Đ bài: C m nghĩ c a anh (ch ) v giá tr hi n th c sâu s c c a đo n trích "Vàoề ả ủ ị ề ị ệ ự ắ ủ ạ
ph chúa Tr nh"ủ ị
Bài làm
Không ch là m t danh y l i l c c a đt n c th k XV II và mãi mãi muôn đi sau, Lêỉ ộ ỗ ạ ủ ấ ướ ế ỉ Ị ờ
H u Trác còn là m t thi nhân, m t văn nhân tài ba c a n n văn h c Vi t Nam - đn tácữ ộ ộ ủ ề ọ ệ ế
ph m Th ng kinh kí s c a ông, th kí văn h c n c nhà m i th c s ra d i. Th ngẩ ượ ự ủ ể ọ ướ ớ ự ự ờ ượ
kinh kí s là m t tác ph m kí đc đáo, mang giá tr hi n th c sâu s c. Ta có th c m nh nự ộ ẩ ộ ị ệ ự ắ ể ả ậ
giá tr y qua đo n trích Vào ph chúa Tr nh c a tác ph m.ị ấ ạ ủ ị ủ ẩ
Lê H u Trác sinh năm 1724, m t nãm 1791, nghĩa là cu c đi ông n m tr n trong th i kìữ ấ ộ ờ ằ ọ ờ
l ch s nhi u bi n đng thăng tr m nh t c a l ch s n c nhà: th i kì các t p đoàn phongị ử ề ế ộ ầ ấ ủ ị ử ướ ờ ậ
ki n Lê - Tr nh tranh giành quy n l c, nhân dân c c kh trăm b , kh i nghĩa nông dânế ị ề ự ự ổ ề ở
bùng n d d i,... Đc biêt, s xa hoa, tr y l c, chuyên quy n n i ph chúa Tr nh càngổ ữ ộ ặ ự ụ ạ ề ơ ủ ị
khi n b c tranh l ch s vô'n đã đm màu đau th ng nay l i thêm ph n t ì đen, xám x t.ế ứ ị ử ẫ ươ ạ ầ ố ị
Là m t danh y tài năng n c ti ng xa g n, H i Th ng Lãn ông đã đc m i vào cungộ ứ ế ầ ả ượ ượ ờ
ch a b nh cho th t n i ph chúa Tr nh - ch a th b nh con nhà giàu, vì d ăn th a m cữ ệ ế ử ơ ủ ị ữ ứ ệ ư ừ ặ
mà m c ph i. S th c y đt vào hoàn c nh dân chúng l m than c c c, b bóc l t đnắ ả ự ự ấ ặ ả ầ ơ ự ị ộ ế
t n x ng tu ch khi n ng i ta th y đau đn, chua xót và b t bình. Nhân chuy n lênậ ươ ỷ ỉ ế ườ ấ ớ ấ ế
kinh - m t l n mà nh mãi, vì c m thán mà Lãn Ông đã vi t Th ng kinh kí s ghi l iộ ầ ớ ả ế ượ ự ạ
nh ng đi u tai nghe m t th y và nh ng suy nghĩ c m xúc c a mình n i sang nh t tr iữ ề ắ ấ ữ ả ủ ơ ấ ờ
Nam.
Đo n trích Vào ph chúa Tr nh ghi l i ngày đu Lê H u Trác đc tri u vào ph chúa.ạ ủ ị ạ ầ ữ ượ ệ ủ
Qua miêu t c nh v t và cung cách sinh ho t ch n quy n uy l ng l y, đo n trích đã thả ả ậ ạ ố ề ừ ẫ ạ ể
hi n giá tr hi n th c, sâu s c.ệ ị ệ ự ắ
C nh v t ph chúa là đi u đu tiên tác gi c m nh n đc. Nó là d u hi u đu tiên đánhả ậ ủ ề ầ ả ả ậ ượ ấ ệ ầ
d u s khác bi t n i đ đô hoa l và ch n dân gian cát b i. V n v t m i đp đ, l ngấ ự ệ ơ ế ệ ố ụ ạ ậ ớ ẹ ẽ ộ
l y làm sao! “đâu đâu cũng là cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th m, gió đaẫ ố ắ ư
thoang tho ng mùi h ng”. Nh ng đó không ph i th cây c i hoang d i b i b , khôngả ươ ư ả ứ ố ạ ụ ờ
ph i gi ng chim sâu chim s ,... Đó đu là gi ng c l chim quý “nh ng cái cây l lùng vàả ố ẻ ề ố ỏ ạ ữ ạ
nh ng hòn đá kì l ”, t t th y đu “th t là xinh đp”. Ch a h t thành quách n i này m iữ ạ ấ ả ề ậ ẹ ư ế ơ ớ
th c l u son gác tía. Ki u cách xây d ng th t công phu “m y l n c a” ti p nhau, “nh ngự ầ ể ự ậ ấ ầ ử ế ữ
dãy hành lang quanh co n i ti p”. Nó t o nên nh ng ph chúa cao r ng, l ng l y, nguyố ế ạ ữ ủ ộ ộ ẫ
nga “cái nhà l n th t là cao và r ng”, “s p s n son th p vàng”. C nh v t y khi n t c giớ ậ ộ ậ ơ ế ả ậ ấ ế ắ ả
không c m lòng đc ph i ng i ca:ầ ượ ả ợ
“L u t ng gác v tung mây,ầ ừ ẽ
Rèm châu hiên ng c, bóng mai ánh vàoọ
Hoa cung tho ng ng t ngào đa t i,ả ạ ư ớ
V n ng nghe v t nói đòi phen”ườ ự ẹ
Đây th c là n i “C tr i Nam sang nh t là đây”!ự ơ ả ờ ấ
Đáng l u ý là tâm s c a tác gi : ông t ng là k xu t thân cao quý, ch n ph n hoa đi l iư ở ự ủ ả ừ ẻ ấ ố ồ ạ
cũng nhi u, “sinh tr ng ch n ph n hoa, ch nào trong c m thành mình cũng đã t ngề ưở ở ố ồ ỗ ấ ừ
bi t”; v y mà ch n ph chúa này đã khi n ông ph i choáng ng p, tr m tr “B c chânế ậ ố ủ ế ả ợ ầ ồ ướ
đn đây m i hay c nh giàu sang c a vua chúa th c khác h n ng i th ng”. Lê H u Trácế ớ ả ủ ự ẳ ườ ườ ữ
t th y mình nh k “quê mùa” l n đu đên n i “cung c m”, nh chàng “ng ph ” g pự ấ ư ẻ ầ ầ ơ ấ ư ư ủ ặ
ch n “Đào nguyên”. S liên t ng y th t đt giá bi t ch ng nào. Đi u đó ph n ánh m tố ự ưở ấ ậ ắ ế ừ ề ả ộ
s th c l ch s trong cu c tranh giành quy n l c l ch s , nhà Tr nh đang giành th th ngự ự ị ử ộ ề ự ị ử ị ế ượ
phong, uy quy n ph chúa l n át c cung vua, trong khi ph chúa l ng l y, xa hoa, cungề ủ ấ ả ủ ộ ẫ
vua ch ng khác nào m t cái nhà l n r ng trong, t b gió lùa hoang ph .ẳ ộ ớ ỗ ứ ề ế
Còn nh trong “Vũ trung tu bút”, Ph m Đình H đã có l n ng m ngùi “Bu i y, baoớ ỳ ạ ổ ầ ậ ổ ấ
nhiêu nh ng loài trân c m d thú, c m c quái th ch, ch u hoa cây c nh ch n dân gian,ữ ầ ị ổ ộ ạ ậ ả ở ố
chúa đu s c thu l y, không thi u m t th gì”. Nh v y h i sao ch 'n đây không th mề ứ ấ ế ộ ứ ư ậ ỏ ố ơ
l ng hoa th m c l cho đc? C nh v t n i này, bên c nh v đp c a ch n non B ngừ ơ ỏ ạ ượ ả ậ ơ ạ ẻ ẹ ủ ố ồ
n c Nh c, nó còn ph n ánh m t s th c là lòng tham vô đáy, s ích k h p hòi c aướ ượ ả ộ ự ự ự ỉ ẹ ủ
ph ng quan chúa. Cũng trong Vũ trung tu bút, m t s th c đt n c khi đó đc ph nườ ỳ ộ ự ự ấ ướ ượ ả
ánh th t đau lòng. Nhân dân ph i “ch u h i v vi c binh đao đn m i tám năm”, nhi uậ ả ị ạ ề ệ ế ườ ề
n i “ru ng đt h u thành r ng r m”. Tình c nh y t t y u d n đn th m c nh “Nh ngơ ộ ấ ầ ừ ậ ả ấ ấ ế ẫ ấ ả ả ữ
ng i dân s ng sót ph i đi bóc v cây, b t chu t mà ăn”. Th m chí, có b c nho sinh trênườ ố ả ỏ ắ ộ ậ ậ
đng đi ghé vào m t hàng c m, khi ăn thì th y “trên m t n c bát canh th t n i sao lênườ ộ ơ ấ ặ ướ ị ổ
nh hình bán nguy t (...) th y có con r n ch t trên m t bát m i bi t là th t ng i...”.ư ệ ấ ậ ế ở ặ ớ ế ị ườ
Chao ôi! V y mà ph chúa v n r n ràng, bình yên nh th , có ai l ng nghe th y ti ngậ ủ ẫ ộ ư ế ắ ấ ế
khóc h c a nh ng oan h n th m kh c ch n dân gian?ờ ủ ữ ồ ả ố ố
Rèm châu hiên ng c, bóng mai ánh vàoọ
Đng đi u v i c nh v t ch n này nh ng thêm ngàn l n t ng ph n v i đi s ng nhânồ ệ ớ ả ậ ố ư ầ ươ ả ớ ờ ố
dân trăm h là nh ng con ng i n i ph chúa và cung cách sinh ho t c u kì, ki u cách, xaọ ữ ườ ơ ủ ạ ầ ể
hoa, b nh ho n c a h .ệ ạ ủ ọ
Không ph i vô tình Lê H u Trác t kĩ m i s vi c m t th y tai nghe đn th y. Ph i tráchả ữ ả ọ ự ệ ắ ấ ế ấ ả
nh ng s y quá l l m, đc bi t, nó khác v i l th ng v n có. Tác phong làm vi c c aữ ự ấ ạ ẫ ặ ệ ớ ẽ ườ ố ệ ủ
h th t khó hi u! Đi đón m t danh y ch a tr cho b c vua chúa, h “gõ c a r t g p” “v aọ ậ ể ộ ữ ị ậ ọ ử ấ ấ ừ
nói v a th h n h n” vào “bu i sáng tinh m ”. Th i gian y, cách g i c a y khi n taừ ở ổ ể ổ ơ ờ ấ ọ ử ấ ế
ng tình tr ng ng i b nh đã nguy k ch l m. Đó là ch a nh c đn cách v i vã khi điỡ ạ ườ ệ ị ắ ư ắ ế ộ
đng c a h “cáng ch y nh ng a l ng, tôi b xóc m t m , kh không nói h t”. Thânườ ủ ọ ạ ư ự ồ ị ộ ẻ ổ ế
già, ph n th p, tác gi đành cam lòng ch còn bi t làm sao?!ậ ấ ả ứ ế
Nh ng th t b t ng ! Vào đn ph chúa, ta không kh i kinh ng c. Nh ng t ng nó thêư ậ ấ ờ ế ủ ỏ ạ ữ ưở
l ng, đau đn vì s p m t đi m t ng i thân (g i, “m i” th y thu c v i vã đn th kiaươ ớ ắ ấ ộ ườ ọ ờ ầ ố ộ ế ế
mà?) nh ng không, v i vã, “h n h n” là ai kia, là lũ lính h u b n “đy t ” “gi c a” “vư ộ ổ ể ầ ọ ầ ớ ữ ử ệ
sĩ”,... ch không ph i b c quan, b c chúa. Tr c khi vào h u m ch cho th t , H iứ ả ậ ậ ướ ầ ạ ế ử ả
Th ng Lãn Ông ph i “đi qua m y l n c a”, qua “nh ng dãy hành lang quanh co n i ti pượ ả ấ ầ ử ữ ố ế
nhau”, r i l i “qua m y l n c a” (có l vì nhi u c a quá không th nh h t, đm h t),ồ ạ ấ ầ ử ẽ ề ử ể ớ ế ế ế
đn đi m “H u mã quân túc tr c”, ti p t c “đn m t cái c a l n” “qua dãy hành lang phíaế ế ậ ự ế ụ ế ộ ử ớ
tây đn m t cái nhà l n th t cao và r ng”, l i “qua m t c a n a, đn m t cái l u cao vàế ộ ớ ậ ộ ạ ộ ử ữ ế ộ ẩ
r ng”,... Theo b c chân Quan Chánh đng ta t ng nh tác gi đang đi vào m t mêộ ướ ườ ưở ư ả ộ
cung ch đâu ph i n i ng i . Chúng còn ki u cách đn m c đt tên cho m i n i, m iứ ả ơ ườ ở ể ế ứ ặ ỗ ơ ỗ
ch n: nhà “Đi đng”, nhà “Quy n b ng”, “Gác tía”, riêng vì kiêng ch “thu c” nên Gácố ạ ườ ể ồ ữ ố
tía còn đc g i là “Phòng trà”. Đi qua nh ng n i y nh ng v n ch a đc g p đcượ ọ ữ ơ ấ ư ẫ ư ượ ặ ượ
ng i c n g p. Ph chúa cao r ng và sâu và xa quá, có l vì v y mà ti ng khóc muôn dânườ ầ ặ ủ ộ ẽ ậ ế
không vang t i, nó ch n kín con đng h Tr nh v v i cái Nhân, cái Thi n c a conớ ặ ườ ọ ị ề ớ ệ ủ
ng i. Đn “phòng trà” m i bi t còn “b y, tám ng i” ng y cũng đang túc tr c. V yườ ế ớ ế ả ườ ự ự ậ
m i bi t, cách sinh ho t c a ph chúa c u kì, r m rà, câu n vô cùng. Ch vì m t ng iớ ế ạ ủ ủ ầ ườ ệ ỉ ộ ườ
mà làm kh đn bao ng i. T m t ông th y thu c “quèn” ph i d y t tinh m , “ch u xócổ ế ườ ừ ộ ầ ố ả ậ ừ ơ ị
m t m , kh không nói h t”, ph i đi b qua quãng đng lê thê nh ng lính canh, línhộ ẻ ổ ế ả ộ ườ ữ
ki m đn nh ng ng y ph i túc tr c hàng ngày, hao t n thì gi n i đây. Trong khi y dânể ế ữ ự ả ự ổ ờ ơ ấ
gian v n rên xi t, kh đau. Ch a h t, v t m t quãng đng khó khăn, dài d c nh v yẫ ế ổ ư ế ượ ộ ườ ặ ư ậ
đn, ch vì quanh th t khi y có “Thánh th ng” cùng các phi t n đang xung quanh,ế ỉ ế ử ấ ượ ầ ở
h l i ph i quay tr l i đi m H u Mã! Vi c ăn u ng n i này xa hoa vô cùng “mâm vàngọ ạ ả ở ạ ế ậ ệ ố ơ
chén b c, đ ăn toàn c a ngon v t l ”. Th t c m nhà giàu đ cho chó đ ch n dân gianạ ồ ủ ậ ạ ậ ơ ổ ể ố
ng i ch t đói vô cùng!ườ ế
Sau bao nhiêu ch đi, cu i cùng ng i đc cũng đc ti p ki n m t r ng. Bên ngoàiờ ợ ố ườ ọ ượ ế ế ặ ồ
khung c nh xinh đp r n rã là th nh ng n i vua n m chúa l i “t i om, không th y cóả ẹ ộ ế ư ơ ằ ở ạ ố ấ
c a ngõ gì c ”. Không gian y gi ng nh m t cái hang, n ch a nhi u khu t t t, l lùng.ử ả ấ ố ư ộ ẩ ứ ề ấ ấ ạ
Th ánh sáng duy nh t tác gi th y đc là ánh sáng c a n n sáp, n i đây ánh m t tr iứ ấ ả ấ ượ ủ ế ơ ặ ờ
không chi u t i. Đi u đó hàm m t ý r t tinh: M t tr i mang s s ng cho muôn loài nh ngế ớ ề ộ ấ ặ ờ ự ố ư
rõ ràng k trong này không đc th n D ng ban ánh sáng, không đc ban phúc lành, t tẻ ượ ầ ươ ượ ấ
s m đau b nh ho n. Đi u đó đc ch ng minh ngay b i dáng v thân hình c a th tẽ ố ệ ạ ề ượ ứ ở ẻ ủ ế ử
“ trong ch n màn che tr ng ph , ăn quá no m c quá m nên t ng ph y u đi (...) tinhở ố ướ ủ ặ ấ ạ ủ ế
khí khô h t, da m t khô, r n l i to, gân th i xanh, tay chân gày gò”. Tình c nh y th tế ặ ố ồ ờ ả ấ ậ
th m th ng. Đa tr thi u ăn, thi u m c gày gò m y u đã đành, nay ch vì d ăn dả ươ ứ ẻ ế ế ặ ố ế ỉ ư ư
m c mà m y u thì th t m a mai đau xót. Nhìn con ng i y, b c th t y h i sao đmặ ố ế ậ ỉ ườ ấ ậ ế ử ấ ỏ ả
đng đc vi c tri u chính, gánh sao cho đc s n hà? L i sinh ho t n i ph chúa xaươ ượ ệ ề ượ ơ ố ạ ơ ủ
hoa, nghi th c mà ám mu i, b nh ho n quá m c.ứ ộ ệ ạ ứ
Qua miêu t đi s ng n i ph chúa, Lê H u Trác hàm m t ý phê phán nh nhàng l i s ngả ờ ố ơ ủ ữ ộ ẹ ố ố
xa hoa, c u kì n i ph chúa. Đt đo n trích nói riêng và tác ph m kí nói chung vào hoànầ ơ ủ ặ ạ ẩ
c nh l ch s ta m i th y h t giá tr hi n th c c a ngòi bút H i Th ng Lãn ông. Tácả ị ử ớ ấ ế ị ệ ự ủ ả ượ
ph m đã t cáo s ích k , chuyên quy n c a ph chúa, đi s ng n i này chính là nguyênẩ ố ự ỉ ề ủ ủ ờ ố ơ
nhân gây nên m i tai v đau th ng cho đt n c.ọ ạ ươ ấ ướ
Lê H u Trác b ng Th ng kinh kí s đã ch ng minh b n thân ông không ch là m t ng iữ ằ ượ ự ứ ả ỉ ộ ườ
th y thu c có tài mà còn là m t ngòi bút có tâm, có t m lòng nhân ái, vì dân mà trách k cóầ ố ộ ấ ẻ
t i. Th ng kinh kí s đã ghi danh thêm tên tu i m t văn nhân có tài vào l ch s văn h cộ ượ ự ổ ộ ị ử ọ
n c nhà.ướ