UBND TỈNH NGHỆ AN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
------------- *** -------------
Người biên soạn: Lê Thị Hồng Hoa
GIÁO TRÌNH
KÝ - XƯỚNG ÂM
DÀNH CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG CHUYÊN NGÀNH ÂM NHẠC
Năm thứ II
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::Khoa: :::::Âm Nhạc
Vinh, 2017
1
Lời nói đầu
Giáo trình Ký - Xướng âm (dành cho bậc Cao đẳng âm nhạc) được biên
soạn lần này dựa vào nội dung các kiến thức âm nhạc cơ bản như: Lý thuyết
âm nhạc cơ bản, cách đọc nhạc (Xướng âm), cách ghi nhạc (Ký âm), ... Nhằm
tạo sự ổn định và thống nhất trong giảng dạy môn học. Tuy nhiên phần lý
thuyết âm nhạc sẽ chỉ giới hạn ở những vấn đề tối thiểu (giới thiệu một số
khái niệm, ký hiệu...)
Giáo trình được cấu trúc trên cơ sở đào tạo Cao đẳng Âm nhạc (3 năm)
cho các ngành đào tạo: Biểu diễn nhạc cụ dân tộc, biểu diễn nhạc cụ Phương
Tây, chuyên ngành Thanh nhạc. Trên cơ sở đó và qua quá trình thực tiễn
giảng dạy của giáo viên bộ môn trong nhà trường tôi sưu tầm, biên soạn Giáo
trình giảng dạy bộ môn Ký - Xướng âm dành cho bậc học Cao đẳng Âm nhạc
(lưu hành nội bộ), gồm 15 đơn vị học trình chia làm 3 phần: Phần I: 6 ĐVHT.
Phần II: 6 ĐVHT. Phần III: 3 ĐVHT với mục đích làm tài liệu dạy học cho
bộ môn Ký - Xướng âm cho giảng viên - sinh viên khoa âm nhạc Trường Cao
đẳng Văn hóa Nghệ thuật Nghệ An.
Giáo trình sưu tầm, biên soạn chắc chắn còn nhiều vấn đề cần được
chỉnh lý, trao đổi. Tôi mong được sự đóng góp ý kiến của các giảng viên
chuyên môn trong tổ, khoa và hội đồng khoa học nhà trường.. để giáo trình
ngày càng hoàn chỉnh, thiết thực đưa vào sử dụng có hiệu quả trong nhà
trường.
2
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH
Mỗi ĐVHT có cấu trúc chia thành 5 bài được chuyển tải trong thời
lượng 15 tiết học trên lớp (mỗi bài 3 tiết). Nội dung của mỗi bài học gồm 3
phần chủ yếu: Xướng âm, tiết tấu và ký âm. Ngoài ra còn có một phần phụ là
lý thuyết.
Phần lý thuyết là những vấn đề có liên quan tới nội dung thực hành
của từng bài học. Vì thế đây là phần giới thiệu, triển khai trước giờ học.
Phần Xướng âm gồm nhiều hình thức luyện tập khác nhau như: Đọc
gam, đọc hợp âm, đọc quãng, xướng âm một bè, xướng âm hai bè, dịch
giọng, hát lời sau khi hoàn thiện phần nhạc của bài hát.v.v.
Phần tiết tấu hình thức luyện tập:
- Gõ tiết tấu một bè, hai bè.
- Đọc nốt nhạc theo tiết tấu (hình thức đọc nhạc bạch thanh).
Phần ký âm luyện tai nghe, trí nhớ âm nhạc. Xướng âm và ký âm có
liên quan mật thiết với nhau.
Hình thức luyện tập:
Ký nhanh: là hình thức rèn luyện nâng cao khả năng nhạy bén về cao
độ cho sinh viên. Các bài dạng này quy định giảng viên chỉ được đàn 3 - 4
lần, lần đầu rất chậm nhưng đều để sinh viên có thể ghi ngay cao độ từng nốt,
các lần sau tốc độ tăng dần để sinh viên bổ sung những cao độ còn thiếu và
kiểm tra lại bài ghi của mình.
Ký tiết tấu: Có thể cho một giai điệu sau đó đàn và yêu cầu sinh viên
hoàn thiện âm hình tiết tấu cho giai điệu đó. Hoặc đánh một nốt nào đó trên
đàn, hay gõ trên mặt bàn, vỗ tay .v.v. yêu cầu sinh viên ghi ra âm hình tiết tấu
đó.
Điền vào chỗ trống âm hay những âm còn thiếu cũng là một hình thức
luyện ký âm rất hiệu quả.
3
Cuối tập giáo trình là phần phụ lục giới thiệu các tài liệu tham khảo. Căn
cứ vào đó, giảng viên có thể chọn lựa, biên soạn cho thích hợp và làm phong
phú thêm cho bài giảng.
Để đảm bảo tiến độ chương trình phần Xướng âm, tiết tấu yêu cầu sinh
viên chuẩn bị luyện tập trước ở nhà. Trong mỗi buổi lên lớp, các bài tập này
được kiểm tra và củng cố lại trước khi tiến hành các hình thức luyện ký âm
và phần tiếp theo của bài học.
Tập giáo trình này gồm có 30 bài:
Từ bài 1 đến bài 4: Giọng Pha Trưởng (Fdur)
Phần lý thuyết giới thiệu khái niệm giọng Pha trưởng. Đảo phách,
nghịch phách, xướng âm ghép lời ca.
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Fdur.
Từ bài 5 đến bài 8: Giọng Rê Thứ (Dm).
Phần lý thuyết: Khái niệm giọng Dm, Thang âm điệu thức 5 âm, Dm hoà
thanh, Dm giai điệu.
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Dm.
Từ bài 9 đến bài 12: Giọng Rê trưởng (Ddur), Rê giáng trưởng (Dbdur).
Phần lý thuyết: Khái niệm giọng Ddur (Dbdur), quãng 2T, 2t, dấu hóa
bất thường.
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Ddur.
Từ bài 13 đến bài 15: Ôn tập giọng Pha trưởng, Rê thứ, Rê trưởng, Rê
giáng trưởng.
Từ bài 16 đến bài 19: Giọng Xi thứ (Hm). Xi giáng thứ (Bm).
Phần lý thuyết: Khái niệm giọng Hm, (Bm) tự nhiên. Hm, (Bm) hoà
thanh, Hm (Bm) giai điệu.
4
Quãng 3T, 3t;
Khóa Pha
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Hm, (Bm).
Từ bài 20 đến bài 23: Giọng Xi trưởng (Hdur), Xi giáng trưởng (Bdur).
Phần lý thuyết: Khái niệm giọng Hdur (Bdur),
Xướng âm 2 bè ghép lời ca
Nhịp 9/8
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Hdur (Bdur).
Từ bài 24 đến bài 26: Giọng Xon thứ (Gm). Xon thăng thứ (G#m).
Phần lý thuyết: Khái niệm giọng Gm, (G#m) tự nhiên. Gm, (G#m) hoà
thanh, Gm (G#m) giai điệu.
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng
Gm, (G#m).
Bài 27, 28: Một số ký hiệu sắc thái, xướng âm 2 bè
Phần lý thuyết: Một số ký hiệu sắc thái.
Phần xướng âm, tiết tấu, ký âm thực hành các phần lý thuyết ở giọng ký
hiệu sắc thái, xướng âm 2 bè.
Bài 29, 30: Ôn tập giọng Xi trưởng (Hdur), Xi giáng trưởng (Bdur), Xon
thứ (Gm). Xon thăng thứ (G#m).
5