"Đất nước"
(Nguyễn Khoa Điềm)
Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu. Nghe dịu nỗi đau của mẹ. Ba lần tiễn con
đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ. Các anh không về mình mẹ lặng im...(Tạ Hữu Yên). Cứ
mỗi lần nghe lại bài hát này trong lòng tôi lại gợi nên nỗi xốn xao da diết ! Nhớ những
ngày bé thơ đến lớp, cô giáo dạy tôi viết hai chữ “Việt Nam” và gọi đó là Đất Nước.
Tôi mơ hồ chưa hiểu, chỉ biết rằng đó là cái gì lớn lao và thật quý báu lắm ! Thời gian
trôi qua nhanh, mang tuổi thơ bé bỏng của tôi đi xa. Cho đến hôm nay, qua bao nhiêu
vần thơ đọc được tôi đã thấm thía hai tiếng thiêng liêng “Đất Nước”.
Qua những vần thơ của Nguyễn Khoa Điềm giúp tôi nhìn ra chân dung của đất
nước. Bình dị và trong sách, hồn hậu và nhân ái, nghèo khổ nhưng oai hùng. Có lẽ
chính những điều ấy đã khơi gợi cảm hứng cho các bài thơ, đã gieo vào lòng từng nhà
thơ bao suy tư và trăn trở. Từ cảm xúc của những ngày sống hết mình với chiến đấu,
từ vốn tri thức khá phong phú của mình, Nguyễn Khoa Điềm đã viết nên những vần
thơ – những cảm nhận mới mẻ của mình về đất nước
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần đất nước
Khi 2 đứa nắm tay
Đất nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Khi chúng ta nắm tay mọi người
Đất nước ven tròn to lớn
Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang đất nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ mộng
Em ơi em Đất nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên đất nước muôn đời...
Trong 9 dòng thơ, Nguyễn Khoa Điềm nêu lên những cảm nhận của mình về
đất nước . Nếu ở đoạn thơ trước đó, tác giả nhìn nhận đất nước từ bề dày văn hóa dân
tộc hàng nghìn năm qua thì ở đây lại là những suy nghĩ về đất nước từ cuộc sống hiện
tại trong các mối quan hệ riêng chung, cá nhân – cộng đồng, sự nối tiếp giữa các thế
hệ.
Khổ thơ mở đầu bằng 1 lời khẳng định
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần đất nước
Lâu nay, trong suy nghĩ của nhiều người, đất nước, quê hương , Tổ quốc, dân
tộc...luôn là những khái niệm trừu tượng . Với nhà thơ trẻ đang đối mặt với cuộc chiến
tranh khốc liệt bảo vệ Tổ quốc , giang sơn này thì đất nước thạt gần gũi, thân thiết,
cho dù trong văn học điều này không phải là mới. Ca dao, dân ca không ít những câu
hát :
“Anh đi anh nhớ quê nhà
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương
Nhớ ai dãi nắng dầm sương
Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.”
Quê hương là tất cả những gì gắn bó với con người. Đó là người ta yêu tha
thiết, là buổi sáng làm đồng; là miếng cơm, cái cá...Cái mới mà Nguyễn Khoa Điềm
phát hiện ra đó là đất nước ở trong chính mỗi con người, trong mỗi chúng ta “Trong
anh và em hôm nay đều có một phần đất nước/ .../ Đất nước là máu xương của
mình”. Nhận thức rất mới này được nêu ra để dẫn dắt đến một ý tứ khác , mở rộng ý
ban đầu từ cái chung đến ý thức từng cá nhân :
Khi 2 đứa nắm tay
Đất nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm
Khi chúng ta nắm tay mọi người
