BÀI VĂN MẪU LỚP 11
Đề bài: Chứng minh Nguyễn Khuyến là nhà thơ
của làng cảnh Việt Nam qua chùm thơ Thu
Nguyễn Khuyến là nhà thơ lớn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX của
nước ta. Thơ ông đậm đà tính dân tộc và mang một phong cách
riêng khó lẫn. Có ý kiến cho rằng : “Nguyễn Khuyến là một trong
những nhà thơ đặc sắc của làng cảnh Việt Nam”. Điều đó thể hiện
rất rõ qua những sáng tác về thiên nhiên, nhất là qua chùm thơ :
“Thu vịnh”, “Thu điếu”, “Thu ẩm”.
Đáng lưu ý là các chi tiết trong ba bài thơ này cũng như nhiều bài
thơ khác đều rút ra từ cảnh vật ở quê hương tác giả, một vùng đồng
chiêm trũng quanh năm ngập nước, trong làng vô số ao chuôm với
những bờ tre quanh co bao bọc những mái rạ nghèo.
Tình yêu quê hương, sự hiểu biết tường tận về làng quê kết hợp với
hồn thơ đằm thắm, tinh tế của tác giả đã sáng tạo nên những vần
thơ bất hủ về mùa thu nơi thôn dã của đồng bằng Bắc bộ. Thiên
nhiên trong thơ Nguyễn Khuyến không phải là những hình ảnh trừu
tượng, ước lệ thường thấy trong thơ cổ điển mà là những cảnh vật
bình dị, thân quen ở nông thôn. Cái hồn của cảnh vật thấm sâu vào
tâm hồn nhà thơ, đồng điệu với tâm trạng buồn, trăn trở của ông.
Ba bài thơ, ba cảnh thu khác nhau nhưng hợp lại thành một bức
tranh hoàn chỉnh về mùa thu với những nét đặc trưng nhất.
“Thu vịnh” vẽ nên cảnh thu với bầu trời “xanh ngắt”, cao vời vợi,
mấy “cành trúc” cong cong, nhè nhẹ đung đưa trước làn “gió hắt
hiu”. Tiết thu se lạnh, sương khói lãng đãng phủ trên mặt ao hồ lúc
sáng sớm và chiều tối khiến cho khung cảnh thực trở nên huyền ảo
:
Trời thu xanh ngắt từng cao,
Cần trúc lơ phơ, gió hắt hiu.
Nước biếc trông như tầng khói phủ,
Song thưa để mặc bóng trăng vào.
Nét đẹp của mùa thu tụ lại ở bầu trời “xanh ngắt”, ở làn “nước
biếc” thấp thoáng khói sương, ở ánh trăng thu bàng bạc tràn qua
song cửa, gợi nên khung cảnh quen thuộc của một miền quê yên ả,
thanh bình.
Nhà thơ quan sát rất kĩ chuyển biến tinh tế của cảnh vật trong
những thời điểm khác nhau của một ngày. Tất cả đều gần gũi, gắn
bó và đồng điệu với tâm hồn nhạy cảm của thi nhân.
Ở “Thu điếu”, khung cảnh không mở ra mà thu nhỏ lại. Ao đã nhỏ,
chiếc “thuyền câu” càng nhỏ : “Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”.
Mọi hoạt động cũng hết sức nhẹ nhàng : “Sóng biếc theo làn hơi
gợn tí. Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”. Gió heo may chỉ đủ sức bứt
lìa những lá tre, lá trúc vàng úa và lá rơi không thành tiếng. Trên
cao, “trời xanh ngắt” một màu, “tầng mây lơ lửng” như đứng im
một chỗ và ông câu với cái dáng ngồi “tựa gối ôm cần” cũng như
cố thu mình cho nhỏ lại. Yên lặng bao trùm lên hết thảy, đến nỗi
nghe được cả tiếng “cá đâu đớp động dưới chân bèo”. Âm thanh ấy
càng làm tăng thêm phần yên lặng. Ông câu thu mình bất động phải
chăng cũng là để tan hòa vào trời đất xung quanh.
Mùa thu trong “Thu ẩm” lại hiện ra với một vẻ đẹp khác. Nhà thơ
uống rượu một mình dưới trăng. Hình ảnh làng quê biến hiện theo
cái nhìn, cái cảm dần dần thấm độ say của rượu. Vẫn là “ba gian
nhà cỏ”, “ngõ tối”, “làn ao”, “bóng trăng”, “da trời”… thường ngày
quen nhìn đến mức chẳng có gì đáng chú ý. Không đáng chú ý
nhưng đó là những cảnh, những vật từ đất này mà ra, thiếu nó thì
hình như không còn gì là làng xóm tự nghìn xưa. Vậy mà với tâm
trạng u buồn có sẵn, lại được men rượu ngấm vào khơi lên, nhà thơ
thấy cảnh vật nhòe dần theo con mắt ngà ngà : “nhà” thì “thấp le
te”, “đóm” thêm “lập lòe” , “bóng trăng” thì “loe”, “mắt”cũng “đỏ
hoe” và “người” thì cũng “say nhè”.
Ba gian nhà cỏ thấp le te,
Ngõ tối đêm sâu, đóm lập lòe.
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt,
Làn ao lóng lánh bóng trăng hoe.
Nghĩa là cảnh vật cũng như lảo đảo, chếnh choáng men say. Người
say bởi rượu thì ít mà bởi buồn đau, day dứt và giận mình bất lực
trước thời thế thì nhiều.
Gác bút lại không làm thơ nữa, quên mình trong mộng, đắm chìm
trong yên lặng hay uống rượu đến “say nhè” để quên bớt nỗi chua
chát đắng cay đến cùng xuất phát từ tâm tư ấy, tuy nhiên nó vẫn
được ẩn giấu ở bên trong.
Nét chung của ba bài thơ “Thu” đều quy tụ vào việc tả cảnh vật
thân thuộc, đơn sơ mà dung dị, đáng yêu của làng cảnh Việt Nam.
Cái nhìn trên bề mặt cùng cái hồn đồng quê hiện lên rất rõ trong
từng câu, từng chữ. Cái tình của nhà thơ cũng thật đằm thắm và
tinh tế.
Trong những năm tháng cáo quan về ở ẩn tại quê nhà, chỉ có thiên
nhiên gần gũi, trong sạch, nên thơ mới giúp Nguyễn Khuyến khuây
khỏa đôi lúc trong khi nỗi buồn thời cuộc thường xuyên đè nặng
trái tim ông.
Ba bài thơ “Thu vịnh”, “Thu điếu”, “Thu ẩm” tạo thành một chùm
thơ thu tuyệt đẹp, thể hiện nét tài hoa của ngòi bút cụ Tam Nguyên,
tiêu biểu cho hồn thơ dung dị, thẳm sâu, đầy chất trữ tình. Bạn đọc
Việt Nam yêu thơ Nguyễn Khuyến, yêu quê hương một phần là từ
những bài thơ đó.
