Đ bài: C m nh n v bài th Câu cá mùa thu (Thu đi u)ề ả ậ ề ơ ế
H ng d nướ ẫ
Nguyên Khuyên la môt trong nh ng nha th l n, co đong gop không nho trong nên văn hoc ư ơ ơ
trung đai Viêt Nam. Ông th ng mang vao trang th cua minh nh ng canh săc đep đe, binh ươ ơ ư
di cua lang quê yên binh. Thu điêu la môt trong nh ng bai th đăc săc năm trong chum th ư ơ ơ
thu (Thu điêu – Thu vinh – Thu âm) cua Nguyên Khuyên. Bai th la môt b c tranh thiên ơ ư
nhiên mua thu văng lăng, lanh leo va đm buôn, đông th i cung thê hiên tinh yêu thiên ươ ơ
nhiên trong tâm hôn ng i thi si. ươ
M đâu bai th , nha th đa gi i thiêu khai quat không gian, đia điêm thân thuôc va yên tinh ơ ơ ơ ơ
cua môt buôi câu ca mua thu:
“Ao thu lanh leo n c trong veo ươ
Môt chiêc thuyên câu be teo teo”
Hinh anh “ao thu” đăc tr ng cua lang quê Viêt Nam b c vao trang th Nguyên Khuyên ư ươ ơ
thât chân th c. M ra tr c măt ng i đoc la cai ao mua thu vung chiêm trung đât Băc. Nha ư ơ ươ ươ
th dung tinh t “trong veo” đê miêu ta “ao thu” ây, trong veo chi s trong văt, trong đên ơ ư ư
m c ma ng i ta co thê nhin xuông tân đay hô. Co le, th i điêm nay không con la th i điêm ư ươ ơ ơ
ch m thu n a ma la th i điêm gi a mua thu hoăc cuôi thu nên m i “lanh leo” đên thê, ch ơ ư ơ ư ơ ư
không se lanh hay lanh lanh. Câu th g i ra môt khung canh v i ao thu trong veo, trong văt, ơ ơ ơ
tinh lăng nh ng lai lanh leo, quanh hiu. Gi a khung canh cua môt ao thu rông va lanh leo ây ư ư
lai xuât hiên thêm môt chiêc thuyên nho, cang lam cho không gian tr nên lanh leo. Gi a cai ơ ư
rông cua ao thu đôi lâp v i chiêc thuyên câu đa be lai con “be teo teo” khiên cho hinh anh ơ
chiêc thuyên tr nên nho be h n, cô đn h n. Hai câu th m đâu đêu đc nha th gieo ơ ơ ơ ơ ơ ơ ươ ơ
vân “eo” khiên không gian câu ca mua thu tr nên lanh leo mang môt chut buôn. ơ
Nêu nh hai câu th đâu, nha th gi i thiêu canh săc buôi câu ca mua thu thât tinh lăng, thi ư ơ ơ ơ
nh ng câu th tiêp theo, canh săc mua thu lân l t hiên lên sông đông h n: ơ ư ơ ươ ơ
“Song biêc theo lan h i g n ti ơ ơ
La vang tr c gio khe đa veo” ươ ư
Câu th băt đâu xuât hiên s chuyên đông cua van vât mua thu, du s lay đông ây chi nhe ơ ư ư
nhang, khe khe. Ng i thi si ve lên nh ng hinh anh “song biêc” chi “h i g n ti” con “la ươ ư ơ ơ
vang” cung chi “khe đa veo”. Hai t “h i” va “khe” thê hiên s chuyên đông rât nhe nhang ư ư ơ ư
trong canh săc mua thu. Hăn la thi nhân Nguyên Khuyên phai tinh tê lăm m i nhân ra s khe ơ ư
khe đo cua thiên nhiên. Hinh anh “song biêc” g i cho ng i đoc môt mau xanh biêc trên ơ ươ
măt ao trong, môt mau xanh rât đep măt va co săc thai biêu cam. Không chi co song biêc ma
“la vang” cung đc đa vao th Nguyên Khuyên môt cach tinh tê. Ng i ta th ng noi ươ ư ơ ươ ươ
mua thu la mua thay la, mua la vang va rung xuông. B i thê ma la vang đa t ng b c vao ơ ư ươ
rât nhiêu trang th thu. Trong th vê mua thu, L u Trong L co viêt: ơ ơ ư ư
“Con nai vang ng ngac ơ
Đap trên la vang khô”
Nha th tiêp tuc miên man ta canh săc mua thu êm đêm khi h ng tâm măt ra xa h n v i ơ ươ ơ ơ
bâu tr i thu: ơ
“Tâng mây l l ng tr i xanh ngăt ơ ư ơ
Ngo truc quanh co khach văng teo”
Đoc câu th , ng i đoc hinh dung ra môt bâu tr i mua thu cao v i v i. B i le môt bâu tr i ơ ươ ơ ơ ơ ơ ơ
cao trong v i v i m i co môt mau xanh ngăt. Nêu bên d i ao thu đc điêm tô la mau ơ ơ ơ ươ ươ
“biêc” cua song thu, mau vang cua “la” thu, thi y th nay lai la môt mau “xanh ngăt” bao ơ ơ
la, ngut ngan. Va trên bâu tr i thu ây la nh ng “tâng mây” đang “l l ng”. T lay “l l ng” ơ ư ơ ư ư ơ ư
diên ta trang thai dung dăng, co trôi nh ng lai rât khe, rât th cua nh ng đam mây. ư ơ ơ ư
D ng nh mua thu ca không gian đât tr i, canh săc đêu nh trôi châm lai. Nha th tr lai ươ ư ơ ư ơ ơ
v i canh vât bên d i, phia xa xa cua nh ng con ngo nho. Hinh anh “ngo truc” hiên lên thât ơ ươ ư
hoang văng. T lay “quanh co” cung “văng teo” thê hiên môt con ngo ngoăn nghoeo, quanh ư
co va không môt bong khach, g i s cô đn, heo hut, man mac buôn. ơ ư ơ
Tr c khung canh tĩnh lăng, quanh que va lanh leo cua mua thu, nha th tr lai v i buôi câu ươ ơ ơ ơ
ca mua thu:
“T a gôi ôm cân lâu chăng đc ư ươ
Ca đâu đp đông d i chân beo” ơ ươ
Xung quanh cai u buôn, văng lăng cua mua thu, thi si tr lai tâp trung câu ca đê khiên tâm ơ
hôn thêm th thai. Hinh anh “t a gôi” chi s chăm chu nh ng đây nghi suy thât lâu tr c ư ư ư ư ươ
canh săc đm buôn mua thu. Miên man trong nh ng dong cam xuc buôn, cô đn ây nên ươ ư ơ
khiên nha th giât minh khi co chu ca nho “đp đông d i chân beo”. Câu th cho thây tâm ơ ơ ươ ơ
trang suy t cua nha th , cam giac buôn, môt nôi buôn xa văng. Nha th sang tac bai th ư ơ ơ ơ
nay khi ông vê ân n i thôn quê. Nêu đăt vao hoan canh sang tac bai th , ng i đoc cang ở ơ ơ ươ
hiêu h n cai tinh trong Thu điêu. B i bai th con chât ch a ca môt nôi buôn th i thê, nha ơ ơ ơ ư ơ
th buôn cho th i buôi loan lac, lâm than luc bây gi nh ng co ai đê se chia, giai bay. ơ ơ ơ ư
Thu điêu la môt bai th đăc săc cua nha th Nguy n Khuy n. Bai th la môt trong nh ng ơ ơ ễ ế ơ ư
tac phâm tiêu biêu khi viêt vê mua thu. Đoc bai th ng i đoc ân t ng b i canh săc mua ơ ươ ươ ơ
thu đep va tinh lăng cung tinh yêu thiên nhiên cua Nguyên Khuyên, đông th i cung cho thây ơ
nh ng nôi niêm th i đai, tinh yêu n c th ng dân dat dao trong trai tim thi si. ư ơ ươ ươ
Bài s 2:ố
Cu i th k XVIII đu th k XIX, t ng ch ng nh cùng v i s k t thúc c a ch đ xãố ế ỉ ầ ế ỉ ưở ừ ư ớ ự ế ủ ế ộ
h i phong ki n suy tàn, l c h u, n n văn h c Vi t Nam trung đi s r i vào ngõ c t c aộ ế ạ ậ ề ọ ệ ạ ẽ ơ ụ ủ
s b t c v i m t ph ng th c ph n ánh đã l i th i. Nh ng th t kì l là trong s suyự ế ắ ớ ộ ươ ứ ả ỗ ờ ư ậ ạ ự
thoái t ng ch ng đã đn đnh đi m y l i xu t hi n m t tài năng th ca vào hàng xu tưở ừ ế ỉ ể ấ ạ ấ ệ ộ ơ ấ
chúng nh Nguy n Khuy n. Ông gi ng nh m t d u c m thán kh ng đnh tính c đi nư ễ ế ố ư ộ ấ ả ẳ ị ổ ể
có s c lay đng lòng ng i c a văn h c trung đi vào giai đo n cu i cùng c a th i kì vănứ ộ ườ ủ ọ ạ ạ ố ủ ờ
h c dài hàng ch c th k này. Ông đ l i cho quê h ng, cho đt n c m t di s n vănọ ụ ế ỉ ể ạ ươ ấ ướ ộ ả
ch ng phong phú, đ s . Nh ng nói đn nhà th Nguy n Khuy n, ng i đc m nhươ ồ ộ ư ế ơ ễ ế ườ ọ ệ
danh ông là nhà th c a quê h ng làng c nh Vi t Nam, vì ông đã vi t nhi u bài th hayơ ủ ươ ả ệ ế ề ơ
v c nh làng quê. Đc bi t là chùm th thu c a ông, trong đó có bài th Thu đi u (Câu cáề ả ặ ệ ơ ủ ơ ế
mùa thu).
Chùm th ba bài Thu v nh, Thu m và Thu đi u. Bài nào cũng hay, cũng đp cho th y m tơ ị ẩ ế ẹ ấ ộ
tình quê d t dào. Riêng Thu đi u, mà nhà th Xuân Di u đã kh ng đnh là đi n hình h nạ ế ơ ệ ẳ ị ể ơ
c cho mùa thu c a làng c nh Vi t Nam, là bài th t c nh ng tình đc s c: C nh mùaả ủ ả ệ ơ ả ả ụ ặ ắ ả
thu quê h ng, tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu đp g n li n v i tình yêu quê h ng thaươ ẹ ắ ề ớ ươ
thi t.ế
Bài th đc vi t b ng th th th t ngôn bát cú Đng lu t, ngôn ng tinh t , hìnhơ ượ ế ằ ể ơ ấ ườ ậ ữ ế
t ng là bi u c m. C nh thu, tr i thu c a làng quê Vi t Nam nh hi n lên trong dáng vượ ể ả ả ờ ủ ệ ư ệ ẻ
và màu s c tuy t v i d i ngòi bút th n tình c a Nguy n Khuy n.ắ ệ ờ ướ ầ ủ ễ ế
Hai câu đu:ầ
Ao thu l nh l o n c trong veoạ ẽ ướ
M t chi c thuy n câu bé t o teoộ ế ề ẻ
Nhà th h u nh không h ng thú gì v i chuy n câu cá mà đm say v i không khí c nhơ ầ ư ứ ớ ệ ắ ớ ả
s c mùa thu, ngay câu đu nhà th đã g i cái ao c a mình là ao thu, và v i tính ch t l nhắ ầ ơ ọ ủ ớ ấ ạ
l o n c trong veo thì đó đúng là ao thu ch không ph i là môi tr ng thích h p cho vi cẽ ướ ứ ả ườ ợ ệ
câu cá, bên c nh đó c m h ng c a nhà th hoàn toàn đm chìm trong c nh s c mùa thu,ạ ả ứ ủ ơ ắ ả ắ
m t c nh trong và tĩnh g n nh tuy t đi, n c trong veo, tr i xanh ng t, khách v ng teo,ộ ả ầ ư ệ ố ướ ờ ắ ắ
giác quan c a nhà th c c kì tinh nh y và ph i h t s c chăm chú thì m i nh n ra đcủ ơ ự ậ ả ế ứ ớ ậ ượ
nh ng bi u hi n nh nh t tinh vi ch làm tôn thêm cho cái trong và tĩnh c a m t khungữ ể ệ ỏ ặ ỉ ủ ộ
c nh đy màu s c:ả ầ ắ
Sóng bi c theo làn h i g n tíế ơ ợ
Lá vàng tr c gió kh đa vèo.ướ ẽ ư
Màu bi c c a sóng hòa h p v i s c vàng c a lá v nên b c tranh quê đn s mà l ng l y.ế ủ ợ ớ ắ ủ ẽ ứ ơ ơ ộ ẫ
Ngh thu t trong ph n th c r t điêu luy n, lá vàng v i sóng bi c, t c đ vèo c a lá bayệ ậ ầ ự ấ ệ ớ ế ố ộ ủ
t ng ng v i m c đ tí c a g n sóng. Nhà th T n Đà đã h t l i ca ng i ch “vèo”ươ ứ ớ ứ ộ ủ ợ ơ ả ế ờ ợ ữ
trong th Nguy n Khuy n. Ông đã nói m t đi th c a mình may ra m i có đc câu thơ ễ ế ộ ờ ơ ủ ớ ượ ơ
v a ý trong bài C m thu, ti n thu:ừ ả ễ
Vèo trông lá r ng đy sânụ ầ
Đn câu lu n:ế ậ
T ng mây l l ng tr i xanh ng tầ ơ ử ờ ắ
Ngõ trúc quanh co khách v ng teo.ắ
Không gian đc m r ng, b c tranh thu có thêm chi u cao c a b u tr i xanh ng t v iượ ở ộ ứ ề ủ ầ ờ ắ ớ
nh ng t ng mây l l ng trôi theo chi u gió nh . Trong chùm th thu, Nguy n Khuy nữ ầ ơ ử ề ẹ ơ ễ ế
nh n di n s c tr i thu là xanh ng t. Thu v nh là “Tr i thu xanh ng t m y t ng cao”,ậ ệ ắ ờ ắ Ở ị ờ ắ ấ ầ
Thu m là “Da tr i ai nhu m mà xanh ng t”, và Thu đi u là “T ng mây l l ng tr i xanhẩ ờ ộ ắ ế ầ ơ ử ờ
ng t.”ắ
Xanh ng t là xanh mà có chi u sâu. Tr i thu không mây (xám) mà xanh ng t, thăm th m.ắ ề ờ ắ ẳ
Xanh ng t đã g i ra cái sâu, cái l ng c a không gian, cái nhìn v i v i c a nhà th , c a ôngắ ợ ắ ủ ờ ợ ủ ơ ủ
lão đang câu cá. Th r i ông l đãng đa m t nhìn v b n phía làng quê. Xóm thôn v ngế ồ ơ ư ắ ề ố ắ
l ng, tĩnh m ch, con đng quanh co, heo hút, không m t bóng ng i qua l i.ặ ị ườ ộ ườ ạ
Ngõ trúc quanh co khách v ng teoắ
C nh v t êm đm, thoáng m t n i bu n cô t ch, hiu h t. Ng i câu cá nh đang chìmả ậ ề ộ ỗ ồ ị ắ ườ ư
trong gi c m ng thu. T t c c nh v t, t m t n c, “ao thu l nh l o” đn “chi c thuy nấ ộ ấ ả ả ậ ừ ặ ướ ạ ẽ ế ế ề
câu bé tí teo”, t “sóng bi c” đn “lá vàng”, t “t ng mây l l ng” đn “ngõ trúc”… đuừ ế ế ừ ầ ơ ử ế ề
hi n lên v i đng nét, màu s c, âm thanh thoáng chút bâng khuâng, man mác, r t g nệ ớ ườ ắ ấ ầ
gũi, thân thi t v i m i ng i Vi t Nam.ế ớ ọ ườ ệ
Bi t bao th i gian trôi qua trong không gian c a sáng tĩnh m ch y, t th ng i câu cá c aế ờ ủ ị ấ ư ế ồ ủ
ông nh cũng b t đng trong th i gian:ư ấ ộ ờ
T a g i buông c n lâu ch ng đcự ố ầ ẳ ượ
Cá đâu đp đng d i chân bèoớ ộ ướ
T a g i buông c n là t th đi ch mòn m i c a ng i câu cá. Ng i x a có k l y câuự ố ầ ư ế ợ ờ ỏ ủ ườ ườ ư ẻ ấ
cá làm vi c đi th i, đi ng i x ng đáng đ phò tá. Văn th truy n th ng l y vi c câuệ ợ ờ ợ ườ ứ ể ơ ề ố ấ ệ
cá đ t ch i vi c làm quan và coi câu cá là vi c câu ng i, câu qu nh, câu l i. Bài thể ừ ố ệ ệ ườ ạ ưỡ ơ
Thu đi u này cũng th hi n khát v ng câu thanh, câu v ng cho tâm h n c a m t nhà thế ể ệ ọ ắ ồ ủ ộ ơ
có ph m ch t thanh cao. Cái âm thanh cá đp đng g i lên s m h xa v ng, đánh th cẩ ấ ớ ộ ợ ự ơ ồ ắ ứ
t nh.ỉ
Bài th Câu cá mùa thu là m t bài th t c nh ng tình đc s c c a Nguy n Khuy n.ơ ộ ơ ả ả ụ ặ ắ ủ ễ ế
C nh s c mùa thu quê h ng đc miêu t b ng nh ng gam màu đm nh t, nét v xaả ắ ươ ượ ả ằ ữ ậ ạ ẽ
g n tinh t g i c m. m thanh c a ti ng lá r i đa vèo trong làn gió thu, ti ng cá đp đngầ ế ợ ả ủ ế ơ ư ế ớ ộ
chân bèo – đó là ti ng thu dân dã, thân thu c c a đng quê đã kh i g i trong lòng chúng taế ộ ủ ồ ơ ợ
bao hoài ni m đp v quê h ng đt n c.ệ ẹ ề ươ ấ ướ
Th là s cách đi u tâm h n, Nguy n Khuy n yêu thiên nhiên mùa thu, yêu c nh s cơ ự ệ ồ ễ ế ả ắ
đng quê v i t t c tình đng quê n ng h u. Ông là nhà th c a làng c nh Vi t Nam.ồ ớ ấ ả ồ ồ ậ ơ ủ ả ệ
Đc Thu đi u, Thu m, Thu v nh, chúng ta thêm yêu quê h ng, thêm yêu xóm thôn, đngọ ế ẩ ị ươ ồ
n i, đt n c. V i Nguy n Khuy n, t mùa thu, yêu mùa thu đp cũng là yêu quê h ngộ ấ ướ ớ ễ ế ả ẹ ươ
đt n c. Nguy n Khuy n là nhà th ki t xu t đã chi m m t đa v v vang trong n nấ ướ ễ ế ơ ệ ấ ế ộ ị ị ẻ ề
th ca c đi n Vi t Nam.ơ ổ ể ệ
Bài s 3:ố
“Thu đi u” cho th y cái th n thái riêng c a mùa thu nông thôn vùng đng b ng B c Bế ấ ầ ủ ở ồ ằ ắ ộ