Đ bài: Phân tích đo n th sau trong bài Bên kia sông Đu ng: Bên kia sông Đu ng...ề ạ ơ ố ố
Đng tr n m a l nh mái đu b c phườ ơ ư ạ ầ ạ ơ
Bài làm
Trong dòng c m xúc c a Hoàng C m v Bên kia sông Đu ng, ng i m là vùng nhả ủ ầ ề ố ườ ẹ ớ
th ng, đau đáu nh t:ươ ấ
Bên kia sông Đu ngố
Đng tr n m a l nh mái đu b c phườ ơ ư ạ ầ ạ ơ
Nói đn quê h ng, ph i b t đu b ng ng i Mế ươ ả ắ ầ ằ ườ ẹ
Theo l i k c a chính tác gi , thì sau khi nghe k v tình hình quê h ng vùng b đchờ ể ủ ả ể ề ươ ở ị ị
chi m đóng, đêm y, ông tr n tr c, v t vã mãi: Trong ng i tôi lúc b y gi th t y h tế ấ ằ ọ ậ ườ ấ ờ ậ ệ
m t cu n phim c a m t ng i đo di n r i lo n tâm th n, các hình bóng qu n l n vàoộ ố ủ ộ ườ ạ ễ ố ạ ầ ấ ộ
nhau, các âm thanh màu s c chen chèn l n r i b n b , và trên b c vách, các hình thù ngắ ấ ố ố ề ứ ả
nghiêng theo ánh đèn d u s l t lay. M t lúc lâu thi nh ng hình nh rõ nét hi n lên b cầ ở ắ ộ ữ ả ệ ứ
vách, c nh quay tròn nh ng ch cho nhau. Quanh khuôn m t d u dãi c a m tôi, cácứ ư ườ ỗ ặ ầ ủ ẹ
b m t khác nh đu chênh v nh vào đy... (Hoàng C m, th văn và cu c đi, Nxb. Vãnộ ặ ư ậ ể ấ ầ ơ ộ ờ
hóa Thông tin, 1997, tr.218).
Sau này, nhìn l i đi th và đi mình, nhà th Hoàng C m còn vi t: Nói đn quê h ng,ạ ờ ơ ờ ơ ầ ế ế ươ
ph i b t đu b ng ng i M . M là incarnation (Incarnation (ti ng Pháp): S hóa thân,ả ắ ầ ằ ườ ẹ ẹ ế ự
s hi n thân, t ng tr ng (BQH)), là hi n thân tr n v n nh t, sinh đng nh t c a quêự ệ ượ ư ệ ọ ẹ ấ ộ ấ ủ
h ng (Sđd, tr.186). Vì th , m i dòng, m i ch th c a Hoàng C m khi vi t v ng iươ ế ỗ ỗ ữ ơ ủ ầ ế ề ườ
m nh ch m kh c vào th i gian đ đn nay v n còn bi t bao xúc đng đi v i ng iẹ ư ạ ắ ờ ể ế ẫ ế ộ ố ớ ườ
đc.ọ
T n i xa xôi, ng i con h ng v quê h ng bên kia sông Đu ng, n i có ng i mừ ơ ườ ướ ề ươ ố ơ ườ ẹ
nghèo kh :ổ
Bên kia sông Đu ngố
M già nua còm cõi gánh hàng rongẹ
Dăm mi ng cau khôế
M y l ph m h ngấ ọ ẩ ồ
Vài th p gi y đm hoen s ng s mế ấ ầ ươ ớ
Đó là hình nh,v ng i m t o t n, v t v , đúng là ng i m quê Vi t Nam ngày x a.ả ề ườ ẹ ả ầ ấ ả ườ ẹ ệ ư
Ch có 4 câu th nh ng hình nh m l i r t g i nh hàng lo t hình dung t : già nua, còmỉ ơ ư ả ẹ ạ ấ ợ ờ ạ ừ
cõi, hàng rong, cau khô, hoen s ng s m. Không nói rõ nh ng ng i đc v n bi t s lamươ ớ ư ườ ọ ẫ ế ự
lũ c a m . Đc bi t, câu th Vài thi p gi y đm hoen s ng s m th hi n s đng c mủ ẹ ặ ệ ơ ế ấ ầ ươ ớ ể ệ ự ồ ả
sâu s c c a ng i con đi v i n i c c nh c c a m . Bao nhiêu s ng s m làm hoenắ ủ ườ ố ớ ỗ ự ọ ủ ẹ ươ ớ
nh ng thi p gi y là b y nhiêu s ng gió th m đm vào ng i m , Nh ng t ch sữ ế ấ ấ ươ ấ ẫ ườ ẹ ữ ừ ỉ ố
l ng: đám, m y, vài càng cho th y gánh hàng ít i và s v t v ki m s ng c a bà mượ ấ ấ ỏ ự ấ ả ế ố ủ ẹ
quê.
Cái v n li ng ít i y dù đ đ đau lòng ng i r i, nh ng d u sao đó cũng là nh ng ngàyố ế ỏ ấ ủ ể ườ ồ ư ẫ ữ
thanh bình. Đnh đi m c a hoàn c nh là khi lũ gi c tàn b o xu t hi n:ỉ ể ủ ả ặ ạ ấ ệ
Ch t lũ qu m t xanh tr ng tr nợ ỷ ắ ừ ợ
Khua giày đinh đp gãy quán g y teoạ ầ
Xì x c p bócồ ướ
Tan phiên ch nghèoợ
T ch t di n t là s đt ng t, b t ng . Quân gi c đn th t b t ng , nhanh chóng gâyừ ợ ễ ả ự ộ ộ ấ ờ ặ ế ậ ấ ờ
n i h t ho ng cho ng i dân nghèo. Câu th đng th i di n t s th ng th t c a chínhỗ ố ả ườ ơ ồ ờ ễ ả ự ả ố ủ
tác gi .ả
K thù không đc t nhi u, ch v i 3 chi ti t, nh ng đã l t t đc b n ch t tàn ác c aẻ ượ ả ề ỉ ớ ế ư ộ ả ượ ả ấ ủ
chúng: m t xanh tr ng tr n, giày đinh đp gãy quán, xì x c p bóc. Nhà th g i gi cắ ừ ợ ạ ồ ướ ơ ọ ặ
Pháp theo cách dân gian, c a ng i dân quê: lũ qu . Chúng không ph i là con ng i n a.ủ ườ ỷ ả ườ ữ
Gi c đn đng nghĩa v i s ch t chóc, m đm:ặ ế ồ ớ ự ế ả ạ
Lá đa lác đác tr c l uướ ề
Vài ba v t máu loang chi u mùa đôngế ề
Câu th chuy n sang th l c bát nh đ di n t n i đau xót xa đn ngh n ngào, khôngơ ể ể ụ ư ể ễ ả ỗ ế ẹ
cùng c a tác gi . Đôi m t nhà th nh n ng theo ánh n ng chi u trong n i nh v quêủ ả ắ ơ ư ươ ắ ề ỗ ớ ề
h ng xa xăm. C nh đây v n là b c tranh làng quê quen thu c v i cây đa, quán n c,ươ ả ở ẫ ứ ộ ớ ướ
nh ng v ng l ng, bu n th m. Tr c m t là c nh t ng tan hoang khi gi c đn. S v ngữ ắ ặ ồ ả ướ ắ ả ượ ặ ế ự ắ
l ng đn kinh hoàng b i ng i ta c m nh n đc t ng chi c lá đa đang bay lác đác d iặ ế ở ườ ả ậ ượ ừ ế ướ
ánh n ng chi u. Trên cái n n y là nh ng v t máu loang trông ghê s . Còn đâu con sôngắ ề ề ấ ữ ế ợ
Đuông l p lánh trôi đi còn đâu b cát tr ng ph ng lì, cùng nh ng h i hè đình đám t ngấ ờ ắ ẳ ữ ộ ư
b ng r n rã?ừ ộ
N u nh các câu th trên, nhà th đã s d ng nhi u hình dung t và nh ng t ch sế ư ở ơ ơ ử ụ ề ừ ữ ừ ỉ ố
l ng đ di n t n i nghèo khó c a bà m quê, thì đây cũng v i nh ng lo i t yượ ể ễ ả ỗ ủ ẹ ở ớ ữ ạ ừ ấ
nh ng hàm ý khác h n, nh t là khi chúng đc đt trong th đi l p. Ch ng h n: Khuaư ẳ ấ ượ ặ ế ố ậ ẳ ạ
giày đinh đp gãy quán g y teo là s đi l p m t đng là s c m nh c ng b o v i sạ ầ ự ố ậ ộ ằ ứ ạ ườ ạ ớ ự
y u đu i, không có gì ch ng đ. Ho c Xì x c p hóc di n t hành đng ngang ng c,ế ố ố ỡ ặ ồ ướ ễ ả ộ ượ
trái v i l th ng. Thông th ng, vài ba không ph i là nhi u nh ng vài ha v t máu hi nớ ẽ ườ ườ ả ề ư ế ệ
lên trên c nh hoang tàn c a phiên ch nghèo đang v ng l ng thì có s c ám nh tâm trí conả ủ ợ ắ ặ ứ ả
ng i r t l n.ườ ấ ớ
Trên cái n n c a c nh ch chi u t ng nh hoang v ng, không còn ai là hình nh ng iề ủ ả ợ ề ưở ư ắ ả ườ
m y u t và cô đn:ẹ ế ớ ơ
Ch a bán đc m t đngư ượ ộ ồ
M già l i qu y gánh hàng rongẹ ạ ẩ
B c cao th p bên b tre hun hútướ ấ ờ
Có con cò tr ng bay vùn v tắ ụ
L t ngang dòng sông Đu ng v đâuướ ố ề
M ta lòng đói d s uẹ ạ ầ
Đng tr n m a l nh mái đu b c phườ ơ ư ạ ầ ạ ơ
Đây là nh ng câu th giàu ch t t o hình c a c đo n, gây n t ng cho ng i đc.ữ ơ ấ ạ ủ ả ạ ấ ượ ườ ọ
Đu tiên là hình nh bà m già nua qu y gánh tr v khi ch a bán đc m t đng. Xungầ ả ẹ ẩ ở ề ư ượ ộ ồ
quanh m không có ai mà con đng nh m i lúc m t dài thêm: ẹ ườ ư ỗ ộ B c cao th p bên b treướ ấ ờ
hun hút.
B ng nhiên xu t hi n hình nh con cò:ỗ ấ ệ ả
Có con cò tr ng bay vùn v tắ ụ
L t ngang dòng sông Đu ng v đâuướ ố ề
Nh ng đây l i là hình nh con cò l lùng nh t x a nay. Đó không là con cò tr ng quenư ạ ả ạ ấ ư ắ
thu c bi u t ng v ng i ph n Vi t Nam t o t n, khuya s m:ộ ể ượ ề ườ ụ ữ ệ ả ầ ớ
Con cò đi đón c n m a,ơ ư
T i tăm mù m t ai đa cò v ?ố ị ư ề
Con cò l n l i b sôngặ ộ ờ
Gánh g o nuôi ch ng ti ng khóc n nonạ ồ ế ỉ
Đó càng không ph i con cò thanh thoát, nh nhàng, thong th trong c nh yên bình:ả ẹ ả ả
Con cò bay l bay laả
Bay t c a ph , bay ra cánh đngừ ử ủ ồ
L n đu tiên con cò đi vào văn ch ng v i dáng v ho ng h t, s hãi:ầ ầ ươ ớ ẻ ả ố ợ
Có con cò tr ng bay vùn v tắ ụ
L t ngang dòng sông Đu ng v đâuướ ố ề
Đn con cò bé nh kia cũng là n n nhân c a quân gi c. Nh ng bãi mía n ng dâu có ngôế ỏ ạ ủ ặ ữ ươ
khoai biêng bi c gi không còn là đt sông c a nó n a. Hình nh con cò bay vùn v t càngế ờ ấ ủ ữ ả ụ
kh c sâu n i cô đn, l loi c a ng i m quê:ắ ỗ ơ ẻ ủ ườ ẹ
M ta lòng đói rách d s uẹ ạ ầ
Đng tr n m a l nh mái đu b c phườ ơ ư ạ ầ ạ ơ
N i kh v t chât (lòng đói) đi li n v i là n i kh tinh th n (d s u). Nh p th l c bát 2/2ỗ ổ ậ ề ớ ỗ ổ ầ ạ ầ ị ơ ụ
g i gánh n ng ch t ch ng lên vai m . Bu i chi u m đm đng mãi hình nh mái đuợ ặ ấ ồ ẹ ổ ề ả ạ ọ ả ầ
b c ph c a ng i m già. Câu th ch t mà c m xúc l i ngh n ngào, đau đn.ạ ơ ủ ườ ẹ ơ ỉ ả ả ạ ẹ ớ
Nh ng câu th trên v i hình nh trung tâm là ng i m , đc đt trong b i c nh bên kiaữ ơ ớ ả ườ ẹ ượ ặ ố ả
sông Đu ng, l i tr i dài trong m t ngày không yên tĩnh. Đó là th i gian c a chi n tranh. Vìố ạ ả ộ ờ ủ ế
th , m t ngày nh ng cũng là m t đi, đi ng i trong chi n tranh. L th ng, khi chi nế ộ ư ộ ờ ờ ườ ế ẽ ườ ế
tranh x y ra, em th và ng i m là nh ng ng i đáng th ng nh t. Hình nh ng i mả ơ ườ ẹ ữ ườ ươ ấ ả ườ ẹ
v a th hi n m t m t đáng nói nh t c a chi n tranh, v a ch t ch a bi t bao tình c mừ ể ệ ộ ặ ấ ủ ế ừ ấ ứ ế ả
c a ng i vi t.ủ ườ ế
Hình nh bà m trong đo n th trên có th là ng i m ru t c a tác gi , nh ng cũng làả ẹ ạ ơ ể ườ ẹ ộ ủ ả ư
hình nh c a bi t bao bà m trong chi n tranh. Khái quát h n, đy còn là hình nh đtả ủ ế ẹ ế ơ ấ ả ấ
n c Vi t Nam trong th i k cháy b ng đau th ng và căm h n. B i v y, đn nh ngướ ệ ờ ỳ ỏ ươ ờ ở ậ ế ữ
dòng th y gây xúc đng sâu s c cho ng i đc.ơ ấ ộ ắ ườ ọ