Nhân CHẠM TỚI BIỂN: làm thế
nào để xem video art?
.
Những nỗ lực muốn “chạm”
Video Art Chạm Tới Biển của Le Brothers (Thanh và Hải) vừa qua
được giới thiệu tại Ga 0 đã gặp phải một số vấn đề mà tôi quan tâm bấy
lâu nay: Đó là làm thế nào để có thể đưa một tác phẩm Video art tới
gần hơn với công chúng. Video art Chạm Tới Biển cũng như những tác
phẩm Video art của những nghệ sĩ khác ở Việt Nam trong nhiều năm
gần đây… có “chạm” được công chúng không? Đó cũng là một bài
toán khá khó. Quan trọng vẫn là: sự thiếu những bài viết mang tính học
thuật, những bài viết mang tính nghiên cứu và giới thiệu đúng mức của
những nghệ sĩ cũng như nhà phê bình trong nước, mặc dầu Video art
được các nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận và có nhiều triển lãm trong vòng
mười năm trở lại đây.
Video art Chạm tới Biển của Le Brothers, theo tôi, là một tác phẩm
Video art nổi bật, đáng chú ý của nghệ sĩ Việt Nam trong những năm
qua…
Quả thực nó đáng xem, và phải xem như thế nào, đó là một điều không
dễ dàng cho bất cứ công chúng nào ở Việt Nam. Có một thực tế vẫn
đang còn tồn tại ở một số nghệ sĩ trẻ Việt Nam, đó là: hiểu rất lờ
mờ, hiểu biết mang tính chung chung, nhầm lẫn, và rất cảm tính…;
điều này theo tôi là rất nguy hiểm, trước hết là nguy hiểm cho chính
nghệ sĩ, sau đó là những hệ lụy khác. Nói như vậy để có thể hiểu rằng:
người xem, công chúng yêu nghệ thuật đôi khi khó nắm bắt cũng là dễ
hiểu.
Những nỗ lực đưa video art đến gần với công chúng, sẽ vẫn phải được
tiếp diễn bởi những nghệ sĩ Việt Nam. Chạm tới Biển cũng vậy,
cũng nằm trong những nỗ lực “chạm” tới công chúng.
.
Rệu rã với những tinh thần rất phim
Một số bộ phận công chúng Việt Nam đi xem triển lãm video art với
tinh thần rất “phim”. Họ chờ đợi như đi xem một bộ phim hành động,
tâm lý tình cảm… với một câu chuyện nào đấy, những pha hành động
gây cấn, một nụ hôn rất tình, một kết cục của cái thiện thắng cái ác, hay
một triết lý nhân văn rất “phim” nào đấy… Và, họ thất vọng. Họ thất
vọng cũng rất “phim”, đó là một câu chuyện của sự hối hận khi thu
được những hình ảnh, âm thanh… nằm ngoài tầm hiểu biết. Rệu rã đến
mờ cả mắt: “Thà tôi đi ăn bột chiên còn hơn!”… Có thể kết cục của câu
chuyện đi ăn bột chiên là đỡ thèm và no bụng nhưng rồi-thì-là-mà…!?
Điều này xảy ra thật đáng tiếc!
.
Có những câu chuyện bi hài như thế! Tại sao vậy!?
Để công chúng tiếp cận gần hơn với nhiều loại hình nghệ thuật đương
đại nói chung và video art nói riêng là một điều trăn trở của những
nghệ sĩ tâm huyết. Nghệ sĩ với tác phẩm của mình, truyền những thông
điệp cá nhân, ý tưởng của họ… và đến đây, đứa con tinh thần của mình
sẽ được đón nhận với vô vàn những tầng kiến thức khác nhau từ công
chúng. Người quan trọng cuối cùng vẫn là công chúng. Công chúng có
sáng mắt hay mờ mắt thì vẫn cứ là người quan trọng… Oai nhỉ!
Video art có phải là phim truyền hình?
Video art có phải là phim truyền hình hay không? Rõ ràng đây là một
câu hỏi khó… mặc dầu nó dùng công cụ, những chuyển động của hình
ảnh (moving image), ngôn ngữ điện ảnh. Ví dụ: Nghệ sĩ vẫn có thể
chuyển tải một bộ phim truyền hình cụ thể, và xem nó là một tác phẩm
video art, đến lúc này thì bộ phim đó sẽ trở thành một khái niệm khác,
nó đã qua kênh nghệ sĩ bởi những ý niệm sáng tạo (conceptual art)…
Bởi vậy đón nhận một tác phẩm video art với tinh thần phim ảnh thông
thường theo tôi là rất lệch lạc, và phi tính lịch sử. Vì sao? Vì câu
chuyện này nó đã đối mặt từ những năm 1960 – 1970 của thế kỷ trước.
Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, cũng như dòng chảy
của nghệ thuật đương đại, video art ngày nay ngoài đơn-thể-loại thuần
túy, thì video art kết hợp với các loại hình nghệ thuật khác cũng phong
phú như: Sắp đặt (installation), Kiến trúc (architecture), Trình diễn
(performance), Điêu khắc (sculpture)… Và từ đó cũng sinh ra những
thuật ngữ chuyên dùng để phân kênh trong thể loại như: Video
installation, Video performance…
Với những khả năng công nghệ phong phú hiện nay, và sự phát triển
của nghệ thuật đương đại, sự kết hợp đa phương tiện là tùy theo ý đồ
tác giả. Video art có thể là phim, có thể là game, có thể là tất tần tật…
Vậy thì môi trường công chiếu của video art cũng phong phú: gallery,
bảo tàng, ngoài trời, đường phố, trên cây, dưới nước… trong trường
hợp này, nếu chờ đón để xem tác phẩm video art như trong rạp chiếu
phim sẽ rất đau khổ…
Nói như vậy, không có nghĩa là khi công chúng yêu nghệ thuật trước
khi xem một tác phẩm video art thì phải biết: Lịch sử ra đời của video