1
HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN & ĐIỀU TRỊ
BỆNH THẬN MẠN VÀ
MỘT SỐ BỆNH LÝ THẬN
(Ban hành kèm theo quyết định số QĐ/BYT
ngày tháng. năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế)
Hà Nội, 2024
bvtn.vt_Van thu Benh vien Thong Nhat_14/08/2024 10:39:23
2
CHỈ ĐẠO BIÊN SOẠN
GS.TS. Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế
CHỦ BIÊN
GS.TS. Võ Tam - Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu Thận học Việt Nam
PGS.TS. Hà Phan Hải An - Phó Chủ tịch Hội Tiết niệu Thận học Việt Nam
THAM GIA BIÊN SOẠN - THẨM ĐỊNH
PGS.TS. Hà Phan Hải An
ThS. Đặng Ngọc Tuấn Anh
PGS.TS. Nguyễn Bách
PGS.TS. Hoàng Bùi Bảo
TS. Nguyễn Thế Cường
BSCKII. Tạ Phương Dung
TS. Nguyễn Hữu Dũng
PGS.TS. Đặng Thị Việt Hà
ThS. BS. Đinh Thị Minh Hảo
TS. Phạm Ngọc Hùng
BSCKII. Hoàng Thị Thanh Huyền
PGS.TS. Trần Thị Bích Hương
PGS.TS. Lê Đình Khánh
TS. Nguyễn Trọng Khoa
ThS. Đỗ Trường Minh
ThS. Trương Lê Vân Ngọc
GS.TS Võ Tam
PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển
TS. Huỳnh Ngọc Phương Thảo
PGS.TS. Lê Việt Thắng
BSCKII. Nguyễn Lê Thuận
TS. Lê Thị Hồng Vân
TS. Nguyễn Hoàng Thanh Vân
THƯ KÝ
ThS. Đỗ Trường Minh
ThS. Trương Lê Vân Ngọc
CN. Đỗ Thị Thư
bvtn.vt_Van thu Benh vien Thong Nhat_14/08/2024 10:39:23
3
MỤC LỤC
CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH THẬN MẠN .................................................... 17
1. ĐẠI CƯƠNG .................................................................................................... 17
2. NGUYÊN NHÂN ............................................................................................. 17
2.1. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THẬN MẠN .............................................. 17
2.2. YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY BTM HOẶC ĐẨY NHANH TIẾN TRIỂN BTM
............................................................................................................................... 18
2.2.1. CÁC YẾU TỐ LÀM THẬN TĂNG NHẠY CẢM .................................... 18
2.2.2. CÁC YẾU TỐ KHỞI ĐỘNG TỔN THƯƠNG THẬN TRỰC TIẾP ........ 19
2.2.3. CÁC YẾU TỐ THÚC ĐẨY BTM TIẾN TRIỂN (LÀM NẶNG TỔN
THƯƠNG VÀ TĂNG TỐC QUÁ TRÌNH GIẢM CHỨC NĂNG THẬN) ........ 19
3. CHẨN ĐOÁN ................................................................................................... 20
3.1. LÂM SÀNG ................................................................................................... 20
3.2. QUY TRÌNH SÀNG LỌC, TẦM SOÁT BỆNH THẬN MẠN .................... 20
3.2.1. CÁC ĐỐI TƯỢNG CẦN ĐƯỢC TẦM SOÁT BTM CHỦ ĐỘNG VÀ
TẦN SUẤT TẦM SOÁT ..................................................................................... 20
3.2.2. ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG HAY HƯ HỎNG MÔ THẬN .................... 20
3.2.3. ĐÁNH GIÁ CHỨC NĂNG THẬN ............................................................ 22
3.3. XÁC ĐỊNH CHẨN ĐOÁN ........................................................................... 24
3.4. PHÂN GIAI ĐOẠN VÀ PHÂN TẦNG NGUY CƠ .................................... 25
3.4.1. PHÂN GIAI ĐOẠN BỆNH THẬN MẠN ................................................. 25
3.4.2. PHÂN TẦNG NGUY CƠ TIẾN TRIỂN BỆNH THẬN MẠN VÀ TẦN
SUẤT KHÁM THEO DÕI ................................................................................... 26
3.5. CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT .......................................................................... 28
4. ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN CHỨC NĂNG THẬN .................................................. 28
4.1. NGUYÊN TẮC CHUNG .............................................................................. 28
4.1.1. CÁC BIỆN PHÁP ĐIỀU TRỊ BTM GIAI ĐOẠN CHƯA THAY THẾ ... 28
4.1.2. CẤU TRÚC VÀ QUY TRÌNH QUẢN LÝ BẢO TỒN THẬN TOÀN
DIỆN ..................................................................................................................... 29
MỤC TIÊU CỦA ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN TOÀN DIỆN BTM: ........................... 30
4.2. MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ BTM GIAI ĐOẠN CHƯA ĐIỀU TRỊ THAY THẾ
THẬN SUY .......................................................................................................... 32
4.3. KIỂM SOÁT HUYẾT ÁP ............................................................................. 34
bvtn.vt_Van thu Benh vien Thong Nhat_14/08/2024 10:39:23
4
4.3.1. CHẨN ĐOÁN VÀ PHÂN ĐỘ TĂNG HUYẾT ÁP ............................. 34
4.3.2. ĐIỀU TRỊ ................................................................................................... 35
4.4. KIỂM SOÁT THIẾU MÁU .......................................................................... 39
4.4.1. CHẨN ĐOÁN............................................................................................. 39
4.4.2. KIỂM SOÁT THIẾU MÁU ....................................................................... 39
4.5. KIỂM SOÁT ĐƯỜNG MÁU ........................................................................ 43
4.5.1. ĐẠI CƯƠNG .............................................................................................. 43
4.5.2. CHẨN ĐOÁN ĐTĐ VÀ THEO DÕI ĐƯỜNG MÁU ............................... 43
4.5.3. ĐIỀU TRỊ ................................................................................................... 44
4.6. KIỂM SOÁT LIPID MÁU ............................................................................ 47
4.6.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ RỐI LOẠN LIPID MÁU VÀ BTM ............................ 47
4.6.2. TẦM SOÁT RỐI LOẠN LIPID MÁU ...................................................... 48
4.6.3. KIỂM SOÁT LIPID MÁU ......................................................................... 48
4.7. KIỂM SOÁT TĂNG ACID URIC MÁU ...................................................... 50
4.7.1. LÂM SÀNG CỦA TĂNG ACID URIC ..................................................... 50
4.7.2. ĐIỀU TRỊ ................................................................................................... 50
4.8. KIỂM SOÁT RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA XƯƠNG VÀ KHOÁNG
XƯƠNG ................................................................................................................ 53
4.8.1. ĐẠI CƯƠNG .............................................................................................. 53
4.8.2. CHẨN ĐOÁN VÀ CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT ....................................... 54
4.8.3. KIỂM SOÁT RỐI LOẠN XƯƠNG VÀ KHOÁNG XƯƠNG TRONG
BTM ...................................................................................................................... 55
4.8.4. BỆNH XƯƠNG DO THẬN CÓ CHU CHUYỂN XƯƠNG THẤP .......... 57
4.9. KIỂM SOÁT TĂNG KALI MÁU ................................................................. 58
4.9.1. NGUYÊN NHÂN ....................................................................................... 58
4.9.2. LÂM SÀNG VÀ CHẨN ĐOÁN ................................................................ 58
4.9.3. ĐIỀU TRỊ ................................................................................................... 59
4.10. KIỂM SOÁT TOAN CHUYỂN HÓA ........................................................ 61
4.10.1. NGUYÊN NHÂN NHIỄM TOAN CHUYỂN HÓA ............................... 61
4.10.2. CHẨN ĐOÁN NHIỄM TOAN CHUYỂN HÓA ..................................... 61
4.10.3. ĐIỀU TRỊ TOAN CHUYỂN HÓA .......................................................... 65
4.11. KIỂM SOÁT TỔN THƯƠNG THẬN CẤP TRONG BTM ....................... 66
bvtn.vt_Van thu Benh vien Thong Nhat_14/08/2024 10:39:23
5
4.11.1. ĐẠI CƯƠNG ............................................................................................ 66
4.11.2. NGUYÊN NHÂN ..................................................................................... 66
4.11.3. DẤU HIỆU LÂM SÀNG ......................................................................... 67
4.11.4. CẬN LÂM SÀNG .................................................................................... 68
4.11.5. CHẨN ĐOÁN........................................................................................... 69
4.11.6. ĐIỀU TRỊ ................................................................................................. 69
4.12. KIỂM SOÁT VIÊM GAN VIRUS B, C Ở BỆNH NHÂN BTM ............... 70
4.12.1. VIÊM GAN VIRUS B .............................................................................. 70
4.12.2. VIÊM GAN VIRUS C .............................................................................. 77
5. ĐIỀU TRỊ GIAI ĐOẠN TIỀN LỌC MÁU ...................................................... 80
5.1. NGUYÊN TẮC CHUNG .............................................................................. 80
5.1.1. MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA ............................................................................ 80
5.1.2. THỜI ĐIỂM KHỞI ĐẦU ĐIỀU TRỊ THAY THẾ THẬN ........................ 81
5.1.3. THỜI ĐIỂM CHUYỂN CHUYÊN KHOA THẬN THEO DÕI ................ 81
5.2. MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ .................................................................................. 81
5.2.1. VAI TRÒ VÀ LỢI ÍCH CỦA GIAI ĐOẠN TIỀN LỌC MÁU ................. 81
5.2.2. MỤC TIÊU CỦA GIAI ĐOẠN TIỀN LỌC MÁU .................................... 82
5.3. ĐIỀU TRỊ CỤ THỂ ....................................................................................... 82
5.3.1. NHỮNG VIỆC CẦN LÀM TRONG GIAI ĐOẠN TIỀN LỌC MÁU ...... 82
5.3.2. ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN NỘI KHOA TÍCH CỰC VÀ CHĂM SÓC HỖ TRỢ
............................................................................................................................... 85
6. ĐIỀU TRỊ THAY THẾ THẬN SUY ............................................................... 88
6.1. ĐIỀU TRỊ THAY THẾ THẬN BẰNG THẬN NHÂN TẠO ....................... 88
6.1.1. NGUYÊN LÝ CHUNG .............................................................................. 88
6.1.2. MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ ............................................................................... 88
6.1.3. ĐIỀU TRỊ CỤ THỂ .................................................................................... 88
6.1.4. BIẾN CHỨNG CỦA THẬN NHÂN TẠO VÀ XỬ TRÍ ........................... 89
6.2. ĐIỀU TRỊ THAY THẾ THẬN BẰNG LỌC MÀNG BỤNG ...................... 91
6.2.1. NGUYÊN LÝ CHUNG .............................................................................. 91
6.2.2. MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ LỌC MÀNG BỤNG ............................................ 91
6.2.3. ĐIỀU TRỊ CỤ THỂ .................................................................................... 92
6.2.4. BIẾN CHỨNG LỌC MÀNG BỤNG VÀ XỬ TRÍ .................................... 93
bvtn.vt_Van thu Benh vien Thong Nhat_14/08/2024 10:39:23