Đ bài: Phân tích bài th Ti n sĩ gi yề ơ ế ấ
Bài làm
Đc bi t đn là nhà th c a quê h ng làng c nh Vi t Nam, Nguy n Khuy n đã miêuượ ế ế ơ ủ ươ ả ệ ễ ế
t đi s ng nông thôn v i ngòi bút gi n d , m áp. Th nh ng, nh ng v n th c a ôngả ờ ố ớ ả ị ấ ế ư ữ ầ ơ ủ
còn g i g m tâm s yêu n c, n i u hoài tr c s đi thay c a th i cu c. Th k XIX v iử ắ ự ướ ỗ ướ ự ổ ủ ờ ộ ế ỉ ớ
nh ng kh ng ho ng v t t ng và kinh t khi n nhà th không kh i c m th y b t l c.ữ ủ ả ề ư ưở ế ế ơ ỏ ả ấ ấ ự
"Ti n sĩ gi y" là bài th trào phúng th hi n cái nhìn m a mai, châm bi m c a Tamế ấ ơ ể ệ ỉ ế ủ
nguyên Yên Đ đi v i h ng ng i mang danh khoa b ng mà không có th c ch t, đngổ ố ớ ạ ườ ả ự ấ ồ
th i cũng mang thoáng chút t trào c a tác gi .ờ ự ủ ả
Nhan đ bài th "Ti n sĩ gi y" v n đ miêu t m t nét đp văn hóa c a dân t c ta. Đó làề ơ ế ấ ố ể ả ộ ẹ ủ ộ
hình n m b ng gi y cho tr em ch i trung thu, gi hình ông ti n sĩ đ kh i d y tr emộ ằ ấ ẻ ơ ả ế ể ơ ậ ẻ
lòng ham h c và ý th c theo con đng khoa c . Tuy nhiên trong văn b n, "gi y" khôngọ ứ ườ ử ả ấ
ch đ g i v ch t li u mà còn khi n ng i đc liên t ng đn tính ch t h danh. B iỉ ể ợ ề ấ ệ ế ườ ọ ưở ế ấ ư ở
v y, đt tên tác ph m là "Ti n sĩ gi y", Nguy n Khuy n đã ng ý phê phán m t cáchậ ặ ẩ ế ấ ễ ế ụ ộ
khéo léo tính ch t h danh c a h c v ti n sĩ trong th i bu i Hán h c suy tàn, Tây h cấ ư ủ ọ ị ế ờ ổ ọ ọ
ngày càng l n át.ấ
M đu bài th , hình t ng ông ti n sĩ gi y hi n lên v i nh ng nét phác h a khái quátở ầ ơ ượ ế ấ ệ ớ ữ ọ
nh t:ấ
"Cũng c , cũng bi n, cũng cân đaiờ ể
Cũng g i ông nghè có kém ai."ọ
Đi t ng Nguy n Khuy n miêu t có "c ", có "bi n" - t m bi n g in ch "ân t vinhố ượ ễ ế ả ờ ể ấ ể ỗ ữ ứ
quy", có "cân đai" - khăn b t tóc đ đi mũ và đai đeo ngang l ng. T t c nh ng th đó t oị ể ộ ư ấ ả ữ ứ ạ
nên y ph c c a quan l i, quý t c l n th i phong ki n. Th nh ng đi p t "cũng" đcụ ủ ạ ộ ớ ờ ế ế ư ệ ừ ượ
nh c đi nh c l i đn b n l n đu m i dòng th khi n ng i đc không th nghi ngắ ắ ạ ế ố ầ ở ầ ỗ ơ ế ườ ọ ể ờ
b n ch t c a đi t ng. Tuy gi ng nh ng đó không ph i là ông ti n sĩ th t, hóa ra đó chả ấ ủ ố ượ ố ư ả ế ậ ỉ
là ông ti n sĩ làm b ng gi y đ t o thành đ ch i cho tr con. Câu th vì th thoáng chútế ằ ấ ể ạ ồ ơ ẻ ơ ế
m a mai, châm bi m c a tác gi .ỉ ế ủ ả
Đn v i hai câu th c, hình dáng ti n sĩ gi y đc kh c h a rõ nét h n:ế ớ ự ế ấ ượ ắ ọ ơ
"M nh gi y làm nên thân giáp b ngả ấ ả
Nét son đi m rõ m t văn khôi."ể ặ
Ti n sĩ gi y y ch c n vài m nh gi y là t o thành hình dáng, ch c n vài ba nét son là t oế ấ ấ ỉ ầ ả ấ ạ ỉ ầ ạ
nên khuôn m t c a m t ng i đng đu làng văn. V y nh ng hàm ý c a Nguy n Khuy nặ ủ ộ ườ ứ ầ ậ ư ủ ễ ế
đâu d ng đó, câu th n sâu d i nghĩa t th c là nghĩa n d . Ph i chăng đ tr thànhừ ở ơ ẩ ướ ả ự ẩ ụ ả ể ở
m t ti n sĩ, có danh khoa b ng sao mà d dàng đn th , ch c n vài ba "m nh gi y" (ti nộ ế ả ễ ế ế ỉ ầ ả ấ ề
gi y) là có th làm đc? B i v y, đn hai câu th c, nhà th tr c ti p bày t c m xúcấ ể ượ ở ậ ế ự ơ ự ế ỏ ả
c a mình:ủ
"T m thân xiêm áo sao mà nhấ ẹ
Cái giá khoa danh y m i h i."ấ ớ ờ
Đ tr thành ti n sĩ mang danh khoa b ng, bao nhiêu gi t m hôi ph i đ trên trang sách,ể ở ế ả ọ ồ ả ổ
bao ngày dùi mài kinh s c n m n, v y mà gi đây, "t m thân xiêm áo sao mà nh " đnử ầ ẫ ậ ờ ấ ẹ ế
th . Th c tr ng đt n c lúc b y gi v i nh ng thay đi v đng h ng tuy n ch nế ự ạ ấ ướ ấ ờ ớ ữ ổ ề ườ ướ ể ọ
nhân tài, t mua danh bán ch c di n ra ph bi n d n đn xu t hi n nh ng k ch có hệ ứ ễ ổ ế ẫ ế ấ ệ ữ ẻ ỉ ư
danh mà không có th c h c. H u qu là, nh ng ng i có tài năng th c s , nh ng ng iự ọ ậ ả ữ ườ ự ự ữ ườ
b ng th c l c c a mình đ đt cao cũng ch b ng nh ng k "ti n sĩ gi y". B i v y,ằ ự ự ủ ỗ ạ ỉ ằ ữ ẻ ế ấ ở ậ
gi ng đi u hai câu th , đc bi t "cái giá khoa danh y m i h i" c t lên sao mà chua chát,ọ ệ ơ ặ ệ ấ ớ ờ ấ
thoáng chút t trào c a nhà th . Tác gi nh v a châm bi m m a mai th c tr ng xã h i,ự ủ ơ ả ư ừ ế ỉ ự ạ ộ
v a c i ng i nh ng đ r i c i mình, đ xót xa cho chính b n thân và cho c đtừ ườ ườ ư ể ồ ườ ể ả ả ấ
n c.ướ
Ti ng c i hai câu th c đã chua chát, sâu cay nh ng ph i đn hai câu th k t, tính ch tế ườ ở ự ư ả ế ơ ế ấ
trào phúng c a bài th m i th c s đt t i đnh cao, nó phá tan th t th t gi gi các câuủ ơ ớ ự ự ạ ớ ỉ ậ ậ ả ả ở
th tr c:ơ ướ
"Gh chéo l ng xanh ng i b nh ch eế ọ ồ ả ọ
Nghĩ r ng đ th t hóa đ ch i."ằ ồ ậ ồ ơ
Ông ti n sĩ gi y hi n lên v i hành đng "ng i b nh ch e" g i dáng v oai v cùng l i ănế ấ ệ ớ ộ ồ ả ọ ợ ẻ ệ ố
m c đy tính tr ng di n, k t h p v i "gh tréo" và "l ng xanh" oai nghiêm. Ta nh c mặ ầ ư ệ ế ợ ớ ế ọ ư ả
nh n đc thái đ đ kích c a tác gi v i nh ng k nh có đng ti n lo lót mà mua quanậ ượ ộ ả ủ ả ớ ữ ẻ ờ ồ ề
bán ch c, không ch v y nh ng k đó còn thích th hi n, ra oai. T t c làm nên ông ti n sĩứ ỉ ậ ữ ẻ ể ệ ấ ả ế
k ch c m, đáng khinh th ng. Đ r i, k t l i bài th , ông bày t quan đi m c a mìnhệ ỡ ườ ể ồ ế ạ ơ ỏ ể ủ
m t cách tr c ti p: "t ng r ng đ th t hóa đ ch i". C nghĩ là th t nh ng đn đây m iộ ự ế ưở ằ ồ ậ ồ ơ ứ ậ ư ế ớ
v òa ch là m t th đ ch i b ng gi y, k t thúc khi n bao b n đc b t ng nh ng khiỡ ỉ ộ ứ ồ ơ ằ ấ ế ế ạ ọ ấ ờ ư
xét đn khía c nh t nhiên l i th y hoàn toàn h p lí. Nhà th nh đang l t t b n ch tế ạ ự ạ ấ ợ ơ ư ộ ả ả ấ
tr ng r ng, ch có h danh mà không có th c h c c a nh ng ông nghè có th c trong điố ỗ ỉ ư ự ọ ủ ữ ự ờ
s ng. Là ng i trong cu c, th y đc b m t th t c a c xã h i b y gi , r ng nh ng kố ườ ộ ấ ượ ộ ặ ậ ủ ả ộ ấ ờ ằ ữ ẻ
có danh mà không có th c ngày càng đc đ cao, Nguy n Khuy n ch bi t b t l c m aự ượ ề ễ ế ỉ ế ấ ự ỉ
mai và t xót xa cho chính b n thân mình:ự ả
"Nghĩ mình cũng g m cho mình nhớ ỉ
Th cũng bia xanh cũng b ng vàng"ế ả
(T trào)ự
Bài th m n hình nh ti n sĩ gi y quen thu c t th c t đi s ng đ phê phán h ngơ ượ ả ế ấ ộ ừ ự ế ờ ố ể ạ
ng i mang danh khoa b ng nh ng không có th c ch t, cùng đó th hi n thái đ t tràoườ ả ư ự ấ ể ệ ộ ự
c a nhà th . Không ph i ch trong th i đi c a Nguy n Khuy n, hi n t ng đó m i phủ ơ ả ỉ ờ ạ ủ ễ ế ệ ượ ớ ổ
bi n mà b t c th i đi nào, đây v n là đ tài nóng b ng c a xã h i. Nhìn vào nh ngế ở ấ ứ ờ ạ ẫ ề ỏ ủ ộ ữ
m t trái c a th c t y đ kh c ph c, đó m i là m t xã h i bình đng và ti n b .ặ ủ ự ế ấ ể ắ ụ ớ ộ ộ ẳ ế ộ
