Đ bài: N u nh h n c t văn hóa bao gi cũng đc b o t n nh m t s ít thìề ế ư ồ ố ờ ượ ả ồ ờ ộ ố
chúng ta c n có gi i pháp nào đ nh ng giá tr h n c t văn hóa y đc ph bi n?ầ ả ể ữ ị ồ ố ấ ượ ổ ế
Bài làm
N n văn hoá Vi t Nam th m đm tinh th n nhân văn tr c h t vì nó luôn đt con ng iề ệ ấ ẫ ầ ướ ế ặ ườ
v trí trung tâm, luôn coi con ng i là s k t tinh nh ng gì tinh tuý nh t c a t o hoá. R tở ị ườ ự ế ữ ấ ủ ạ ấ
nhi u câu t c ng c a ông cha ta đã th hi n t t ng này, nh “ng i ta là hoa c a đt”,ề ụ ữ ủ ể ệ ư ưở ư ườ ủ ấ
“ng i s ng đng vàng”, “m t m t ng i b ng m i m t c a”… K th a truy n th ngườ ố ố ộ ặ ườ ằ ườ ặ ủ ế ừ ề ố
t t đp đó, nhi u tri u đi phong ki n Vi t Nam đc l p trong l ch s đã “l y dân làmố ẹ ề ề ạ ế ệ ộ ậ ị ử ấ
g c” trong vi c ban hành các ch tr ng, chính sách t kinh t , xã h i, văn hoá, pháp lu tố ệ ủ ươ ừ ế ộ ậ
đn an ninh, qu c phòng, ngo i giao. Tri u Khúc Th a D có chính sách “khoan, gi n, an,ế ố ạ ề ừ ụ ả
l c”, tri u Lý có chính sách “ng binh nông”, tri u Tr n ch tr ng “Khoan th s cạ ề ụ ư ề ầ ủ ươ ư ứ
dân đ làm k b n g c, sâu r ”, tri u Lê có quan ni m “dân nh n c có th đy thuy n,ể ế ề ố ễ ề ệ ư ướ ể ẩ ề
l t thuy n”. V trí, vai trò c a ng i dân còn đc lu t hoá trong b lu t H ng Đc, đi uậ ề ị ủ ườ ượ ậ ộ ậ ồ ứ ề
294 có ghi: “Trong kinh thành và ph ng ngõ, làng xóm có k m đau mà không ai nuôi,ườ ẻ ố
n m c u đi m, nh a quán thì xã quan đó ph i d ng l u lên mà chăm sóc h c mằ ở ầ ế ự ở ả ự ề ọ ơ
cháo, thu c men, c t sao c u s ng h . N u không may mà h ch t thì ph i trình quan trênố ố ứ ố ọ ế ọ ế ả
và t ch c chôn c t, không đc đ l thi hài. N u ph m t i này thì quan làng xã b t iổ ứ ấ ượ ể ộ ế ạ ộ ị ộ
bi m hay bãi ch c”. Chính vì nh ng t t ng ti n b này mà TS. PieRisa Feray, Giám đcế ứ ữ ư ưở ế ộ ố
Trung tâm nghiên c u và s u t m v Á Đông ngày nay (CERAC) c a Pháp trong ch ng Iứ ư ầ ề ủ ươ
c a t p “N c Vi t Nam t c i ngu n xa x a đn ngày nay” đã nh n đnh: “Các vua Lêủ ậ ướ ệ ừ ộ ồ ư ế ậ ị
đã th nghi m và xác đnh đc v trí con ng i Vi t trong t ng th các quan h xã h i”.ể ệ ị ượ ị ườ ệ ổ ể ệ ộ
S tôn tr ng con ng i còn đc th hi n m t cách thi t th c h n b ng vi c quan tâmự ọ ườ ượ ể ệ ộ ế ự ơ ằ ệ
t i l i ích c a ng i dân. Luôn chăm lo đn dân đã tr thành m t tiêu chu n đ đánh giáớ ợ ủ ườ ế ở ộ ẩ ể
m t ông vua có ph i là minh quân hay không. Đúng nh Nguy n Trãi t ng vi t: “Vi cộ ả ư ễ ừ ế ệ
nhân nghĩa c t yên dân”, làm sao đ trong thôn cùng ngõ h m không có m t ti ng h nố ở ể ẻ ộ ế ờ
gi n, oán s u.ậ ầ
Không ch coi tr ng nh ng “dân đen, con đ”, trong văn hoá Vi t Nam còn có m t truy nỉ ọ ữ ỏ ệ ộ ề
th ng r t đáng quý là đ cao ng i ph n . m t đt n c ch u nh h ng sâu s c c aố ấ ề ườ ụ ữ Ở ộ ấ ướ ị ả ươ ắ ủ
Nho giáo (m t h c thuy t coi r ng i ph n , coi h là ti u nhân), truy n th ng này cóộ ọ ế ẻ ườ ụ ữ ọ ể ề ố
th coi là đnh cao c a ch nghĩa nhân văn Vi t Nam. T cái g c c a m t n n văn minhể ỉ ủ ủ ệ ừ ố ủ ộ ề
lúa n c, chúng ta có th gi i thích đc t i sao văn hoá Vi t Nam l i thiên v tính n ,ướ ể ả ượ ạ ệ ạ ề ữ
đ cao ng i ph n . Và chúng ta cũng không khó đ nh n ra nh ng bi u hi n r t đaề ườ ụ ữ ể ậ ữ ể ệ ấ
d ng c a truy n th ng này. Nhi u danh t c a Vi t N m ch ng h có gi i tính mà v nạ ủ ề ố ề ừ ủ ệ ằ ẳ ề ớ ẫ
đc gán ch “cái” tr c: cái bàn, cái gh , cái nhà, cái c a… Ngoài m o t , ch “cái”ượ ữ ở ướ ế ử ạ ừ ữ
còn đc dùng nh m t tính t đ ch nh ng gì có v l n, quan tr ng, chính, trung tâm,ượ ư ộ ừ ể ỉ ữ ẻ ớ ọ
nh con sông l n g i là sông cái, đng l n g i là đng cái, c a l n g i là c a cái.ư ớ ọ ườ ớ ọ ườ ử ớ ọ ử
Trong m t trò ch i, ng i làm ch g i là ng i c m cái. S s n sinh ra các lo i hìnhộ ơ ườ ủ ọ ườ ầ ự ả ạ
ngh thu t, ngh nghi p, ph n nhi u v n do ph n đm nhi m. Ngh m t d t v iệ ậ ề ệ ầ ề ẫ ụ ữ ả ệ ề ươ ơ ệ ả
là m t ngh truy n th ng lâu đi nh t Vi t Nam, có th có cùng lúc v i ngh c y lúa.ộ ề ề ố ờ ấ ở ệ ể ớ ề ấ
T tiên c a ngh này cũng là m t ng i ph n . Ngay c ngh m c cũng do m t ng iổ ủ ề ộ ườ ụ ữ ả ề ộ ộ ườ
n ch d y. Vi c làm nhà do n th n m c d y cho. Trong m t tô canh ph n xác g i làữ ỉ ạ ệ ữ ầ ộ ạ ộ ầ ọ
ph n cái, đ đi l i v i n c. V ngh thu t sâu kh u hát quan h đc xem nh đcầ ể ố ạ ớ ướ ề ệ ậ ấ ọ ượ ư ặ
tr ng c a Vi t Nam và có truy n th ng lâu đi h n hát b mi n Trung và c i l ng mi nư ủ ệ ề ố ờ ơ ộ ề ả ươ ề
Nam. Ng i s n sinh ra hát quan h , dù có nhi u truy n thuy t nh ng nói chung v n làườ ả ọ ề ề ế ư ẫ
ph n . Và có l , cũng ít có m t dân t c nào có đi t ng tín ng ng là ph n nhi uụ ữ ẽ ộ ộ ố ượ ưỡ ụ ữ ề
nh Vi t Nam. Đi su t t B c chí Nam, g n nh đa ph ng nào cũng có m t đnư ở ệ ố ừ ắ ầ ư ở ị ươ ộ ề
th Bà ho c Cô. Truy n th ng đm ch t nhân văn này v n đc ti p t c phát huy cácờ ặ ề ố ậ ấ ẫ ượ ế ụ ở
tri u đi phong ki n Vi t Nam v n r t n ng t t ng Nho giáo. Đi u đó th hi n rõ nétề ạ ế ệ ố ấ ặ ư ưở ề ể ệ
nh t trong B lu t H ng Đc c a nhà Lê. B lu t này đã c i thi n m t cách khá căn b nấ ộ ậ ồ ứ ủ ộ ậ ả ệ ộ ả
đa v c a ng i ph n trong xã h i khi quy đnh ng i v có quy n qu n lý tài s n c aị ị ủ ườ ụ ữ ộ ị ườ ợ ề ả ả ủ
gia đình (khi ch ng ch t) và có quy n th a k nh nam gi i, hình ph t cho ph m nhân nồ ế ề ừ ế ư ớ ạ ạ ữ
bao gi cũng th p h n so v i ph m nhân nam. Nh ng ti n b v t tr c th i đi này làờ ấ ơ ớ ạ ữ ế ộ ượ ướ ờ ạ
minh ch ng thuy t ph c cho ch nghĩa nhân văn trong văn hoá Vi t Nam.ứ ế ụ ủ ệ
Văn hoá Vi t Nam sáng ng i ch nghĩa nhân văn còn vì dân t c ta là m t dân t c luôn coiệ ờ ủ ộ ộ ộ
tr ng đo đc nhân ph m và các giá tr ng i. Văn hoá Vi t Nam cũng r t chú tr ng đnọ ạ ứ ẩ ị ườ ệ ấ ọ ế
tính thi t th c, đn các giá tr v t ch t (Có th c m i v c đc đo), song luôn đt các giáế ự ế ị ậ ấ ự ớ ự ượ ạ ặ
tr tinh th n v trí hàng đu. Nhi u đo lý làm ng i luôn đc dân t c tôn vinh, caị ầ ở ị ầ ề ạ ườ ượ ộ
ng i.ợ
Đó là truy n th ng “u ng n c nh ngu n”, x a kia đi v i nh ng ng i có công v iề ố ố ướ ớ ồ ư ố ớ ữ ườ ớ
n c, v i làng thì dân tôn th làm thành hoàng làng, hàng năm làng m l h i xuân đướ ớ ờ ở ễ ộ ể
t ng nh , đi v i t tiên thì m i gia đình đu có bàn th , ngày r m, m ng m t h ngưở ớ ố ớ ổ ỗ ề ờ ằ ồ ộ ươ
khói th ph ng. Ngày nay, chúng ta có đài li t sĩ và nghĩa trang li t sĩ. Cha ông ta v nờ ụ ệ ệ ẫ
truy n t ng: “Ng i ta s ng vì m vì m . Không ai s ng vì c bát c m”. Đó là đo lýề ụ ườ ố ồ ả ố ả ơ ạ
s ng thu chung, tr ng tình, tr ng nghĩa: “bán anh em xa, mua láng gi ng g n”, hàng xómố ỷ ọ ọ ề ầ
“t i l a, t t đèn” có nhau. Đó là l i s ng cao đp luôn gi tr n ph m h nh trong m iố ử ắ ố ố ẹ ữ ọ ẩ ạ ọ
hoàn c nh “ch t vinh còn h n s ng nh c”, “đói cho s ch, rách cho th m”, “gi y rách ph iả ế ơ ố ụ ạ ơ ấ ả
gi l y l , mà nh ng “bông sen Vi t Nam”, “cây tre Vi t Nam” chính là bi u t ng choữ ấ ề ữ ệ ệ ể ượ
nhân cách, tâm h n thanh tao đó. Bi u hi n cao nh t trong các giá tr làm ng i chính làồ ể ệ ấ ị ườ
lòng yêu n c, s n sàng x thân vì h nh phúc c a đng bào ta hôm nay và mai sau. Có lướ ẵ ả ạ ủ ồ ẽ
vì v y mà ch nghĩa nhân văn Vi t Nam luôn đng nghĩa v i ch nghĩa yêu n c Vi tậ ủ ệ ồ ớ ủ ướ ệ
Nam. Và ch nghĩa yêu n c y đã tr thành m t giá tr b n v ng và cao quý trong chủ ướ ấ ở ộ ị ề ữ ủ
nghĩa nhân văn c a dân t c ta.ủ ộ
Ngày nay trong b i c nh toàn c u hoá v nhi u m t, trong đó có văn hoá, chúng ta c nố ả ầ ề ề ặ ầ
thi t ph i gi gìn nh ng giá tr nhân văn t t đp mà t tiên đã đ l i. B i l , ngoài m tế ả ữ ữ ị ố ẹ ổ ể ạ ở ẽ ặ
tích c c, quá trình toàn c u hoá ch a đng r t nhi u mâu thu n ph c t p, trong đó nự ầ ứ ự ấ ề ẫ ứ ạ ẩ
ch a nh ng nguy c có th làm phát tri n phi n di n con ng i. H i ngh G8 g n đây đãứ ữ ơ ể ể ế ệ ườ ộ ị ầ
nh c đn s c n thi t ph i th c hi n m t quá trình toàn c u hoá mang tính nhân văn”.ắ ế ự ầ ế ả ự ệ ộ ầ
H n n a, trong đi u ki n phát tri n kinh t th tr ng, khi cá nhân và l i ích cá nhân đcơ ữ ề ệ ể ế ị ườ ợ ượ
đ cao, th m chí phát tri n thái quá thành ch nghĩa cá nhân c c đoan... thì nh ng giá trề ậ ể ủ ự ữ ị
nhân văn trong văn hoá truy n th ng nêu trên không tránh kh i nh ng thách th c. Quanề ố ỏ ữ ứ
tr ng h n, gìn gi và phát huy các giá tr nhân văn trong văn hoá Vi t Nam th c ch t là đọ ơ ữ ị ệ ự ấ ể
b i d ng và phát tri n nhân t con ng i Vi t Nam, m t ngu n n i l c r t quan tr ngồ ưỡ ể ố ườ ệ ộ ồ ộ ự ấ ọ
và có ý nghĩa quy t đnh đi v i s phát tri n b n v ng c a đt n c và ch ng m i sế ị ố ớ ự ể ề ữ ủ ấ ướ ố ọ ự
tha hoá nhân cách. Chính vì v y, Đng ta xác đnh dân t c, nhân văn, trí tu , cách m ng làậ ả ị ộ ệ ạ
đích đn c a văn hoá, văn h c Vi t Nam”. Ch nghĩa nhân văn truy n th ng dù mangế ủ ọ ệ ủ ề ố
đm b n s c dân t c nh ng trong b i c nh m i c n ph i đc phát tri n lên trình đ m iậ ả ắ ộ ư ố ả ớ ầ ả ượ ể ộ ớ
đ tr thành ch nghĩa nhân văn hi n đi, k t h p đc nh ng giá tr truy n th ng dânể ở ủ ệ ạ ế ợ ượ ữ ị ề ố
t c v i nh ng tinh hoa văn hoá nhân lo i và th i đi, ti p bi n các giá tr nhân văn trongộ ớ ữ ạ ờ ạ ế ế ị
các n n văn hoá khác nhau. Trong l ch s , nhi u giá tr nhân văn ngo i lai đã đc dân t cề ị ử ề ị ạ ượ ộ
ti p thu, c i bi n cho phù h p và d n tr thành các giá tr nhân văn c a dân t c, tr thànhế ả ế ợ ầ ở ị ủ ộ ở
văn hoá truy n th ng, nh lòng t bi, h x , c u kh c u n n c a đo Ph t; tinh th nề ố ư ừ ỉ ả ứ ổ ứ ạ ủ ạ ậ ầ
nhân nghĩa, tr ng hi u th o trong gia đình, dòng t c... c a Kh ng giáo; lòng bác ái c aọ ế ả ộ ủ ổ ủ
đo Thiên Chúa… Th i c n hi n đã, dân t c ta cũng ti p thu nhi u giá tr nhân văn quýạ ờ ậ ệ ộ ế ề ị
báu, phù h p v i truy n th ng dân t c và xu h ng phát tri n khách quan c a th i điợ ớ ề ố ộ ướ ể ủ ờ ạ
nh t do, bình đng, bác ái… Đc bi t, hi n nay chúng ta đã và đang ti p thu, v n d ngư ự ẳ ặ ệ ệ ế ậ ụ
sáng t o và phát huy ch nghĩa nhân văn tri t đ và cách m ng c a ch nghĩa Mác - Lêạ ủ ệ ể ạ ủ ủ
nin, coi đó là nhân lõi c a ch nghĩa nhân văn Vi t Nam. Th m nhu n đi u đó, trongủ ủ ệ ấ ầ ề
chi n l c phát tri n công cu c đi m i theo chi u sâu, Đng ta xác đnh g n đc l pế ượ ể ộ ổ ớ ề ả ị ắ ộ ậ
dân t c v i ch nghĩa xã h i, đy m nh công nghi p hoá, hi n đi hoá đt n c, xâyộ ớ ủ ộ ẩ ạ ệ ệ ạ ấ ướ
d ng n n kinh t th tr ng đnh h ng xã h i ch nghĩa, h i nh p qu c t vì “dân giàu,ự ề ế ị ườ ị ướ ộ ủ ộ ậ ố ế
n c m nh, xã h i công b ng, dân ch văn minh” và phát tri n con ng i t do, toànướ ạ ộ ằ ủ ể ườ ự
di n.ệ
Tìm v quá kh , nh ng đích đn c a cu c hành trình này không ph i quá kh mà làề ứ ư ế ủ ộ ả ở ứ
h ng đn t ng lai. Nói cách khác vi c kh o c u nh ng giá tr nhân văn trong văn hoáướ ế ươ ệ ả ứ ữ ị
truy n th ng chính là quá trình nh n chân nh ng giá tr c a dân t c Vi t nh m giúp chúngề ố ậ ữ ị ủ ộ ệ ằ
ta t tin h n v nh ng gì mình đã có, đang có và ti p t c phát huy nó trong cu c s ng hi nự ơ ề ữ ế ụ ộ ố ệ
t i.ạ
