Đ bài: Có ng i cho r ng bài th V nh khoa thi H ng là ti ng khóc, nh ng cóề ườ ằ ơ ị ươ ế ư
ng i l i cho đó là ti ng c i châm bi m sâu cay c a Tr n T X ng tr c th iườ ạ ế ườ ế ủ ầ ế ươ ướ ờ
cu c lúc b y gi . Ý ki n c a anh (ch ) nh th nào?ộ ấ ờ ế ủ ị ư ế
Bài làm
Tú X ng là m t hi n t ng ph c t p t ng gây nhi u tranh cãi trong n n văn h c Vi tươ ộ ệ ượ ứ ạ ừ ề ề ọ ệ
Nam. Riêng v i bài th “V nh khoa thi H ng” c a nhà th đã có hai ý ki n trái ng cớ ơ ị ươ ủ ơ ế ượ
nhau. Có ng i cho r ng bài th là ti ng khóc, l i có ng i cho r ng đó là ti ng c i m aườ ằ ơ ế ạ ườ ằ ế ườ ỉ
mai châm bi m sâu cay c a Tú X ng.ế ủ ươ
“V nh khoa thi H ng” c a Tú X ng có c ti ng c i có c ti ng khócị ươ ủ ươ ả ế ườ ả ế
Th i đi và hoàn c nh riêng đã t o ra nh ng nét ph c t p trong n i dung th Tú X ng.ờ ạ ả ạ ữ ứ ạ ộ ơ ươ
Nhà th tên th t là Tr n Duy Uyên r i đi thành Tr n T X ng cu i cùng là Tr n Caoơ ậ ầ ồ ổ ầ ế ươ ố ầ
X ng. S đi tên c a nhà th b i đng công danh chi ph i. Có tài, h c r ng, “T điươ ự ổ ủ ơ ở ườ ố ọ ộ ế ổ
thành Cao v n nh ng thi đn tám l n v n không đ". Tú X ng sinh nh m lúc Hán h cẫ ư ế ầ ẫ ỗ ươ ằ ọ
đang suy tàn, Tây h c đang s n s ti m v . Có đi u y b i xã h i Vi t Nam th i đó đã trọ ấ ổ ế ị ề ấ ở ộ ệ ờ ở
thành n a th c dân-n a phong ki n. Th c dân Pháp sang xâm l c kéo theo bao bi nử ự ử ế ự ượ ế
đng, suy đi. Nho h c th t th , truy n th ng đo đc b chà đp giày xéo... Là m t nhàộ ồ ọ ấ ế ề ố ạ ứ ị ạ ộ
Nho chân chính, Tú X ng đã dùng ngòi bút ph n ánh xã h i; th hi n tâm tình tr c hi nươ ả ộ ể ệ ướ ệ
th c bu i giao th i h n lo n.ự ổ ờ ỗ ạ
“V nh khoa thi H ng” là v nh khoa thi H ng nào? Là khoa thi H ng năm Đinh D uị ươ ị ươ ươ ậ
1897. Khi y, th c dân Pháp đã b c đu hoàn thành công cu c đt áp ch xã h i m i lênấ ự ướ ầ ộ ặ ế ộ ớ
đt n c ta. S đi thay nhi u cay đng là c m h ng đ Tú X ng h bút v nh đi.ấ ướ ự ổ ề ắ ả ứ ể ươ ạ ị ờ
“V nh khoa thi H ng” tr c h t là ti ng c i, đúng là “ti ng c i m a mai châm bi mị ươ ướ ế ế ườ ế ườ ỉ ế
sâu cay”.
C i s l n x n v t ch c, c c u thi - “tr ng Nam thi l n v i tr ng Hà”. T “l n”ườ ự ộ ộ ề ổ ứ ơ ấ ườ ẫ ớ ườ ừ ẫ
là t Nôm, ý ch s l n l n. M t k thi có tính ch t tr ng đi tìm nhân tài cho c n c,ừ ỉ ự ẫ ộ ộ ỳ ấ ọ ạ ả ướ
m t k thi hi m có “ba năm m m t khoa” v y mà l n x n, thi u nghiêm túc thì h i saoộ ỳ ế ồ ộ ậ ộ ộ ế ỏ
không đáng c i. C i ai? C i cái “nhà n c” k l kia ch ai?ườ ườ ườ ướ ỳ ạ ứ
Ch a h t, c nh t ng tr ng thi m i th t vui m t:ư ế ả ượ ườ ớ ậ ắ
“Lôi thôi sĩ t vai đeo lử ọ
m o quan tr ng mi ng thét loa”.Ậ ẹ ườ ệ
Nho sĩ x a là nh ng ng i có h c ch ng ph i “vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa” thìư ữ ườ ọ ẳ ả
cũng là tao nhân m c khách. Nh ng sĩ t đi thi đây thì khác, t th dáng v c a h th tặ ư ử ở ư ế ẻ ủ ọ ậ
l b ch: “lôi thôi”, lu m thu m, “vai đeo l ”. Ch ng khác gì lũ con buôn, ph ng ch búa.ố ị ộ ộ ọ ẳ ườ ợ
Cũng ch ng bi t h c x , đi đng th nào đ quan tr ng ph i v t b s oai nghiêmẳ ế ọ ư ử ứ ế ể ườ ả ứ ỏ ự
v n có, b c t c “thét” loa “ m o ” do n t h . C nh t ng th t l n x n, nh n nháo!ố ự ứ ậ ẹ ạ ạ ọ ả ượ ậ ộ ộ ố
Ch a h t, đó m i là c nh ban đu. Màn hài k ch gi m i tr n v :ư ế ớ ả ầ ị ờ ớ ọ ở
“C kéo r p tr i quan s đnờ ợ ờ ứ ế
Váy lê quét đt m đm ra”.ấ ụ ầ
Lũ sĩ t , b n quan tr ng là c p d i, l n x n nh n nháo chút cũng đc. Ta ch đi vử ọ ườ ấ ướ ộ ộ ố ượ ờ ợ ẻ
oai nghiêm c a các b c chánh s , s đài các kiêu sa c a b c m nh ph . Nh ng h đn r iủ ậ ứ ự ủ ậ ệ ụ ư ọ ế ồ
ta ph i b ng mi ng c i. H đua nhau phô phang thanh th , s khoe khoang thành lả ư ệ ườ ọ ế ự ố
b ch. “C kéo r p tr i” ra v ta đây quan to, ch c tr ng; “váy lê quét đt” đ phô tr ngị ờ ợ ờ ẻ ứ ọ ấ ể ươ
s giàu có. Đc bi t phép đi “C kéo r p tr i” - “Váy lê quét đt” còn là s m a mai sâuự ặ ệ ố ờ ợ ờ ấ ự ỉ
cay kín đáo c a nhà th . “C ” là th đi di n cho m t qu c gia, c th đây là “n củ ơ ờ ứ ạ ệ ộ ố ụ ể ở ướ
m ” Đi Pháp; “váy” là đ che thân đàn bà. Phép đi đem so “c ” v i “váy” ch ng sâu cayẹ ạ ồ ố ờ ớ ẳ
quá?
c b n câu t c nh quan tr ng, phép đo ng đã phát huy tác d ng t i đa, đc t dángỞ ả ố ả ả ườ ả ữ ụ ố ặ ả
v , hành đng đc tr ng c a t ng th b c h ng ng i. Ch ng dáng v , hành đng nào raẻ ộ ặ ư ủ ừ ứ ậ ạ ườ ẳ ẻ ộ
gì c . Chúng l b ch nh nhãng. Nhìn vào b c tranh y ta thây m t ph ng h chèo đangả ố ị ố ứ ấ ộ ườ ề
di n v . Nh ng bài th còn là m t ti ng khóc. Khóc cho đt n c, khóc cho thân mìnhễ ở ư ơ ộ ế ấ ướ
c a Tú X ng.ủ ươ
Tr c đây, khoa thi H ng là do tri u đình đng ra t ch c. Nay thay cho tri u đình làướ ươ ề ứ ổ ứ ề
“nhà n c”. “Nhà n c” nào v y? Là nhà n c bù nhìn th c dân Pháp d ng lên đ loèướ ướ ậ ướ ự ự ể
dân chúng. Câu th th hi n ý th c sâu s c vi c m t quy n t ch c a n c nhà. Do đó,ơ ể ệ ứ ắ ệ ấ ề ự ủ ủ ướ
nó ng m ngùi nh m t m t đi u gì.ậ ư ấ ộ ề
C i v nh nhăng, l b ch c nh tr ng thi cũng là khóc cho v n n c suy đi, xu ngườ ẻ ố ố ị ả ườ ậ ướ ồ ố
d c. Thi là đ ch n nhân tài, là đ thu hút anh tài b n phía. Nh ng tài đâu ch ng th y chố ể ọ ể ố ư ẳ ấ ỉ
th y lũ n a ng i n a ng m lôi thôi l ch th ch kéo v . Nho h c đã suy đi; con đngấ ử ườ ử ợ ế ế ề ọ ồ ườ
khoa c đã đn h i x chi u b i ng i ta đâu c n thi c mà v n có quan t c - “triử ế ồ ế ề ở ườ ầ ử ẫ ướ
huy n lâu nay giá r mà”.ệ ẻ
M t k thi thiêng liêng tr ng đi c a đt n c b bi n thành m t v h chèo nh th cóộ ỳ ọ ạ ủ ấ ướ ị ế ộ ở ề ư ế
ai không đau xót, khóc th ng?ươ
Không nén n i lòng mình, Tú X ng kêu lên:ổ ươ
“Nhân tài đt B c nào ai đóấ ắ
Ngo nh c mà trông c nh n c nhà!”ả ổ ả ướ
Câu th là ti ng g i tha thi t “nào ai đó” đi v i nh ng “nhân tài đt B c”. Nh ng cũngơ ế ọ ế ố ớ ữ ấ ắ ư
là m t câu h i xót xa: c nh nh th , ng i nh th sao không ai th y, không ai th ng?ộ ỏ ả ư ế ườ ư ế ấ ươ
“trông c nh n c nhà” là trông cái suy tàn, cái xu ng d c, cái tàn t c a đt n c. Ngheả ướ ố ố ạ ủ ấ ướ
sao bi th ng và đau đn quá!ươ ớ
V y là, không ch riêng ti ng khóc, không ch riêng ti ng c i “V nh khoa thi H ng” c aậ ỉ ế ỉ ế ườ ị ươ ủ
Tú X ng có c ti ng c i có c ti ng khóc: c i m a mai, châm bi m s nh nhăng c aươ ả ế ườ ả ế ườ ỉ ế ự ố ủ
xã h i n a th c dân n a phong ki n thông qua c i cái l b ch c a tr ng thi; và khócộ ử ự ử ế ườ ố ị ủ ườ
cho v n n c suy tàn, xu ng d c.ậ ướ ố ố
Ti ng c i và ti ng khóc cũng là hai đc đi m quan tr ng trong th Tú X ng nói chung.ế ườ ế ặ ể ọ ơ ươ
Chúng t o thành y u t hi n th c và tr tình trong các sáng tác c a nhà th .ạ ế ố ệ ự ữ ủ ơ
