Đ bài: C m nghĩ c a anh (ch ) v giá tr hi n th c sâu s c c a đo n vào ph chúaề ả ủ ị ề ị ệ ự ắ ủ ạ ủ
Tr nh ị
Bài làm
Lê H u Trác (1724 – 1791) tên hi u là H i Th ng Lãn ông, quê làng Liêu Xá, huy nữ ệ ả ượ ở ệ
Đng Hào, ph Th ng H ng, tr n H i D ng, nay thu c huy n Yên M , t nh H ngườ ủ ượ ồ ấ ả ươ ộ ệ ỹ ỉ ư
Yên ông là m t danh y l ng l y trong l ch s y h c Vi t Nam. Ý nguy n l n nh t c a ôngộ ừ ẫ ị ử ọ ệ ệ ớ ấ ủ
là đem tài năng và tâm huy t c a mình đ c u ng i, giúp đi. Danh l i, phú quý khôngế ủ ể ứ ườ ờ ợ
th làm cho ông xa r i lý t ng cao đp đó. S nghi p c a ông đc t p h p trong bể ờ ưở ẹ ự ệ ủ ượ ậ ợ ộ
H i Th ng y tông tâm lĩnh g m 66 quy n, biên so n trong g n 40 năm, là m t công trìnhả ượ ồ ể ạ ầ ộ
nghiên c u y h c xu t s c nh t th i trung đi n c ta.ứ ọ ấ ắ ấ ờ ạ ở ướ
Th ng kinh kí s nguyên văn b ng ch Hán, đc Lê H u Trác vi t năm 1782, n i dungượ ự ằ ữ ượ ữ ế ộ
ghi l i nh ng đi u mà tác gi tai nghe m t th y trong nh ng l n đc v i ra kinh đôạ ữ ề ả ắ ấ ữ ầ ượ ờ
Thăng Long ch a b nh cho cha con chúa Tr nh Sâm. Qua nh ng trang vi t sinh đng vàữ ệ ị ữ ế ộ
s c s o, tác gi đã ph n ánh chân th c cu c s ng xa hoa c a t ng l p vua chúa phongắ ả ả ả ự ộ ố ủ ầ ớ
ki n, đng th i kín đáo bày t thái đ th , coi th ng danh l i c a mình.ế ồ ờ ỏ ộ ờ ơ ườ ợ ủ
M đu bài kí là Khung c nh giàu sang, đp đ hi m có c a ph chúa Tr nh đc tác giở ầ ả ẹ ẽ ế ủ ủ ị ượ ả
miêu t tr c ti p qua quan sát và miêu t gián ti p qua n t ng mà nó gây ra trong lòngả ự ế ả ế ấ ượ
tác gi : Tôi ng ng đu lên: đâu đâu cũng là cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đuaả ẩ ầ ố
th m, gió đa thoang tho ng mùi h ng… Tôi nghĩ b ng: Mình v n con quan, sinhắ ư ả ươ ụ ố
tr ng ch n ph n hoa, ch nào trong c m thành mình cũng đã t ng bi t Ch có nh ngưở ở ố ồ ỗ ấ ừ ế ỉ ữ
vi c trong ph chúa là mình ch m i nghe nói thôi. B c chân đn đây m i hay c nh giàuệ ủ ỉ ớ ướ ế ớ ả
sang c a vua chúa th c khác h n ng i th ng!ủ ự ẳ ườ ườ
Tuy đc m i nh ng v danh y cũng ch đc đa vào ph b ng l i c a sau, m i b cượ ờ ư ị ỉ ượ ư ủ ằ ố ử ỗ ướ
đu có ng i c a ph chúa đi theo. Trên đng đi, ông đ ý ghi nh n t ng s v t: Điề ườ ủ ủ ườ ể ậ ừ ự ậ
đc vài trăm b c, qua m y l n c a m i đn cái đi m “H u mã quân túc tr c”. Đi mượ ướ ấ ầ ử ớ ế ế ậ ự ế
làm bên cái h , có nh ng cái cây l lùng và nh ng hòn đá k l . Trong đi m c t và baoồ ữ ạ ữ ỳ ạ ế ộ
l n l n vòng, ki u cách th t là xinh đp.ơ ượ ể ậ ẹ
Càng vào sâu bên trong, s ng c nhiên c a tác gi càng l n: Qua dãy hành lang phía tây,ự ạ ủ ả ớ
đn m t cái nhà l n th t là cao và r ng. Hai bên là hai cái ki u đ vua chúa đi. Đ nghiế ộ ớ ậ ộ ệ ể ồ
tr ng đu s n son th p vàng. gi a đt m t cái s p th p vàng. Trên s p m c m t cáiượ ề ơ ế Ở ữ ặ ộ ậ ế ậ ắ ộ
võng đi u. Tr c s p và hai bên, bày bàn gh , nh ng đ đc nhân gian ch a t ng th y…ề ướ ậ ế ữ ồ ạ ư ừ ấ
L i qua m t c a n a, đn m t cái l u cao và r ng. đây, c t đu s n son th p vàng.ạ ộ ử ữ ế ộ ầ ộ Ở ộ ề ơ ế
Đúng là c nh l u son gác tía, cung b c l u vàng mà dân chúng ch có th th y trongả ầ ạ ầ ỉ ể ấ
truy n th n tiên ho c trong t ng t ng mà thôi.ệ ầ ặ ưở ượ
Khung c nh trong ph chúa đã đc Lê H u Trác khái quát qua m y câu th t c c nh:ả ủ ượ ữ ấ ơ ứ ả
Lính nghìn c a vác đòng nghiêm ng t,ử ặ
C tr i Nam sang nh t là đây!ả ờ ấ
L u t ng gác v tung mây,ầ ừ ẽ
Rèm châu, hiên ng c, bóng mai ánh vào.ọ
Cung cách sinh ho t trong ph chúa l i càng khác xa ch n dân gian. L n đu tiên trongạ ủ ạ ố ầ ầ
đi, v i t cách là khách m i, tác gi đc dùng c m b ng mâm vàng, chén b c, đ ănờ ớ ư ờ ả ượ ơ ằ ạ ồ
toàn là c a ngon v t l … Không m t l i bình lu n, tác gi đ các chi ti t t toát lên ýủ ậ ạ ộ ờ ậ ả ể ế ự
nghĩa hi n th c sâu xa c a nó. Th i kì này, ch đ phong ki n lâm vào tình tr ng kh ngệ ự ủ ờ ế ộ ế ạ ủ
ho ng, r i ren. Vua Lê nhu nh c ch còn đóng vai trò bù nhìn, m i quy n l c chính trả ố ượ ỉ ọ ề ự ị
đu r i vào tay chúa Tr nh, mà chúa Tr nh thì l ng hành, ăn ch i xa x , hoang dâm vô đ.ề ơ ị ị ộ ơ ỉ ộ
Trong khi đó, dân chúng s ng l m than c c c, ti ng oán thán vang lên kh p hang cùngố ầ ơ ự ế ắ
ngõ h m. Quy n l i c a vua chúa không còn đng nghĩa v i quy n l i c a qu c gia, dânẻ ề ợ ủ ồ ớ ề ợ ủ ố
t c. Vì th mà ng i ng i b t bình. Phong trào kh i nghĩa nông dân ch ng l i tri u đìnhộ ế ườ ườ ấ ở ố ạ ề
n i lên kh p n i. Do có nh n th c đúng đn v b n ch t c a tri u đình phong ki nổ ở ắ ơ ậ ứ ắ ề ả ấ ủ ề ế
đng th i nên Lê H u Trác d t khoát quay l ng tr c con đng ho n l đy cám dươ ờ ữ ứ ư ướ ườ ạ ộ ầ ỗ
c a danh l i, phú quý nh ng vinh li n nh c và cũng đy hi m hóc.ủ ợ ư ề ụ ầ ể
Đo n văn miêu t n i cung c m khá t m , v a có giá tr hi n th c s c s o v a ng mạ ả ơ ấ ỉ ỉ ừ ị ệ ự ắ ả ừ ầ
ch a thái đ gi u c t nh nhàng c a tác gi : Đi qua đ năm, sáu l n tr ng g m nhứ ộ ễ ợ ẹ ủ ả ộ ầ ướ ấ ư
v y, đn m t cái phòng r ng, gi a phòng có m t cái s p th p vàng. M t ng i ng iậ ế ộ ộ ở ữ ộ ậ ế ộ ườ ồ
trên s p đ năm, sáu tu i, m c áo l a đ. Có m y ng i đng h u hai bên. Gi a phòng làậ ộ ổ ặ ụ ỏ ấ ườ ứ ầ ữ
m t cây n n to c m trên m t c i gi b ng đng. Bên s p đt m t cái gh r ng s n sonộ ế ắ ộ ả ả ằ ổ ậ ặ ộ ế ồ ơ
th p vàng, trên gh bày n m g m. M t cái màn là che ngang sân. trong có m y ng iế ế ệ ấ ộ Ở ấ ườ
cung nhân đang đng xúm xít Đèn sáp chi u sáng, làm n i màu m t ph n và màu áo đ.ứ ế ổ ặ ấ ỏ
Xung quanh l p lánh, h ng hoa ngào ng t Xem ch ng Thánh th ng th ng th ng v nấ ươ ạ ừ ượ ườ ườ ẫ
ng i trên gh r ng này, nay ng i rút lui vào màn đ tôi xem m ch Đông cung cho th tồ ế ồ ườ ể ạ ậ
k :ỹ
Qua hình dáng và b nh tình c a Đông cung th t đc tác gi miêu t khá k , ng i đcệ ủ ế ử ượ ả ả ỹ ườ ọ
có th liên t ng đn tình tr ng suy thoái c a tri u đình phong ki n Vi t Nam th i đó: …ể ưở ế ạ ủ ề ế ệ ờ
th t trong ch n màn che tr ng ph , ăn quá no, m c quá m nên t ng ph y u đi. vế ử ở ố ướ ủ ặ ấ ạ ủ ế ả
l i, b nh m c đã lâu, tinh khí khô h t, da m t khô, r n l i to, gân th i xanh, tay chân g yạ ệ ắ ế ặ ố ồ ờ ầ
gò. Đó là vì nguyên kh đã hao mòn, th ng t n quá m c. Qu là ch đ phong ki n t nỉ ươ ổ ứ ả ế ộ ế ồ
t i hàng ngàn năm nay đã già c i, l c h u và khó b c u ch a.ạ ỗ ạ ậ ề ứ ữ
V n là m t ng i thông minh, Lê H u Trác đn đo r t kĩ trong cách ch a b nh cho thố ộ ườ ữ ắ ấ ữ ệ ế
t . Ý ki n c a các th y thu c trong cung ông nghe ch? đ tham kh o. T th c tr ng b nhử ế ủ ầ ố ể ả ừ ự ạ ệ
tình và th l c c a th t , ông phân tích, cân nh c thi t h n r i tìm ra cách ch a phù h pể ự ủ ế ử ắ ệ ơ ồ ữ ợ
nh t: Tôi th y thánh th g y, m ch l i t , sác. Th là âm d ng đu b t n h i, nay ph iấ ấ ể ầ ạ ạ ế ế ươ ề ị ổ ạ ả
dùng thu c th t b đ b d ng t và th n, c t gi cái căn b n tiên thiên và làm ngu nố ậ ổ ể ổ ưỡ ỳ ậ ố ữ ả ồ
g c cho cái h u thiên. Chính khí trong mà th ng thì b nh ngoài s t nó tiêu d n,ố ậ ở ắ ệ ở ẽ ự ầ
không tr b nh mà b nh s m t.ị ệ ệ ẽ ấ
Đi u thú v h n c là n u suy ng m kĩ, chúng ta s th y n i dung t kh i c a danh y Lêề ị ơ ả ế ẫ ẽ ấ ộ ờ ả ủ
H u Trác nói v cách ch a b nh cho th t nh ng l i ch a đng m t nh n xét c c kìữ ề ữ ệ ế ử ư ạ ứ ự ộ ậ ự
chính xác v th c tr ng c a tri u đình phong ki n đng th i và đa ra ph ng th cề ự ạ ủ ề ế ươ ờ ư ươ ứ
ch a tr nh ng căn b nh tr m kha c a nó: Ch u m ch, th y sáu m ch t , sác và vô l c,ữ ị ữ ệ ầ ủ ầ ạ ấ ạ ế ự
h u quan y u, h u xích l i càng y u h n. y là t âm h , v h a quá th nh, không giữ ế ữ ạ ế ơ Ấ ỳ ư ị ỏ ị ữ
đc khí d ng, nên âm ho đi càn. Vì v y( bên ngoài th y c tr ng, đó là t ng tr ngượ ươ ả ậ ấ ổ ướ ượ ư
ngoài thì phù, bên trong thì tr ng. Nên b t th thì yên…ố ổ ỳ ổ
Danh y Lê H u Trác th a sáng su t đ kê m t ph ng thu c hòa hoãn cho th t vì sữ ừ ố ể ộ ươ ố ế ử ợ
n u mình làm k t qu ngay thì s b danh l i nó ràng bu c, không làm sao v núi đcế ế ả ẽ ị ợ ộ ề ượ
n a. Là m t b c chân Nho, ông t ra n m r t v ng l xu t x c a ng i quân t . Quy tữ ộ ậ ỏ ắ ấ ữ ẽ ấ ử ủ ườ ử ế
đnh lánh xa vòng danh l i c a ông trong hoàn c nh y là vô cùng đúng đn.ị ợ ủ ả ấ ắ
Đo n trích Vào ph chúa Tr nh mang giá tr hi n th c sâu s c. B ng tài quan sát tinh t vàạ ủ ị ị ệ ự ắ ằ ế
ngòi bút ghi chép chi ti t, chân th c, tác gi đã v l i m t b c tranh sinh đng v cu cế ự ả ẽ ạ ộ ứ ộ ề ộ
s ng xa hoa, quy n quý c a chúa Tr nh, đng th i cũng b c l thái đ coi th ng l i danhố ề ủ ị ồ ờ ộ ộ ộ ườ ợ
c a mình. Đi v i ông thì không có gì quý b ng cu c s ng t do n i non xanh n c bi củ ố ớ ằ ộ ố ự ơ ướ ế
ch n quê nhà, đc đem h t tài năng, nhi t huy t c ng hi n cho y thu t và c u nhân đố ượ ế ệ ế ố ế ậ ứ ộ
th . Cu c s ng n i cung vua, ph chúa d u giàu sang phú quý t t b c nh ng r t cu cế ộ ố ơ ủ ẫ ộ ậ ư ố ộ
cũng ch là vào lu n ra cúi, cá ch u chim l ng mà thôi.ỉ ồ ậ ồ