m i vi c cũng ch a đ n m c t quá m c.ờ ể ệ ạ ư ẽ ọ ệ ư ế ứ ệ ứ
"Ng i dùng không mu n b ra quá nhi u ti n, do v y mà pin ph i r đ đ ai cũng cóườ ố ỏ ề ề ậ ả ẻ ủ ể
th ti p c n. Nh ng viên pin này cũng ph i có kh năng ho t đ ng trong m t th i gianể ế ậ ữ ả ả ạ ộ ộ ờ
dài vì không ai có th s d ng m t máy tính xách tay hay đi n tho i v i th i l ng pinể ử ụ ộ ệ ạ ớ ờ ượ
ch 1 ti ng. Nh ng m t m c giá r không cho phép các nhà s n xu t ch t o ra nh ngỉ ế ư ộ ứ ẻ ả ấ ế ạ ữ
s n ph m v i nhi u c i ti n, ng i dùng không mu n mang theo m t viên pin l n h nả ẩ ớ ề ả ế ườ ố ộ ớ ơ
và nh ng viên pin hi n t i chính là câu tr l i cho vi c đó. Có th coi đây là m t sữ ệ ạ ả ờ ệ ể ộ ự
đánh đ i c a chúng ta v y.ổ ủ ậ
H n th n a, vòng đ i c a nh ng thi t b đi n t đã b rút ng n đi khá nhi u. H u h tơ ế ữ ờ ủ ữ ế ị ệ ử ị ắ ề ầ ế
chúng ta đ u đ i đi n tho i sau 2 năm, khi mà h p đ ng h t h n và d dàng có đ cề ổ ệ ạ ợ ồ ế ạ ễ ượ
m t chi c đi n tho i m i ( M ). Và đ i v i r t nhi u ng i tiêu dùng, m t chi c máyộ ế ệ ạ ớ ở ỹ ố ớ ấ ề ườ ộ ế
tính xách tay cũng nhanh chóng tr nên l i th i trong kho ng th i gian đó. Hãy nghĩ thở ỗ ờ ả ờ ế
này và b n s c m th y tho i mái h n v i nh ng nhà s n xu t pin: chi c máy ngheạ ẽ ả ấ ả ơ ớ ữ ả ấ ế
nh c c a b n v n làm vi c t t sau 2 năm ho t đ ng nh ng b n v n mu n mua m tạ ủ ạ ẫ ệ ố ạ ộ ư ạ ẫ ố ộ
chi c máy m i đúng không? Chi c máy tính MacBook 13 inch đ i đ u v n ch y t tế ớ ế ờ ầ ẫ ạ ố
nh ng t i sao ta l i không bán nó đi đ mua m t chi c MacBook Air m i th i trang h nư ạ ạ ể ộ ế ớ ờ ơ
nh ? Đó chính là nh ng lý do vì sao chúng ta không nh c nhi u v tu i th c a pin choỉ ữ ắ ề ề ổ ọ ủ
dù nó khá là t l u và nghiêm tr ng.ệ ậ ọ
M t t ng lai t i sáng h n:ộ ươ ươ ơ
Theo Buchman, gi i h n v s l n s c c a m t viên pin lithium ion đã g n đi đ n m cớ ạ ề ố ầ ạ ủ ộ ầ ế ứ
gi i h n c a nó nh ng chúng ta v n còn c m t chân tr i m i đ khám phá v nh ngớ ạ ủ ư ẫ ả ộ ờ ớ ể ề ữ
công ngh khác. H u h t các nghiên c u g n đây đ u t p trung vào cathode b i vì v tệ ầ ế ứ ầ ề ậ ở ậ
liêu s d ng ch t o adode g n nh không đ i, v n là các-bon nh t tr c đ n nay.ử ụ ế ạ ầ ư ổ ẫ ư ừ ướ ế
Dù v y thì m t s nhà khoa h c v n đã b sung thêm silicon và adode nh m đ t đ cậ ộ ố ọ ẫ ổ ằ ạ ượ
m t đ l u tr năng l ng cao h n hi n t i.ậ ộ ư ữ ượ ơ ệ ạ
H n n a, s phát tri n c a xe đi n/xe lai (hybrid) cũng t o ti n đ cho vi c nghiên c uơ ữ ự ể ủ ệ ạ ề ề ệ ứ
pin. Không gi ng v i các nhà s n xu t máy tính, nh ng công ty ô tô không th bán choố ớ ả ấ ữ ể
khách hàng m t chi c xe s h ng ch trong vài năm ng n ng i, chính vì v y mà càngộ ế ẽ ỏ ỉ ắ ủ ậ
ngày càng có nhi u ti n đ c đ a vào quá trình nghiên c u đ pin tr nên m nh mề ề ượ ư ứ ể ở ạ ẽ
h n, dung l ng l n h n và đ c bi t là có th i gian s d ng lâu h n. ơ ượ ớ ơ ặ ệ ờ ử ụ ơ
Và ngay c thói quen c a ng i dùng tiêu cũng có th thay đ i (ph n này dành cho thả ủ ườ ể ổ ầ ị
tr ng M ). Khi mà các h p đ ng đi n tho i tr nên dài h n, bi n m t hay cu c đua vườ ỹ ợ ồ ệ ạ ở ơ ế ấ ộ ề
c u hình ch m l i, có th khách hàng s không ph i "kh s " tìm ki m thi t b m i n aấ ậ ạ ể ẽ ả ổ ở ế ế ị ớ ữ
và h s c n m t s n ph m có vòng đ i lâu h n. Và nh các nhà s n xu t xe h i đangọ ẽ ầ ộ ả ẩ ờ ơ ư ả ấ ơ
ph i v t l n v i công ngh pin, các nhà s n xu t thi t b đi n t cũng s ph i th thôi.ả ậ ộ ớ ệ ả ấ ế ị ệ ử ẽ ả ế
Trong khi ch đ i các nhà s n xu t c i thi n thì chúng ta v n ph i s ng chung v i lũ,ờ ợ ả ấ ả ệ ẫ ả ố ớ
chính vì v y mà s có m t bài vi t khác h ng d n b n s d ng pin làm sao cho h p lý,ậ ẽ ộ ế ướ ẫ ạ ử ụ ợ
t i u hóa th i gian s d ng cũng nh vòng đ i c a nó. B n hãy ch nhé!ố ư ờ ử ụ ư ờ ủ ạ ờ
Ngu n: ồGizmodo