Đông y chữa bệnh đau đầu
Đầu là nơi hội tụ của mọi phần dương, là nơi của não bộ, khí huyết của ngũ
tạng lục phủ đều hội tụ ở đó nên ngoại cảm thời tà, nội thương tạng phủ đều có thể
gây đau đầu. Bệnh do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, nhưng không ngoài
ngoại nhân (lục dâm): phong, hàn, thấp, nhiệt... và nội nhân (do thất tình) gây ra.
Nguyên nhân
Do ngoại nhân (lục dâm): Chủ yếu do phong nhưng phong đều kết hợp với
nguyên nhân khác (hàn-thấp-nhiệt).
- Nếu phong kết hợp với hàn dẫn tới phong hàn làm khí huyết ngưng trệ
mạch không thông, huyết uất trệ từ đó gây đau đầu.
- Nếu phong kết hợp với nhiệt làm phong nhiệt dồn lên (nhiễu lên) đầu làm
kinh mạch khí huyết rối loạn gây đau đầu.
- Nếu phong kết hợp với thấp làm phong thấp dồn lên (nhiễu lên) che mờ
phủ tình minh, vít lấp các thanh khiếu làm cho dương khí trên đầu không thăng
phát được gây đau đầu.
Do nội nhân (thất tình):
- Nếu can uất làm cho mất điều đạt dẫn đến tình trí không điều hoà làm cho
can hoả bốc lên (vì uất làm hoá hỏa) dấn tới can âm suy, lâu ngày có thể kéo theo
cả thận âm suy khiến can hoả càng bốc lên, dồn khí huyết ở đầu dẫn đến đau đầu.
- Nếu tỳ kém vận hoá làm đàm thấp ứ đọng ảnh hưởng đến công năng vận
chuyển của tỳ, không sinh được khí huyết, đờm tự sinh và trở ngại thanh dương,
thanh không thăng, trọc không giáng dẫn tới đau đầu. Hoặc do ăn uống kém, lao
động quá sức, ốm lâu, ra máu, băng huyết dẫn tới khí huyết kém không nuôi được
não gây đau đầu.
Biện chứng luận trị
Đau đầu do phong hàn
- Triệu chứng: xảy ra sau khi cảm giác lạnh. Bệnh nhân phát nóng ghê lạnh,
đau đầu, đau vai, gáy, cổ, xoa bóp thì dễ chịu. Thích trùm kín đầu. Không khát
nước, rêu lưỡi trắng, mạch phù.
- Phép chữa: Sơ phong tán hàn.
- Bài thuốc:
+ Khung chỉ thang: xuyên khung 12g, bạch chỉ 12g. Sắc uống ngày 1 thang
chia 3 lần.
+ Khung trà điều: xuyên khung 12g, phòng phong 6g, bạch chỉ 12g, bạc hà
8g, kinh giới 12g, cam thảo 6g. Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần. Có thể thêm
khương hoạt 12g hoặc tế tân 5g. Nếu thấp nhiệt gia bạc hà 10g.
Nếu hàn tà xâm phạm kinh quyết âm, đau đầu dữ dội, buồn nôn, chảy dãi,
nặng, chân tay lạnh.
Phép điều trị: ôn kinh tán hàn ở quyết âm.
Bài thuốc: Dùng bài Ngô thù thang: ngô thù 6g, nhân sâm 12g, sinh khương
6g, đại táo 12g. Nếu bỏ nhân sâm, đại táo thì gia bán hạ chế, xuyên khung. Sắc
uống ngày 1 thang chia 3 lần.
Đau đầu do phong nhiệt
- Triệu chứng: Sốt cao, sợ gió, đau nhức đầu như cắn xé, mặt và mắt đỏ,
khát nước, nước tiểu vàng, đại tiện táo, rêu lưỡi vàng, mạch sác.
- Phép chữa: Sơ phong thanh nhiệt.
- Bài thuốc: Dùng bài Khung chỉ thạch cao thang: xuyên khung 12g, thạch
cao 16g, bạch chỉ 12g, cúc hoa 12g. Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần.
Nếu chủ yếu sơ tán phong tà, thanh nhiệt ở kinh dương minh gia thêm bạc
hà, chi tử, hoàng cầm, vị thuốc sơ giải (về cay mát). Nếu đại tiện bí gia đại hoàng
để thông phủ tả nhiệt.
Đau đầu do phong thấp
- Triệu chứng: Đau đầu có cảm giác như bó chặt, trùm kín lại, đau như dùi,
người ê ẩm nặng nề, đầy bụng,chán ăn, lưỡi nhợt nhạt, mạch nhu, miệng nhạt.
- Phép chữa: khu phong thắng thấp.
- Bài thuốc: dùng bài Khương hoạt thắng thấp thang (nhiều vị cay ấm để đi
lên): khương hoạt 12g, mạn kinh tử 12g, độc hoạt 12g, cam thảo 6g, xuyên khung
12g, phòng phong 10g. Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần.
Nếu thấp nặng gia thương truật 10g, chỉ xác 8g, trần bì 8g.
Nếu đau đầu gia bạch chỉ 8g, xuyên khung 8g, kinh giới 8g, độc hoạt 12g.
Nếu bệnh phát về mùa hè, người nóng có mồ hôi, khát, buồn bực là thử
thấp giao trung. Phép chữa: thanh thử hoá thấp. Dùng bài Hoàng liên hương nhu
ẩm: bỏ biển đậu gia hoắc hương 8g, thạch hộc 8g, mạn kinh 8g, lá sen 8g, hoàng
liên 8g, hương nhu 8g, hậu phác 8g, biển đậu 8g). Sắc uống ngày 1 thang chia 3
lần.
Đau đầu do đàm trọc
- Triệu chứng: đau căng, lợm giọng buồn nôn, chảy dãi, nôn mửa, thường
nôn ra nhiều đờm bọt, bụng ngực ấm ách, rêu lưỡi trắng nhờn, mạch hoạt (thuộc
thấp đờm), nếu rêu chuyển sang vàng, mạch hoạt sác là thấp đờm hoá hoả.
- Phép chữa: Hoá đờm giáng nghịch.
- Bài thuốc: dùng bài Bán hạ bạch truật thiên ma thang gia giảm: bán hạ
12g, trần bì 8g, phục linh 12g, can khương 4g, trạch tả 12g, thiên ma 12g, đảng
sâm 12g, hoàng kỳ 12g, thương truật 12g, bạch truật 12g, thần khúc 8g, mạch nha