Ồ
Ậ
Ỹ
ƯƠ
K THU T TR NG CÂY Đ
NG QUY (ANGELICA)
ệ ươ [Bi t danh ] Thái Quy, Vân Quy, Tây Lan Quy, Dân Đ ng Quy v.v…
ộ ọ ọ ươ [Thu c h ] Cây h đ ng quy hình ô
ặ ưở ư ẻ ậ ườ ẩ ướ ị ể [Đ c đi m sinh tr ng ] a khí h u mát m và môi tr ng m ồ t, đ a hình đ i núi cao có
ừ ự ướ ớ ể ưở ố ườ ự ộ đ cao t 1500~3000m so v i m c n c bi n, sinh tr ng t t trong môi tr ng t nhiên có
ươ ấ ơ ấ ầ ấ ẩ ế ầ ố ộ ẩ đ m không khí t ỡ ng đ i cao. Đ t h i chua đ n trung tính, t ng đ t d y, đ t m màu m ,
ả ặ ấ ấ ơ ố ậ ợ ấ đ t có pha cát và có kh năng thoát n ướ ố c t t ho c đ t có ch t mùn t i x p là thu n l ấ i nh t.
Không nên canh tác liên t c. ụ
ỏ ọ ạ ạ ố ị [Hình thái ] Lo i thân c m c lâu năm. Cây cao 50~100 cm. G c chính phì đ i, có th t, có
ạ ơ ụ ặ ắ ể ầ ặ ấ ộ mùi th m, t o thành hình tr tròn, bi u bì m u vàng ho c màu vàng đ t, b t m t c t màu
ẳ ắ ọ ố ơ tr ng, có hoa văn hoa cúc. Thân cây th ng, h i có màu tím. Lá m c đan xen, cu ng lá phát
ẹ ọ ấ ể ầ ọ ố ướ ượ tri n thành b b c l y thân, màu tím. Lá m c g c và lá ph n d i thân thành 2~3 l t lá
ư ặ ạ ỗ ộ kép, l p d ng cánh. Mép lá hình răng c a. Hoa hình cái ô tán kép, m i m t chùm hoa có
ả ẻ ẹ ắ ả ỏ kho ng 12~36 bông hoa nh , màu tr ng; Qu b đôi, hình d t , có cánh, hình côn dài, khi
ờ ỳ ậ ờ ỳ ở ả ố ồ ằ nóng màu vàng. Th i k n hoa tháng 6~7, th i k đ u qu 8~9. [Nhân gi ng] Tr ng b ng
ấ ườ ươ ố ạ h t gi ng, c y v n m.
ặ ố ồ ườ ươ ấ ươ ạ ấ ạ ầ ọ
1. V n m: đ t m ch n lo i đ t hoang ho c d c đ i ít gió, che râm, h tu n tháng
ố ỏ ạ ớ ấ ấ ằ ỗ ớ ạ ấ 5 x i đ t, đ t c t p, tro g làm mùn đ t, x i vào trong đ t, sau đó cày b ng t o
ố ố ượ ạ ầ ế ầ ạ ộ thành lu ng cao, r ng lu ng 1.2m. Th ng tu n đ n h tu n tháng 6 reo h t, tr ướ c
0C ngâm 24 ti ng, l y ra ph i ơ ế
ạ ể ạ ướ ệ ộ ấ khi reo h t đ h t ngâm vào trong n c có nhi t đ 30
ươ ồ ắ ể ạ ấ ằ khô sau đó reo theo ph ỏ ạ ng pháp vung vãi, đ các h t ng m vào r i đ p b ng c t p
ượ ử ạ ả ạ ẫ ỗ lên. L ẽ ả ng reo h t m i m u là 4~5 gram, sau khi reo h t kho ng n a tháng s n y
ớ ỏ ạ ẹ ể ả ầ ắ ỏ ưở m m, lúc này n i c t p đ p phía trên nh nhàng ra, đ tránh c làm nh h ế ng đ n
ạ ỏ ả ắ ỏ ậ ả ầ ả ầ ỏ ộ m m n y. Đ u tháng 8 c t c đ y đi. Có c là lo i b , b o đ m cho trên ru ng
ỏ ể ạ ế ợ ỏ ạ ầ ầ không có c t p, chăm m m k t h p trong khi làm c , đ l ỏ i m m kh e, lo i b ạ ỏ
ế ẹ ả ầ ả m m y u, kho ng cách thân cây kho ng 1cm là đ p.
ầ ươ ả ả ượ ổ ả ố ầ ầ
2. Đào m m m b o qu n: Th
ng tu n tháng 10, nh c g c m m con, bó thành bó
ớ ừ ỏ ể ấ ừ ố ớ ả nh , đ trong phòng râm mát không có kh năng b c cháy, ch t t ng l p t ng l p cây
ả ự ế ả ầ ả ố ọ ơ con thành đ ng; N u b o qu n trong h m bên ngoài nhà thì ph i l a ch n n i khô ráo
ỗ ầ ố ượ ự ề ầ ộ ị râm mát, đào h m sâu, m i h m r ng 1m, chi u dài xác đ nh d a trên s l ng cây
ớ ừ ừ ế ấ ầ ắ ấ ả ớ ố ỉ con, x p cây con t ng l p t ng l p ch t thành đ ng, đ nh h m đ p đ t kho ng 30cm,
ặ ấ ơ ớ cao h n so v i m t đ t.
ặ ấ ấ ồ ấ ầ ự ấ ấ ọ ỗ ớ
3. C y cây: Đ t tr ng, l a ch n đ t hoang hai ho c đ t nhàn r i có l p đ t d y, c t b
ắ ỏ
ụ ậ ẫ ấ ỗ ớ ỏ ạ c t p và b i cây, l t sâu 25cm, phân bón m i m u là 3000 kg, x i vào trong đ t, làm
ầ ươ ấ ấ ẳ ạ ố ộ ị m n làm ph ng, t o thành lu ng có đ cao 1.2m. Tháng 4 c y cây, l y m m m đã
ấ ấ ỗ ả tích đ t ra, c y cây theo hình tam giác, kho ng cách cây m i hàng là 33cm x 23cm, sâu
ỗ ố ấ ặ ố h c 20cm, cây con m i h c là 23 cây, san l p ch t.
ầ ầ ầ ầ ả ồ ố ỏ [Qu n lý cánh đ ng ] cây gi ng ghép 1 năm làm c 3~4 l n, l n đ u là khi m m cao
ỏ ữ ỳ ầ ầ ườ 3~5cm. Sau khi làm c gi a k xong bón phân, l n đ u bón phân ng i, gia súc loãng cho
ế ụ ẫ ẫ ầ ỗ ố ộ ỗ m i m u là 15002500 kg; L n 2, 3 ti p t c bón th i, phân tr n, tro m i m u 25003000
ờ ỳ ư ấ ớ ố ố kg. T ướ ướ i n c vào sáng s m, nh ng th i k sau thì c m t ướ ướ i n c, tránh làm th i g c.
ố ố ủ ế ị ạ ữ ệ ệ ệ ạ ố [Phòng ch a sâu b nh] B nh h i ch y u là b nh th i g c, thân cây b h i và g c non
ạ ậ ụ ể ố ố hình thành nên tình tr ng ng p úng, t ừ ừ t chuy n sang màu vàng r ng xu ng, g c chính
ờ ỳ ầ ị ệ ệ ắ ỏ ử ộ ị ố b th i màu vàng. Th i k đ u m c b nh thì đào b cây b b nh, dùng đá vôi kh đ c
ệ ệ ặ ạ ổ ố h c có b nh, ho c dùng 50% carbendazim 500 đ vào khu có b nh. Sâu gây h i chính là
ể ạ ế ặ ỉ ố ị ướ b m gió vàng, ăn lá thành hình răng huy t ho c ch còn đ l i cu ng lá. Phun dung d ch
ể ệ ụ ầ ầ ầ ỗ 90% Trichlorfon 800 đ gi t, m i tu n 1 l n, liên t c 23 l n.
ặ ấ ườ ươ ể ẳ ạ Có th chia thành hai lo i là reo th ng ho c c y v n m
ế ế ạ [Thu ho ch ch bi n]
1. Thu ho chạ
ươ ấ ườ ươ ạ ầ ạ Đ ng quy c y ghép v n m thu ho ch khi cây úa vàng vào h tu n tháng 10, reo
ứ ạ ắ ạ ờ gi c vào mùa thu thì thu ho ch khi úa vàng năm th hai. Th i gian thu ho ch không đ ượ c
ớ ượ ấ ộ ớ ưỡ quá s m cũng không đ c quá mu n. Quá s m ch t dinh d ị ố ng trong th t g c cây tích
ư ủ ễ ả ượ ắ ấ ượ ấ ạ lũy ch a đ , r cây không ch c, s n l ng th p, ch t l ộ ng kém. Thu ho ch quá mu n
ệ ộ ạ ấ ứ ễ ễ ấ ả thì nhi ử t đ không khí h th p, đ t trên đóng băng, khi đào d làm đ t r . Kho ng n a
ướ ắ ỏ ể ể ặ ầ ờ tháng tr ế ấ c khi đào, c n c t b các lá cây trên đ t, đ ánh sáng m t tr i có th chi u
ẩ ự ưở ộ ố ủ ầ ậ ố vào, thúc đ y s sinh tr ầ ẩ ng c a ph n g c. Khi đào c n c n th n đào toàn b g c lên, rũ
ỏ ấ b đ t bùn.
ươ ế ế 2. Ph ng pháp ch bi n
ố ươ ọ ỏ ọ ắ ỏ ệ ầ ắ ạ ặ G c đ ố ng quy s p đào ra, c t b ph n g c b nh, g t b c ng lá còn sót l i, đ t trong
ừ ề ầ ặ ờ ố ế phòng thoáng khí ho c râm mát, ch cho đ n khi ph n g c m m đi, bó thành t ng bó nh ỏ
ướ ể ế ế ế theo kích th c đ ti n hành ch bi n.
ươ ặ ề ự ặ ọ ệ Ph ng pháp: l a ch n trong phòng khô ráo thoáng khí ho c l u đen đ c bi t, bên trong
ặ ươ ể ỗ ợ ặ ẳ có đ giá g cao 130170cm, bên trên l p cây tre, đ t đ ng quy lên trên, đ t ph ng 3
ỏ ặ ể ẳ ầ ặ ớ ớ l p, phía trên đ t thêm 1 l p th ng, d y 3050cm; Cũng có th bó thành bó nh , đ t vào
ỏ ữ ặ ỏ ỗ ể ạ ắ trong gi ậ tre hình ch nh t, sau đó đ t gi tre ngay ng n lên trên giá g , đ t o thu n l ậ ợ i
ệ ậ ở ỏ ướ ố ướ ệ cho vi c l t gi lên xu ng. Dùng c ặ t ho c cây t làm nhiên li u, t ướ ướ ằ t b ng i
ươ ố ươ ấ ướ ử ố n ố c, l a s ng đ t lên khói đen đ ng quy, làm cho g c đ ầ ng quy lên m u, c m không
ề ặ ố ử ở ộ ố ế ợ ượ đ ặ c dùng l a h , sau m t s ngày, đ i cho b m t g c bi n thành màu vàng kim ho c
ạ ặ ử ủ ử ệ ộ ế ố nâu, sau đó l i dùng l a than ho c l a c i hong khô, nhi t đ trong phòng kh ng ch trên
0C, sau 820 ngày toàn b có 70%80 khô, thì có th d ng l a, ch cho nó
ướ ể ừ ử ộ ờ 350C, d i 70
ươ ấ ấ ươ ễ ể ự t khô. Khi đ ng quy không d đ khô trong bóng râm, thì ch t đ t đ ng quy khô
ẹ ọ ượ ị trong bóng râm có b t nh , th t da có màu xanh, cũng không đ ặ ờ c dùng m t tr i hong khô
ử ể ố ướ ố ứ ế ạ ế và dùng l a đ đ t n ễ ng, n u không thì d làm cho g c c ng l i, màu bi n thành màu
ấ ượ ấ ầ ả ậ ỏ đ , m t đi tính nhu n d u, gi m ch t l ng.
ể ả ả ượ ươ ấ ỗ Đ ng quy m i 667 mét vuông có th s n xu t 200 kg hàng khô, s n l ng cao có th ể
ạ đ t 400 kg.
ả ượ ấ ượ [S n l ng và ch t l ng]
ả ượ ườ ả ẩ ả ẫ ộ 1. S n l ng: thông th ạ ả ng s n ph m khô là kho ng 200 kg m t m u, khi đ t s n
ể ế ượ l ng cao có th lên đ n 40kg.
ấ ượ ạ ậ ầ ố ỏ 2. Ch t l ặ ng: g c chính có d ng thô, nhu n d u, màu v ngoài là nâu vàng, màu m t
ắ ậ ơ ắ c t là tr ng vàng, th m đ m
