Đ bài: M i quan h gi a hi n th c cu c s ng và tác ph m ngh thu t, c m quanề ố ệ ữ ệ ự ộ ố ẩ ệ ậ ả
c a ng i ngh sĩ trong Chi c thuy n ngoài xa c a Nguy n Minh Châu.ủ ườ ệ ế ề ủ ễ
Bài làm
B n ch t c a cái đp trong quan ni m c a Nguy n Minh Châu: Trong tác ph m nghả ấ ủ ẹ ệ ủ ễ ẩ ệ
thu t, c đi t ng bi u hi n, hình th c, ý t ng đu h ng t i cái đp. Vì th , trongậ ả ố ượ ể ệ ứ ưở ề ướ ớ ẹ ế
Chi c thuy n ngoài xa, quá trình kh công săn tìm cái đp c a Phùng cũng là quá trìnhế ề ổ ẹ ủ
sáng t o ngh thu t c a ng i ngh sĩ đích th c: luôn mu n tìm đn cái đp hoàn thi n,ạ ệ ậ ủ ườ ệ ự ố ế ẹ ệ
hoàn m , mang tính lý t ng.ỹ ưở
Cái đp trong nó đã bao hàm cái thi n: “B n thân cái đp chính là đo đc”. Tác ph mẹ ệ ả ẹ ạ ứ ẩ
ngh thu t trong quan ni m c a Nguy n Minh Châu là s đng nh t c a hai ph m trù, haiệ ậ ệ ủ ễ ự ồ ấ ủ ạ
giá tr đó. B c nh mà Phùng ch p đc sau nhi u ngày kh công suy nghĩ, tìm ki m th cị ứ ả ụ ượ ề ổ ế ự
s ch a đng trong nó th gi i c a cái đp mà ng i ngh sĩ h ng khao khát: s dung d ,ự ứ ự ế ớ ủ ẹ ườ ệ ằ ự ị
đn gi n, hài hoà, hàm súc, g i c m xúc và suy t ng sâu xa:ơ ả ợ ả ưở “Mũi thuy n in m t nét mề ộ ơ
h loè nhoè vào b u s ng mù tr ng nh s a có pha đôi chút màu h ng h ng do ánh m tồ ầ ươ ắ ư ữ ồ ồ ặ
tr i chi u vào. Vài bóng ng i l n l n tr con ng i im phăng ph c nh t ng trên chi cờ ế ườ ớ ẫ ẻ ồ ắ ư ượ ế
mui khum khum, đang h ng m t vào b . T t c cái khung c nh y nhìn qua nh ng cáiướ ặ ờ ấ ả ả ấ ữ
m t l i và t m l i n m gi a hai chi c g ng vó hi n ra d i hình thù y h t cánh m tắ ướ ấ ướ ằ ữ ế ọ ệ ướ ệ ộ
con d i, toàn b khung c nh t đng nét đn ánh sáng đu hài hòa và đp, m t v đpơ ộ ả ừ ườ ế ề ẹ ộ ẻ ẹ
th c đn gi n và toàn bích khi n đng tr c nó tôi tr nên b i r i, trái tim nh có cái gìự ơ ả ế ứ ướ ở ố ố ư
bóp th t vào”ắ.
V i b c nh y, ng i ngh sĩ đã phát hi n ra m t bình di n c b n nh t, quan tr ngớ ứ ả ấ ườ ệ ệ ộ ệ ơ ả ấ ọ
nh t c a th gi i: s g n k t hài hòa c a s s ng, c a con ng i, thiên nhiên và cu cấ ủ ế ớ ự ắ ế ủ ự ố ủ ườ ộ
sinh t n trên m t con thuy n l ng ph c tr c bình minh. Toàn b nh ng hình nh y đuồ ộ ề ặ ắ ướ ộ ữ ả ấ ề
hàm ch a nh ng ý nghĩa sâu xa, nh ng đi u quan tr ng là, trong tác ph m c a Nguy nứ ữ ư ề ọ ẩ ủ ễ
Minh Châu, sau kho nh kh c tuy t v i c a sáng t o ngh thu t, d ng nh cu c truy tìmả ắ ệ ờ ủ ạ ệ ậ ườ ư ộ
chân lý, s th t và cái đp v n ch a k t thúc. T m nh y không ph i là s l m l n, ngự ậ ẹ ẫ ư ế ấ ả ấ ả ự ầ ẫ ộ
nh n, d i l a, nh ng cái th gi i n ch a sau nó, cái th gi i mà nó m ra v n còn làậ ố ừ ư ế ớ ẩ ứ ế ớ ở ẫ
đi u bí n, v i c chính ng i ngh sĩ. Đó là quan ni m ngh thu t sâu s c và đc đáoề ẩ ớ ả ườ ệ ệ ệ ậ ắ ộ
c a Nguy n Minh Châu. B c nh đã hoàn t t, nh ng s th t đng sau b c nh v n làủ ễ ứ ả ấ ư ự ậ ằ ứ ả ẫ
đi u c n khám phá. Ng i ngh sĩ không ph i là ng i s h u toàn b s th c, toàn bề ầ ườ ệ ả ườ ở ữ ộ ự ự ộ
chân lý c a cu c s ng. Anh ph i luôn ki m tìm chân lý, s th t trong quá trình sáng t o.ủ ộ ố ả ế ự ậ ạ
Kho nh kh c mà ng i ngh sĩ n m b t đc qua b c nh không ph i là kho nh kh cả ắ ườ ệ ắ ắ ượ ứ ả ả ả ắ
d i l a, nh ng s th t sau kho nh kh c y là c m t th gi i nhân sinh đy ngh ch lí. Đố ừ ư ự ậ ả ắ ấ ả ộ ế ớ ầ ị ể
th u hi u đc th gi i y, ng i ngh sĩ ph i ti p t c khám phá cu c s ng, khám pháấ ể ượ ế ớ ấ ườ ệ ả ế ụ ộ ố
s th t n sau cái kho nh kh c mà anh ta đã thâu nh n đc đy b t ng . B i vì cái đpự ậ ẩ ả ắ ậ ượ ầ ấ ờ ở ẹ
đng nh t v i đo đc, đng nh t v i s th t, không ch p nh n s thô l u cũng nh tháiồ ấ ớ ạ ứ ồ ấ ớ ự ậ ấ ậ ự ậ ư
đ n a v i, h i h t.ộ ử ờ ờ ợ
Th gi i nhân sinh đy ngh ch lí và bi k ch n ch a sau kho nh kh c đt kh i c a cái đpế ớ ầ ị ị ẩ ứ ả ắ ộ ở ủ ẹ
trong b c nh: C n chú ý r ng, toàn b cái s th t đc ph i bày sau kho nh kh c b mứ ả ầ ằ ộ ự ậ ượ ơ ả ắ ấ
máy c a ng i ngh sĩ không ph i là s ph nh n cái đp mà ng i ngh sĩ đã b t ch tủ ườ ệ ả ự ủ ậ ẹ ườ ệ ấ ợ
thâu tóm đc. B i l , ngay trong phút b m máy y, cái th gi i l ng ph c và đy bí nượ ở ẽ ấ ấ ế ớ ặ ắ ầ ẩ
c a con thuy n, nh ng bóng ng i, màn s ng h ng trong ban mai kia là toàn b cái th nủ ề ữ ườ ươ ồ ộ ầ
c a c nh t ng, ch t hi n h u, nh ng ch a đc khai m trong cái nhìn c a ng i nghủ ả ượ ợ ệ ữ ư ư ượ ở ủ ườ ệ
sĩ cũng nh c a t t c nh ng ai đng tr c b c nh – tác ph m ngh thu t hoàn mĩ c aư ủ ấ ả ữ ứ ướ ứ ả ẩ ệ ậ ủ
anh. Nh ng gì ng i ngh sĩ ch ng ki n sau kho nh kh c y là m t cu c khám phá ti pữ ườ ệ ứ ế ả ắ ấ ộ ộ ế
theo, không h đi ngh ch v i b c nh mà ch soi t h n b n ch t c a cái kho nh kh c kìề ố ị ớ ứ ả ỉ ỏ ơ ả ấ ủ ả ắ
l , đt kh i mà ng i ngh sĩ đã n m b t đc nh ng ch a k p th u hi u tr n v n. Sạ ộ ở ườ ệ ắ ắ ượ ư ư ị ấ ể ọ ẹ ự
th t mà ng i ngh sĩ đã ch ng ki n là m t s soi chi u toàn b “cái đp tuy t đnh c aậ ườ ệ ứ ế ộ ự ế ộ ẹ ệ ỉ ủ
ngo i c nh”, là s gi i mã th gi i bi u t ng mà anh v a thu vào trong ng kính m tạ ả ự ả ế ớ ể ượ ừ ố ộ
cách xu t th n, đt ng t, ch a k p th u su t các chi u kích khác nhau c a nó:ấ ẩ ộ ộ ư ị ấ ố ề ủ
Sau kho nh kh c l ng ph c là s bùng n c a xung đt, bi k ch: ng kính c a Phùng đãả ắ ặ ắ ự ổ ủ ộ ị ố ủ
thu đc hình nh ượ ả “ng i l n l n tr con ng i im phăng ph c nh t ng trên chi c muiườ ớ ẫ ẻ ồ ắ ư ượ ế
khum khum, đang h ng m t vào b ”ướ ặ ờ . Đó là kho nh kh c l ng ph c, d n nén, ch a đngả ắ ặ ắ ồ ứ ự
m t năng l ng ti m tàng c a th gi i ngh thu t trong tác ph m. Nh ng gì anh nhìnộ ượ ề ủ ế ớ ệ ậ ẩ ữ
th y sau đó trên bãi cát là s bùng n , s phát l toàn b nh ng xung đt, nh ng năngấ ự ổ ự ộ ộ ữ ộ ữ
l ng ti m tàng y: ng i đàn ông đc d ; ng i đàn bà b hành h , chà đp; đa conượ ề ấ ườ ộ ữ ườ ị ạ ạ ứ
trai nh ch ng l i cha vì không th ch p nh n đc s b o hành kh ng khi p y. S “imỏ ố ạ ể ấ ậ ượ ự ạ ủ ế ấ ự
phăng ph c” đã n tung. Đó là toàn b bi k ch c a s sinh t n trên con thuy n tr c bìnhắ ổ ộ ị ủ ự ồ ề ướ
minh. Bi k ch y đc ph i bày ngay trên bãi cát, n i con thuy n neo đu, ngay d i ánhị ấ ượ ơ ơ ề ậ ướ
ban mai màu h ng. Bi k ch y làm ng i ngh sĩ choáng váng, ph n n và cũng khi n anhồ ị ấ ườ ệ ẫ ộ ế
phát hi n thêm m t chi u kích n a c a đi s ng: th gi i nhân sinh trên con thuy n nhệ ộ ề ữ ủ ờ ố ế ớ ề ỏ
nhoi tr c bi n, tr c ánh bình minh kia là m t th gi i d d n, đau đn, cu c m u sinhướ ể ướ ộ ế ớ ữ ằ ớ ộ ư
và c ng sinh trên con thuy n đy nh c nh n, cay đng là s xung đt không ng ng gi aộ ề ầ ọ ằ ắ ự ộ ừ ữ
ph n nhân tính (gia đình) và thú tính (s ng c đãi, b o hành, chà đp con ng i).ầ ự ượ ạ ạ ườ
Sau toàn b nh ng xung đt d d i t ng nh không th dung hoà, không th ch p nh nộ ữ ộ ữ ộ ưở ư ể ể ấ ậ
đc là b n ch t sâu xa c a đi s ng: cu c v t l n và gi ng co trên bãi cát, trong m tượ ả ấ ủ ờ ố ộ ậ ộ ằ ắ
Phùng – ng i v a ch p b c nh con thuy n trong s ng s m – hi n nhiên là s l ngườ ừ ụ ứ ả ề ươ ớ ể ự ộ
hành, s ch ng c a cái ác, c a b o l c. Cái th gi i nhân sinh y t ng nh t ngự ế ự ủ ủ ạ ự ế ớ ấ ưở ư ươ
ph n hoàn toàn v i th gi i ngh thu t mà anh v a thâu tóm trong b c nh nh ng th cả ớ ế ớ ệ ậ ừ ứ ả ư ự
ch t, hai th gi i y không th tách r i. Toàn b nh ng gì di n ra trên bãi cát ch là m tấ ế ớ ấ ể ờ ộ ữ ễ ỉ ộ
chi u khác c a b c nh, c a nh ng c nh t ng mà ng i ngh sĩ v a n m b t đc.ề ủ ứ ả ủ ữ ả ượ ườ ệ ừ ắ ắ ượ
Cu c đi tho i gi a v chánh án v i ng i đàn bà, gi a ng i ngh sĩ v i ng i đàn bàộ ố ạ ữ ị ớ ườ ữ ườ ệ ớ ườ
l i m ra m t chiêu kích n a c a hi n th c. C m quan hi n th c sâu s c c a Nguy nạ ở ộ ữ ủ ệ ự ả ệ ự ắ ủ ễ
Minh Châu đã th hi n r t rõ nh ng chi ti t này.ể ệ ấ ở ữ ế
S t ng hòa c a t t c nh ng chi u kích c a đi s ng trong th gi i ngh thu t: V i hự ổ ủ ấ ả ữ ề ủ ờ ố ế ớ ệ ậ ớ ệ
th ng hình t ng nhi u t ng l p khác nhau, Chi c thuy n ngoài xa đã bi u hi n quanố ượ ề ầ ớ ế ề ể ệ
ni m ngh thu t sâu s c c a Nguy n Minh Châu. Ng i ngh sĩ là ng i khám phá vàệ ệ ậ ắ ủ ễ ườ ệ ườ
bi u hi n b n ch t đi s ng nh ng chi u kích khác nhau. Th gi i ngh thu t là thể ệ ả ấ ờ ố ở ữ ề ế ớ ệ ậ ế
gi i hàm ch a trong nó các t ng khác nhau c a hi n th c.ớ ứ ầ ủ ệ ự
Cái đp, ngh thu t đích th c không bao gi tách r i cu c s ng c a con ng i; ng iẹ ệ ậ ự ờ ờ ộ ố ủ ườ ườ
ngh sĩ chân chính ph i c t lên ti ng nói vì con ng i, đc bi t là nh ng ki p ng i cùngệ ả ấ ế ườ ặ ệ ữ ế ườ
kh : Tr ng phòng yêu c u Phùng mang v m t t m nh “thu n là tĩnh v t”. Cu i cùng,ổ ưở ầ ề ộ ấ ả ầ ậ ố
anh ta cũng đc “b ng lòng” v i t m nh ch p c nh bình minh vùng bi n th m ng,ượ ằ ớ ấ ả ụ ả ể ơ ộ
lãng m n. Nhi u “gia đình sành ngh thu t” khác cũng treo b c nh đó v trí trang tr ngạ ề ệ ậ ứ ả ở ị ọ
trong nhà h .ọ
Nh ng tác gi c a b c nh – ngh sĩ Phùng – thì m i lúc “nhìn lâu” t m nh toàn là tĩnhư ả ủ ứ ả ệ ỗ ấ ả
v t đó, bao gi cũng th y ng i đàn bà hàng chài đang b c ra kh i t m nh. M xu tậ ờ ấ ườ ướ ỏ ấ ả ụ ấ
hi n v i t t c dáng v lam lũ, c c c. B ng nh ng hình nh đó, Nguy n Minh Châuệ ớ ấ ả ẻ ơ ự ằ ữ ả ễ
kh i lên nhi u suy ng m v s m nh c a ng i c m bút, thiên ch c c a ngh thu t gi aơ ề ẫ ề ứ ệ ủ ườ ầ ứ ủ ệ ậ ữ
cu c đi b b n, ng n ngang.ộ ờ ề ộ ổ
