intTypePromotion=1

Phân tích hình ảnh mùa thu trong 3 bài thơ Thu của Nguyễn Khuyến

Chia sẻ: Lan Si Zhui | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:16

0
10
lượt xem
1
download

Phân tích hình ảnh mùa thu trong 3 bài thơ Thu của Nguyễn Khuyến

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trước nay, ba bài Thu ẩm, Thu điếu, Thu vịnh của Nguyễn Khuyến đã được bình phẩm rất nhiều. Những bài thơ này được coi là tiêu biểu cho hồn thơ Nôm Nguyễn Khuyến, xác lập vị thế Nguyễn Khuyến là "nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam". Phần lớn các tác giả có xu hướng khẳng định ba bài thơ là những bức tranh nên thơ, vẽ đúng được điệu hồn của mùa thu làng quê đồng bằng Bắc Bộ; ẩn trong cảnh thu thanh bình là nỗi u hoài thầm kín về nỗi đau thời thế nước mất nhà tan mà bản thân bất lực, bế tắc.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phân tích hình ảnh mùa thu trong 3 bài thơ Thu của Nguyễn Khuyến

Đề bài: Phân tích hình ảnh mùa thu trong 3 bài thơ Thu của Nguyễn Khuyến<br /> Bài Mẫu Số 1: <br /> Trước nay, ba bài Thu  ẩm, Thu điếu, Thu vịnh(1) của Nguyễn Khuyến đã được bình  <br /> phẩm rất nhiều. Những bài thơ  này được coi là tiêu biểu cho hồn thơ  Nôm Nguyễn <br /> Khuyến,   xác   lập  vị   thế   Nguyễn  Khuyến  là   "nhà   thơ   của   quê   hương  làng  cảnh  Việt <br /> Nam"(2). Phần lớn các tác giả có xu hướng khẳng định ba bài thơ là những bức tranh nên  <br /> thơ, vẽ đúng được điệu hồn của mùa thu làng quê đồng bằng Bắc Bộ; ẩn trong cảnh thu  <br /> thanh bình là nỗi u hoài thầm kín về nỗi đau thời thế nước mất nhà tan mà bản thân bất  <br /> lực,   bế   tắc(3).   Phải   nói   rằng,   những   nhận   định   này   không   sai.   Mỗi   bài   thơ   thu   của  <br /> Nguyễn Khuyến thực là một bức tranh thuỷ mặc bằng ngôn từ, diễn tả  được đúng thần <br /> thái cảnh thu đồng bằng Bắc Bộ với những hình ảnh đặc trưng: trời xanh, nước trong, lá <br /> vàng, khói trắng, ao, nhà, ngõ... Đọc ba bài thơ dễ nhận thấy không khí yên ả, dịu êm của  <br /> làng quê tự  bao đời. Tuy nhiên, tiếp cận từ góc độ  khác là có thể  thấy một sắc thái đối  <br /> lập với sự nên thơ, thanh bình từ  ba bài thơ  thu. Một số  tác giả  đã bàn về  phương diện  <br /> này, song vẫn hướng đến khẳng định cái hay của bài thơ là cảnh đẹp của làng cảnh đồng  <br /> bằng Bắc Bộ mùa thu và nỗi đau thời thế kín đáo của tác giả(4). Bài viết này xin bổ sung,  <br /> nhấn mạnh theo lối cảm nhận mới: ba bài thơ thu của là kết tụ của những ngột ngạt, tàn  <br /> tạ, thụ động, bế tắc cả cảnh lẫn tình. Với ba bài thơ thu, Nguyễn Khuyến là nhà thơ của <br /> những tang thương, tái tê đến giày vò, khắc khoải nỗi đau đời, đau thời.<br /> Ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến cùng khắc họa cảnh vật ngột ngạt, vắng lặng, hư ảo,  <br /> tàn tạ, thụ động.<br /> Trạng thái ngột ngạt được diễn tả qua nhiều hình ảnh eo hẹp, tăm tối và cô lẻ. Đó là ao, <br /> nhà, ngõ... Đây là những không gian có điểm dị biệt với đặc điểm của văn chương trung <br /> đại truyền thống. Văn học trung đại thường coi trọng những không gian trời biển, núi <br /> sông rộng lớn, đặt con người trong tầm kích vũ trụ  để  thể  hiện chí khí anh hùng "dọc  <br /> ngang trời rộng, vẫy vùng bể khơi" (Truyện Kiều ­ Nguyễn Du). Nguyễn Khuyến đi theo <br /> một hướng khác. Ông mở đầu bài Thu điếu bằng hình ảnh cái ao bé nhỏ:<br /> Ao thu lạnh lẽo nước trong veo<br /> Cái ao làng, ao vườn thường là ao tù nước đọng, nhỏ hẹp rất nhiều so với hồ, đầm, phá... <br /> Cái ao có bờ quây vòng quanh, con con trong tầm mắt còn bị vo lại bởi cái lạnh của mùa <br /> thu và độ trong veo của nước. Theo tính chất vật lí, sự vật có sự giãn nở khi gặp độ nóng <br /> và co lại khi gặp độ lạnh. Khí lạnh lẽo của mùa thu làm người đọc có cảm giác chiếc ao <br /> bị  thu hẹp hơn. Thêm nữa, tính từ  "trong veo" vừa tuyệt đối hoá độ  trong của nước vừa <br /> gợi ra cảm giác có thể nhìn rõ cả giới hạn chiều sâu của cái ao nhỏ. Thế là với từ "trong <br /> veo", cái ao đã tỏ  rõ giới hạn nhỏ  nhoi của mình cả  về  chiều rộng lẫn chiều sâu! Chưa <br /> hết, độ  nhỏ  của cái ao còn bị  thu thêm vào một lần nữa bởi vần "eo"­ tiếng nào có vần <br /> này khi phát âm, miệng đều co tròn lại! Ngay trong câu thơ mở đầu, vần eo đã xuất hiện  <br /> ở  hai từ: lạnh lẽo, trong veo. "Eo" còn là bộ  vần của bài thơ: veo, teo, vèo, teo, bèo tạo <br /> nên một cảm giác ngột ngạt, vây hãm! Như vậy, trạng thái nhỏ hẹp đã được thể hiện tới <br /> ba lần  ở  câu thơ  đầu, sau mỗi từ  ngữ, độ  hẹp càng về  sau càng thu thêm lại. Cái ao đã  <br /> nhỏ  còn như  cố  gắng co đến mức không thể  nhỏ  hơn được nữa. Tính chất nhỏ  bé còn <br /> choán lấy toàn bài do tác giả lựa chọn vần "eo" cho cả bài thơ!<br /> Đến câu thứ hai của bài Thu điếu, tính chất bé nhỏ tiếp tục được gia tăng hơn:<br /> Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.<br /> Trên ao nhỏ xuất hiện một con thuyền bé. Từ chỉ số ít "một" kết hợp với từ láy "tẻo teo"  <br /> khiến con thuyền càng nhỏ  bé hơn ­ tưởng chỉ  như  một chấm nhỏ chút xíu, cỏn con và  <br /> cũng không thể nhỏ hơn nữa! Trạng thái nhỏ hẹp này cũng xuất hiện ngay từ đầu bài Thu <br /> ẩm:<br /> Năm gian nhà cỏ thấp le te,<br /> Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe.<br /> Cái nhà năm gian truyền thống của đồng bằng Bắc Bộ cuối thế kỉ XIX vốn bé nhỏ  được  <br /> cụ thể thêm về sự nhỏ bé bằng từ thấp. Thấp đến mức le te ­ nghĩa là thấp đến mức cực <br /> độ, chừng như không thể thấp hơn được nữa, chỉ đủ cho người cúi đầu ra vào. Trạng thái <br /> nhỏ  hẹp này tiếp tục được thể  hiện qua không gian ngõ. Ngõ mở  rộng không gian về <br /> chiều dài hơn một cái ao, một cái nhà, song nó chật hẹp. Trong bài Thu điếu, ngõ quanh co <br /> ­ không thẳng ­ đặc điểm này càng làm tăng lên độ  nhỏ  hẹp của kiểu đường làng ngõ <br /> xóm. Trong Thu ẩm, ngõ bị chìm trong đêm tối ­ ngõ tối. Độ tối một lần nữa thu thêm độ <br /> hẹp của con ngõ! Không gian nào cũng tù túng, nhỏ bé! Xét từng hình ảnh cũng thấy hình <br /> ảnh nào cũng nhỏ  nhoi: cái ao, cái ngõ, cái lá, chút sóng, bèo, con thuyền... Có thể  nói,  <br /> trạng thái eo hẹp, tăm tối khiến cho cảnh thơ thu Nguyễn Khuyến có sắc thái ảm đạm, tù  <br /> túng của cảnh nông thôn nghèo Bắc Bộ!<br /> Cùng với sự ngột ngạt, tối tăm là trạng thái hư ảo, tàn tạ, thụ động. Ấn tượng này được  <br /> biểu hiện trong rất nhiều hình  ảnh dưới trời xanh. Ba bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến,  <br /> bài nào cũng có bầu trời xanh ngắt:<br /> ­ Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,<br /> Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.<br /> (Thu điếu)<br /> ­ Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt,<br /> Mắt lão không vầy cũng đỏ hoe.<br /> (Thu ẩm)<br /> ­ Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,<br /> Cần trúc lơ phơ, gió hắt hiu.<br /> (Thu vịnh)<br /> Trời xanh là hình  ảnh đặc trưng của mùa thu Bắc Bộ. Đó vốn là hình ảnh nên thơ, hiền <br /> dịu, trong sáng ở tâm cảm của nhiều người. Với người hiện đại, màu xanh là biểu tượng <br /> của hoà bình. Nhưng với văn chương trung đại, hình ảnh trời xanh còn gắn với ý niệm về <br /> một lực lượng siêu nhiên có sức mạnh ghê gớm, chi phối mọi biến cố của trần gian. Thế <br /> lực trời xanh khiến người ta khắc khoải, đau đớn trước những nỗi đau buồn không thể lý <br /> giải. Con người cất lên những tiếng hỏi không lời đáp, bế tắc, cay đắng với trời:<br /> Xanh kia thăm thẳm từng trên,<br /> Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?<br /> (Chinh phụ ngâm khúc ­ Đặng Trần Côn, Đoàn Thị Điểm)<br /> Màu xanh trong văn chương cũng vậy, nó cũng nhiều khi có ý nghĩa chỉ cái vô cùng, vô tận  <br /> khắc nghiệt của thiên nhiên. Khi xuất hiện màu xanh, nhiều nỗi tang thương đau buồn <br /> trải ra:<br /> Trăm năm còn có gì đâu,<br /> Chẳng qua một nấm cổ khâu xanh rì.<br /> (Cung oán ngâm khúc ­ Nguyễn Gia Thiều)<br /> Sau này, thơ  Vũ Hoàng Chương (1916­1976) cũng có hai câu thơ  mang màu xanh đậm <br /> chất suy tư, triết luận như thế:<br /> Từ phen Trái Đất ra đi,<br /> Lệ chia phôi đã xanh rì trùng dương.<br /> (Nhịp trúc mùa thơ)<br /> Những xanh trời, xanh biển, xanh cây, xanh mồ... khiến người ta rờn rợn! Nó chứng tỏ <br /> trời đất vẫn cứ mãi cao rộng, thời gian cứ trôi, cỏ cây cứ sống... Nó sống với bản thân nó,  <br /> đối lập với cái hữu hạn, tàn lụi của con người. Trước cái màu xanh nghiệt ngã  ấy, con  <br /> người trở nên đau thương vời vợi bởi như bị tự nhiên vô cảm với những nỗi đau quặn xót <br /> của bản thân mình!<br /> Trở lại với ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến. Trời xanh đã trở thành nền và làm nổi bật <br /> cái hữu hạn, nhỏ bé của mọi vật nói chung, con người nói riêng. Thêm nữa, dưới khoảng  <br /> trời xanh ngắt, các sự vật, hiện tượng nối tiếp nhau biểu hiện sự thụ động, tàn tạ, hư ảo.<br /> Cái hư   ảo, tàn tạ  trước hết được thể  hiện  ở  thời gian của ba bài thơ  thu. Cả  ba bài thơ <br /> đều có bối cảnh là chiều và tối mùa thu. Người trung đại có tư duy âm dương rõ rệt. Mùa <br /> thu, chiều tối thuộc thời gian âm (dương là mùa xuân, mùa hạ; buổi sáng, buổi trưa...).  <br /> Nguyễn Khuyến đặt thời gian âm của ngày vào thời gian âm của mùa. Chiều thu trong <br /> Thu vịnh. Rồi lại chiều và đêm lần lượt tiếp tục xuất hiện trong Thu  ẩm, Thu điếu. Chỉ <br /> khác là lúc có trăng (Song thưa để mặc ánh trăng vào; Làn ao lóng lánh bóng trăng loe), lúc <br /> ngặt chỉ  màu tối đen dày đặc trùm lấp, vây bủa đường thôn (Ngõ tối đêm sâu đóm lập  <br /> lòe). Thời gian buổi sáng là khởi dương, buổi trưa là chính dương; đến chiều tối, thời  <br /> gian đã trở về với khí âm. Bản thân thời gian chiều tối này gợi ý niệm về sự tàn lụi. Đi  <br /> cùng với sự tàn lụi là hư ảo (luôn vận động, biến đổi, thoắt chốc đã chuyển từ dạng thức <br /> này sang dạng thức khác). Trong thời khắc tàn lụi, hư   ảo của chiều tối mùa thu  ấy, các  <br /> hình ảnh khác lần lượt xuất hiện trong hệ thống với nó. Đó là cần trúc trong bài Thu vịnh:<br /> Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu<br /> Từ láy lơ phơ gợi lên hình ảnh cần trúc gầy guộc, lá lưa thưa. Trước làn gió hắt hiu, cành  <br /> trúc càng già yếu, xác xơ, bơ  phờ. Nó gần như  đã cạn kiệt sức sống. Hình  ảnh lá vàng  <br /> biểu thị sự tàn tạ rõ hơn:<br /> Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo<br /> Lá vàng là chiếc lá đã bị chuyển từ màu xanh tràn đầy sinh khí sang màu vàng của sự già  <br /> nua, cuối đời! Với hình  ảnh chiếc cần trúc lơ  phơ  và lá vàng trước gió, cái tàn lụi trong  <br /> thơ  thu Nguyễn Khuyến đã được thể  hiện cả   ở  hai góc độ: thời gian và sự  vật. Những  <br /> hình ảnh đó gợi sự hư ảo ­ sự kết thúc của kiếp cây lá!<br /> Trạng thái hư   ảo còn được khắc hoạ  bổ  sung  ở  tập hợp các hình  ảnh khác. Đó là sóng  <br /> nước, tầng mây, ánh sáng lập lòe của đom đóm, cái phất phơ khói nhạt, cái lóng lánh ánh  <br /> trăng loe. Cả hình ảnh khóm bèo trên ao cũng khiến ta liên tưởng đến từ "bèo bọt"! Tất cả <br /> những hình ảnh đó làm cho mọi tầng không gian cao xa (tầng mây), thấp gần (sóng nước,  <br /> khói, trăng) đều không tĩnh tại mà được khắc hoạ trong xu thế động với các từ ngữ: gợn,  <br /> lập loè, phất phơ, lóng lánh... Nó thay đổi (dù nhỏ) trong từng tích tắc. Thay đổi rõ nhất <br /> khiến nhân vật trữ tình thảng thốt là hình ảnh hoa năm ngoái, ngỗng nước nào:<br /> Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,<br /> Một tiếng trên không ngỗng nước nào.<br /> Ở  những câu trên, sắc thái thực ­  ảo còn nghiêng về  cái thực. Đến những câu này, hình  <br /> ảnh thơ  chuyển sang hẳn góc độ   ảo. Hoa năm ngoái có còn là bông hoa thực, hay chỉ là <br /> bông hoa còn sót lại trong tâm tưởng nhân vật trữ  tình? Ngỗng nước nào diễn tả  một  <br /> trạng thái bất tri, vô tri ­ không biết, không hiểu. Năm ngoái là thời gian, nước nào là  <br /> không gian. Cả thời gian và không gian đều chìm trong tâm thái chơi vơi, chới với.<br /> Cùng với sự tàn lụi, hư  ảo, sự vật hiện tượng trong ba bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến  <br /> còn thụ  động. Tính chất thụ động cũng được biểu thị   ở mọi chiều kích không gian và ở <br /> các sự vật, hiện tượng:<br /> Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,<br /> Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.<br /> Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,<br /> ... Cá đâu đớp động dưới chân bèo.<br /> (Thu điếu)<br /> Vì sao lại nói thụ động? Bởi lẽ, sóng, lá, mây, bèo đều không tự chủ. Chúng không thể tự <br /> chuyển động hoặc tự đứng yên mà luôn bị chi phối, phụ thuộc vào yếu tố khác. Sóng, lá, <br /> mây đều bị tác động bởi gió. Sóng theo làn hơi! Còn lá cũng không được cố  định trên cây <br /> nữa mà đã lìa cành, bị gió cuốn vèo đi. Chiếc lá không thể tự định đoạt sẽ rơi về đâu mà  <br /> gió đưa đến đâu thì ở  tại đó! Chữ  vèo vừa diễn tả  độ  bay nhanh vừa cho thấy sự không  <br /> thể nào cưỡng lại gió của chiếc lá. Tầng mây cũng không tự định hướng được đường bay  <br /> của mình giữa không trung. Nó còn có số phận trôi nổi hơn cả sóng và lá. Vì lẽ sóng trên <br /> ao có bờ, lá vàng chắc hẳn sẽ  về  với đất. Còn mây đi đâu, về  đâu giữa bầu trời xanh  <br /> mênh mông, vô tận? Tiếp nối với ý của các câu thơ trên, hình ảnh tầng mây thêm một lần  <br /> nữa gia tăng yếu tố thụ động ở mức độ cao hơn, toàn diện hơn. Vì trên cao có mây, dưới  <br /> thấp có bèo: mây trôi, bèo nổi ­  ở  đâu cũng lênh đênh, phiêu dạt! Hình  ảnh tầng mây lơ <br /> lửng giữa nền trời bổ sung thêm một ý nữa vào tính chất của các sự vật trong bài thơ: sự <br /> trôi nổi vô định, vô phương! Một mặt nữa, tầng mây lơ lửng giữa trời xanh còn thêm ý về <br /> sự đối lập giữa cái nhỏ bé hữu hạn (tầng mây) với cái mênh mông vô hạn (trời xanh).<br /> Có thể  nói, bằng tài năng bậc thầy, Nguyễn Khuyến đã khiến cho ba bài thơ  thu như <br /> những bức tranh 3D, 5D bằng ngôn ngữ, cho phép người đọc có cái nhìn "khúc xạ" nhiều  <br /> chiều. Mỗi chiều thấy một sắc thái khác nhau. Người đọc dễ nhận thấy những bức tranh  <br /> thu thơ  mộng. Tuy nhiên, sang một hướng tiếp cận khác, ba bài thơ  thu của Nguyễn  <br /> Khuyến không còn vẻ đẹp nên thơ, thanh bình nữa! Người đọc có thể thấy sởn gai ốc, sợ <br /> hãi vì sự ngột ngạt, vắng lặng, hư ảo, tàn tạ, thụ động của cảnh vật.<br /> Sự buồn thảm tê tái với tình đời đơn độc, chí khí cùng kiệt<br /> Văn chương thời trung đại thường lấy cảnh ngụ  tình. Đặc điểm nhỏ  nhoi, hư   ảo, thụ <br /> động của cảnh vật biểu thị  cái nhỏ  nhoi, hư   ảo, thụ  động của một kiếp người. Từ  ý <br /> nghĩa biểu tượng của hình ảnh thơ, hình ảnh con người trong ba bài thơ thu của Nguyễn  <br /> Khuyến được thể hiện trong sự già nua, rệu rã, cô độc giữa cảnh tàn, thời tàn, đời tàn. Để <br /> thấy được phương diện này cần đặt những bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến vào hoàn <br /> cảnh sáng tác và cảm những bài thơ đó từ đặc trưng của văn chương trung đại với những  <br /> đặc điểm ước lệ, sử dụng điển tích, điển cố...<br /> Nguyễn Khuyến sáng tác ba bài thơ  thu vào cuối thế kỉ  XIX. Khi  ấy, nước mất nhà tan, <br /> Nguyễn Khuyến cáo quan về quê Bình Lục ­ Hà Nam. Ông mang nỗi đau lớn của một con  <br /> người hiển danh khoa bảng vào bậc nhất (Tam nguyên ­ ba lần đỗ đầu cả thi Hương, thi  <br /> Hội và thi Đình) nhưng trở  thành kẻ  bất lực, vô nghĩa trước thời cuộc. Ba bài thơ  thu <br /> khắc hoạ thấm thía nỗi đau của Tam nguyên Yên Đổ giữa thời mạt.<br /> Trước hết là nỗi đau cô độc. Nỗi đau này hiện diện ở nhiều hình ảnh. Dễ thấy nhất là ở <br /> hình ảnh chiếc thuyền, căn nhà, cái ngõ...<br /> ­ Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo<br /> ­ Năm gian nhà cỏ thấp le te<br /> ­ Ngõ trúc quanh co khách vắng teo<br /> ­ Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe<br /> Chỉ có một con thuyền, năm gian nhà. "Một"­ đây là số từ chỉ sự duy nhất ­ con thuyền đã  <br /> nhỏ bé còn nổi đơn độc! "Năm" ­ tưởng có số lượng nhiều, nhưng lại vẫn chỉ là của một <br /> ngôi nhà nhỏ! Một con thuyền, một cái nhà là không gian của cá nhân. Thế giới đồng loại <br /> của con người được Nguyễn Khuyến mở rộng tới ngõ. Nhưng "ngõ" lúc thì chỉ  đặc một <br /> màu tối, lúc thì vắng teo! Tức là vắng tanh, vắng ngắt, không có lấy một bóng người.  <br /> Hình ảnh thơ có sự thay đổi việc diễn tả thế giới con người. Từ "một chiếc thuyền câu", <br /> "năm gian nhà cỏ" ­ đồng nghĩa với việc có một người ngồi câu trên ao, có một người  <br /> sống trong căn nhà, không gian mở  rộng hơn với "ngõ" ­ lối của nhiều người lại qua,  <br /> nhưng số "một", số "năm" đến đây đã chuyển sang "vắng teo". Thế là sự trống vắng đã ở <br /> mức tuyệt đối! Nó đẩy con người trên một cái ao, một cái nhà vào sự  đơn độc với hiện  <br /> tại.<br /> Điều đáng nói thêm, trúc trong văn chương trung đại là hình ảnh ước lệ tượng trưng cho  <br /> bậc quân tử. Ngõ trúc vắng khách nghĩa là thế giới quân tử anh hùng cũng không còn một <br /> ai. Có thể khẳng định như vậy. Vì lẽ, những hình ảnh ước lệ tùng, cúc, trúc, mai vốn rất <br /> xanh tươi, khỏe khoắn, đẹp đẽ trong thơ Nguyễn Trãi lại đều trở thành ảm đạm, mơ  hồ <br /> trong thơ Nguyễn Khuyến. Trúc trong thơ Nguyễn Khuyến nào vắng teo (Ngõ trúc quanh  <br /> co khách vắng teo), nào lơ  phơ  (Cần trúc lơ  phơ  gió hắt hiu). Nó khiến người ta liên <br /> tưởng đến những bậc quân tử lay lắt không còn nhuệ khí, không còn khí chất "quân tử cố <br /> cùng"! Cô đơn với hiện tại, nhân vật trữ tình tìm đến việc kết nối với quá khứ ở bài Thu  <br /> vịnh. Song:<br /> Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,<br /> Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.<br /> Vậy là chẳng thể tri kỉ với người xưa! Nghĩa là chẳng thể  tìm kiếm sự  tương giao giữa  <br /> cả hiện tại lẫn quá khứ. Hình ảnh con người đã bị đẩy lên đến mức cô đơn tuyệt đối. Chỉ <br /> còn cách mượn rượu giải sầu, nhưng trớ trêu thay:<br /> Rượu tiếng rằng hay hay chẳng mấy,<br /> Độ năm ba chén đã say nhè.<br /> Cô đơn, thảm thương nhất là hình  ảnh con người thu mình trên cái thuyền bé  ở  cái ao <br /> nhỏ:<br /> Tựa gối ôm cần lâu chẳng được,<br /> Cá đâu đớp động dưới chân bèo.<br /> Hình ảnh này khiến ta liên tưởng đến điển tích Lã Vọng câu cá. Nhưng tương phản, trái <br /> ngược hoàn toàn về chất. Thời thế đảo điên, Khương Tử Nha ­ Lã Vọng về sống ẩn dật <br /> nơi thác sâu rừng thẳm. Tuy nhiên, ông đoán định, nắm chắc thời thế, biết rõ thời vận. Vì  <br /> thế, ông ngày ngày ra câu cá  ở  bờ  sông Vị  chờ  thời cơ để  lập nghiệp lớn. Lưỡi câu của <br /> ông thẳng, không có mồi vì ông không câu cá mà đi "câu" minh chủ, công hầu, khanh <br /> tướng. Quả  nhiên, ông đã "câu" được Cơ  Xương. Về  sau với tài an bang trị  quốc bình <br /> thiên hạ, Khương Tử Nha đã lập nhiều công lao hiển hách trong công cuộc phạt Trụ, lập  <br /> ra triều đại nhà Chu, và ông được phong hầu ở đất Tề, tức là Tề Thái Công sau này. Đó là <br /> một điển tích hết sức hào hùng, to lớn về một Khương Tử Nha kiên nhẫn để đợi thời cơ, <br /> làm nên sự nghiệp lớn khiến cho hậu thế ai cũng phải tôn kính.<br /> Bậc Tam nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến cũng ở ẩn và ngồi câu. Nhưng là câu trong mùa <br /> thu lá vàng ­ tức là lúc thời tàn, đời tàn mà cuộc đời thì hạn hẹp như ao tù nước đọng; câu  <br /> trong sự vô vọng bởi đơn độc; câu trong sự bi quan vì không biết thời thế sẽ đi đâu về đâu <br /> (như mây trôi trên trời xanh; bèo nổi dưới mặt nước); câu trong sự khoanh tay bó gối như <br /> ý thức rõ về sự bất tài của bản thân (tựa gối ôm cần)... Có thể nói đó là hình ảnh sự kết <br /> lại những nỗi đau đớn khôn nguôi của một bậc trí thức bất lực trước thực tế  và không  <br /> đoán định được tương lai của thời cuộc. Còn đâu khí phách của nhân vật chính nhân quân  <br /> tử  trong văn học trung đại? Không còn nữa tư  thế: Hoành sóc giang san cáp kỉ  thu (Cầm <br /> ngang ngọn giáo trấn giữ non sông đã mấy thu ­ Phạm Ngũ Lão). Không còn nữa khí thế:<br /> Đã mang tiếng ở trong trời đất,<br /> Phải có danh gì với núi sông.<br /> (Nguyễn Công Trứ)<br /> Chí cùng lực kiệt, Tam nguyên Yên Đổ  tìm đến cảnh: cảnh buồn bã  ảm đạm; tìm đến <br /> rượu: rượu chẳng thể giải sầu, tìm đến người: vắng teo, hiu hắt, tìm cố nhân lại thẹn với  <br /> người xưa. Thế  là không có ai làm bạn. Nhìn lại về  mình thì thấy mình đã như  chiếc lá  <br /> vàng rơi giữa đời, giữa thời cuộc... Tất cả khiến Tam nguyên Yên Đổ đau đớn đến tê dại.  <br /> Ông nhìn hoa mà tưởng hoa năm ngoái, nghe tiếng chim kêu trên trời mà tự hỏi:<br /> Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,<br /> Một tiếng trên không ngỗng nước nào?<br /> là bởi thời đẹp đẽ của cả bản thân và đất nước đã thuộc về quá khứ. Nay là cảnh đen tối <br /> của một đất nước nô lệ, lầm than. Ngỗng nước nào? Vì mọi vật trên đất nước này không <br /> còn là của mình nữa. Trời đất đã là của giặc, cỏ cây, chim muông cũng là của giặc. Câu  <br /> thơ là tiếng kêu thương thất thần của một trí thức mất nước!<br /> Ở ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến còn có một điều đáng lưu ý nữa. Đó là sự tổng hợp  <br /> nhiều điển tích, điển cố: thi đề mùa thu, Đào Tiềm ở ẩn, Lã Vọng câu cá, lều cỏ Khổng  <br /> Minh (thảo lư), rồi mộc, diệp, hoa, điểu, tửu... từ những câu:<br /> ­ Ngô đồng nhất diệp lạc,<br /> Thiên hạ tận tri thu.<br /> (Một chiếc lá ngô đồng rụng,<br /> Thiên hạ đều biết mùa thu đã đến)<br /> (Sách Quảng quần phương phả, Mộc phả)<br /> ­ Cảm thời hoa tiễn lệ,<br /> Hận biệt điểu kinh tâm.<br /> (Cảm thời hoa rơi lệ,<br /> Hận biệt ly, chim đau đớn lòng)<br /> (Xuân vọng ­ Đỗ Phủ)<br /> Nguyễn Khuyến đã "chế biến" thi liệu Hán học tài đến mức gần như làm mất hẳn đi dấu <br /> vết của điển. Đồng thời, ông "xoay ngược" một số điểm, làm chúng khác biệt hoàn toàn <br /> về  tính chất so với ý nghĩa ban đầu. Lã Vọng câu cá an nhiên đợi vận thành một người  <br /> ngồi câu trong tàn tạ, tuyệt vọng. Thảo lư ­ lều cỏ giữa rừng đầy tràn gió mát, trăng trong <br /> của Khổng Minh thành cái nhà cỏ thấp "le te" giữa xóm ngõ tối tăm, ngột ngạt. Trúc vốn  <br /> là biểu tượng khỏe khoắn, thẳng tắp đến thơ  Nguyễn Khuyến thành "lơ  phơ" hiu hắt... <br /> Điều này khiến cho ba bài thơ thu đọng ý vị mỉa mai, chua chát của nụ cười trào lộng kín <br /> đáo mà cay đắng của Nguyễn Khuyến. Nhận ra những điển tích, điển cố  ấy trong ba bài <br /> thơ  thu, người đọc càng thấm thía những nỗi tái tê của Tam nguyên Yên Đổ  sau khi cáo  <br /> quan về ở ẩn.<br /> Ba bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến cũng tổng hợp nhiều nỗi đau ông từng thổ  lộ. Đó là <br /> nỗi đau cô đơn trong buổi xế chiều của cuộc đời:<br /> Đời loạn đi về như hạc độc,<br /> Tuổi già hình bóng tựa mây côi.<br /> (Cảm hứng)<br /> Nỗi đau mất nước:<br /> Năm canh máu chảy đêm hè vắng,<br /> Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ.<br /> (Quốc kêu cảm hứng)<br /> Nỗi xấu hổ với danh vị, bằng cấp ở đỉnh cao mà lại bất lực, vô dụng:<br /> ­ Nghĩ mình cũng gớm cho mình nhỉ,<br /> Thế cũng bia xanh cũng bảng vàng.<br /> (Tự trào)<br /> ­ Sách vở ích gì cho buổi ấy,<br /> Áo xiêm nghĩ lại thẹn thân già...<br /> (Ngày xuân dặn các con)<br /> Có thể  nói, Nguyễn Khuyến đã diễn đạt sự  thảm bại đến cùng của con người cá nhân  <br /> mình. Ông kéo những thứ vốn là ước lệ: thi đề mùa thu, hình ảnh trời xanh, lá vàng, hoa, <br /> điểu..., những hình ảnh đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ: ao, nhà, ngõ... và cả tài thơ văn <br /> ­ gieo tử vận "eo" thành công để bọc nỗi đau xót khôn tả của mình về vận kiếp! Tài năng <br /> của Nguyễn Khuyến không chỉ là  ở  sự  vận dụng sáng tạo thi liệu truyền thống kết hợp  <br /> với việc sử  dụng nhuần nhuỵ  ngôn ngữ  tiếng Việt, mà còn là  ở  chỗ  Nguyễn Khuyến  <br /> không dùng trực tiếp đến những từ ngột ngạt, bế tắc, đau đớn... mà người đọc vẫn thấy  <br /> nỗi tê tái đến ứa máu qua từng con chữ, từng hình ảnh thơ! Đau buồn dồn tụ lại trong cả <br /> ba bài thơ cho thấy sừng sững chân dung một Tam nguyên Yên Đổ  đau khổ, cay đắng về <br /> bản thân, về thời thế!<br /> Tác phẩm nghệ thuật thường có tính đa nghĩa. Tác phẩm hay của những tác giả lớn càng  <br /> chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa đưa độc giả đi từ những khám phá này đến khám phá khác.  <br /> Ba bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến là những tác phẩm như  thế. Đây là những thi phẩm  <br /> cho phép người đọc cảm nhận từ  nhiều góc độ, chiều kích khác nhau. Đặt các hình ảnh <br /> của ba bài thơ thu vào cùng hệ thống, xem xét chúng dưới góc độ ước lệ của văn chương  <br /> trung đại và hoàn cảnh sáng tác có thể nhận thấy cảnh sắc trong ba bài thơ thu không nên <br /> thơ, tâm sự trong ba bài thơ thu không dừng lại ở u hoài thầm kín. Ngược lại, đó là trạng  <br /> thái tù túng ngột ngạt vây hãm, là sự nổi trôi, hư ảo, vô định của thế giới hiện tượng và  <br /> sự nhỏ nhoi đơn độc, bất lực của con người trước cảnh tàn, đời tàn, thời tàn. Chính điều <br /> này khiến cho ba bài thơ  thu Nguyễn Khuyến kết tụ sắc thái đau buồn, chán nản, tuyệt  <br /> vọng của thơ Nôm Nguyễn Khuyến và thống nhất với đặc điểm con người trong sáng tác <br /> của ông: "Nhà nho xưa thường tự lí tưởng hoá mình, tự vận với các bậc danh sĩ quá khứ. <br /> Nguyễn Khuyến bước sang giai đoạn tự  trào, tự  phủ nhận"(5); "Ông là nhà thơ  cổ  điển  <br /> đầu tiên thấy cái rỗng không của con người lí tưởng truyền thống, là nhà thơ mở  đầu sự <br /> đổi thay các ý nghĩa tượng trưng của hệ  thống thi pháp cổ  xưa"(6). Chỉ  riêng với ba bài <br /> thơ thu này, Nguyễn Khuyến đã vừa chứng tỏ một tài năng thi ca bậc thầy vừa thể hiện  <br /> thấm thía nỗi lòng nhức nhối của một trí thức tự  thấy mình bất lực, vô nghĩa trước thời  <br /> cuộc!<br /> Bài Mẫu Số 2: <br /> Nguyễn Khuyến là một nhà thơ cổ điển lớn của dân tộc ta. Sáng tác của Nguyễn Khuyến <br /> diễn ra trên nhiều đề tài với những nội dung cảm xúc phong phú. Trong đó có một đề tài  <br /> nổi bật là miêu tả  cảnh sắc thiên nhiên làng quê, sinh hoạt của con người thôn quê. Từ <br /> nhiều bài thơ của Nguyễn Khuyến hiện lên hình ảnh những làng quê đồng bằng Bắc Bộ <br /> yên  ả, thơ  mộng mà ông từng thiết tha gắn bó. Xuân Diệu đã nhận xét rằng "Nguyễn  <br /> Khuyến là nhà thơ của làng cảnh Việt Nam". Chùm ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến đã <br /> chứng tỏ  sinh động cho nhận xét này. Đây cũng là những sáng tác vào loại đặc sắc nhất <br /> về mùa thu trong thơ ca Việt Nam ta từ xưa đến nay.<br /> Nhìn bao quát chùm thơ  thu của Nguyễn Khuyến Viết chùm ba bài thơ  về  mùa  thu, <br /> Nguyễn Khuyến đã chứng tỏ  nguồn cảm hứng dồi dào với mùa thu, với quê hương. <br /> Chính cảm hứng ấy với tài năng của thi nhân đã tạo nên giá trị đặc sắc của những bài thơ <br /> này. Lịch sử  thi ca nhân loại từng để  lại không ít vần thơ  về  mùa thu nhưng hiếm có  <br /> những trường hợp nổi tiếng như  chùm thơ  thu của Nguyễn Khuyến. Đọc thơ  Nguyễn  <br /> Khuyến, Xuân Diệu đã nhận xét: "Nguyễn Khuyến nổi tiếng nhất trong văn học Việt  <br /> Nam là thơ Nôm. Mà thơ Nôm của Nguyễn Khuyến nức danh nhất là ba bài thơ  mùa thu <br /> Thu điếu, Thu  ẩm, Thu vịnh". Mỗi bài thơ  thu của Nguyễn Khuyến miêu tả, cảm nhận  <br /> mùa thu ở một không gian, thời gian không giống nhau nhưng tất cả đó đều là những cảnh <br /> vật rất thật của nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ.  Ở  đây, không hề  có những  ước lệ <br /> vốn đã thành quen thuộc trong thơ cổ. Một bầu trời xanh ngắt, ao thu trong veo, m ột c ần  <br /> trúc hắt hiu trong gió, một ngõ xóm quanh co, mấy gian nhà tranh mái rạ, một hàng giậu <br /> phất phơ  bóng khói ban chiều... đó đều là những cảnh rất thân thuộc của làng quê Việt  <br /> Nam. Nó yên  ả  thanh bình như  vốn có tự  ngàn đời chứ  chưa hề động gót giày của quân  <br /> xâm lược Pháp. Nó gợi trong ta cái tình quê, hồn quê sâu thẳm. Thi nhân đã cảm nhận  <br /> những vẻ  đẹp  ấy của làng quê bằng tâm hồn bình dị  mà thanh cao, hồn hậu và vô cùng  <br /> tinh tế.<br /> Thu vịnh (vịnh mùa thu) ­ Bài thơ  không tả  mùa thu từ  một nơi, trong một lúc mà là bức <br /> tranh tổng hợp, khá hoàn chỉnh về  mùa thu.  Ở  đây hầu như  có đủ  những hình  ảnh đặc  <br /> trưng cho mùa thu  ở  thôn quê Việt Nam( bầu trời cao xanh, cần trúc mảnh mai, gió thu <br /> nhẹ, mặt nước biếc phu sương khói, ánh trăng trong, chùm hoa trước giậu...). Chỉ  bằng  <br /> mấy nét chấm phá, Nguyễn Khuyến đã gợi được cái hồn thu nơi từng cảnh vật Cảm  <br /> nhận tinh tế của thi nhân được thể hiện rõ qua cách dùng từ: Trời thu xanh ngắt mấy từng  <br /> cao Cần trúc lơ  phơ  gió hắt hiu Nước biếc trông như  tầng khói phủ  Song thưa để  mặc <br /> bóng trăng vào... Cảnh mùa thu trong Thu vịnh thật thanh khiết, tĩnh lặng. Từ  đường nét <br /> đến màu sắc, từ âm thanh đến vận động... cái gì ở đây cũng dịu, cũng nhẹ. Ấy cũng là đặc  <br /> điểm tâm hồn Nguyễn Khuyến. Ông không hợp với những gì ồn ào, xô bồ, rực rỡ. Tâm <br /> hồn ông dễ  xúc động với những vẻ  đẹp thanh tao, uyển chuyển, những sắc màu sáng <br /> trong, dịu mát. Tâm hồn  ấy cùng thường phả  vào cảnh vật một chút hắt hiu, buồn rầu.  <br /> Không khí làng quê mùa thu ở Thu vịnh im  ắng và phảng phất nỗi u hoài. Không gian và <br /> thời gian trở  nên mông lung, không xác định trong tâm trạng bâng khuâng buồn của thi  <br /> nhân: Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái Một tiếng trên không ngỗng nước nào... Thế <br /> giới thiên nhiên này gợi lên cảm giác yên tĩnh trong trẻo và ngưng vọng ngàn đời. Trước <br /> những biến động ngang trái của cuộc đời, Nguyễn Khuyến muốn được mãi mãi ở  trong  <br /> vẻ đẹp thanh tĩnh của làng quê.<br /> Thu điếu (câu cá mùa thu) Bài thơ  cảm nhận mùa thu từ  một không gian xinh xắn, thơ <br /> mộng, từ điểm nhìn của một người câu cá. ­Mở đầu bằng một cảnh thu bình dị  rất riêng  <br /> của làng, quê đồng bằng Bắc Bộ: ao thu. Một thế giới tĩnh lặng, trong suốt mà trong đó  <br /> mọi vật hài hòa nhẹ nhõm: Ao thu lạnh lẽo nước trong veo Một chiếc thuyền câu bé tẻo <br /> teo. Những chuyển động, âm thanh trong thế giới thu này thật nhẹ nhàng và chỉ càng gây  <br /> ấn tượng về sự đọng kết, sự tĩnh lặng. Làn sóng biếc chỉ "gợn tí". Lá vàng cũng "khẽ đưa  <br /> vèo trong gió thu... Hai câu thực tả  cảnh gần, hai câu luận tả  canh cao, cảnh xa để  hợp <br /> tạo thành bức tranh thu yên ả, đượm buồn. Chỉ ở mùa thu mới có "Tầng mây lơ lửng trời <br /> xanh ngắt" ấy (ba lần trong ba bài thơ thu đều xuất hiện bầu trời xanh ngắt). Cũng chỉ ở <br /> làng quê xứ  Bắc đang độ  thu mới có "Ngõ trúc quanh co khách vắng teo"  ấy! Trong bức <br /> tranh thu  ở Thu điếu hiện lên hình ảnh con người đang ngồi câu cá nơi ao thu lạnh lẽo".  <br /> Song con người này cũng chẳng hề  đánh động thêm gì cho bức tranh. Trái lại, tư  thế  và  <br /> tâm tưởng của con người chỉ  tạo thêm  ấn tượng về  sự  ngưng đọng mà thôi. 4)Thu  ẩm  <br /> (uống rượu mùa thu) Đây là mùa thu được cảm nhận bằng tâm trạng của một người ngồi  <br /> uống rượu. Lúc này, cảnh thu sẽ  mang các  ấn tượng nỗi niềm riêng ­ dường như  cũng <br /> chập chờn, mờ tỏa. Có lẽ vì thế mà bài thơ có nhiều từ lấp láy và dùng vần "oe". Thu ẩm  <br /> không miêu tả riêng một cảnh thu ở một thời điểm nào mà là sự "tổng hợp nhiều cảnh thu <br /> ở nhiều thời điểm" (Xuân Diệu). Bài thơ cũng không hề có một chữ "thu" (khác với "trời <br /> thu"  ở  Thu vịnh và "ao thu"  ở  Thu điếu). Vậy mà đọc lên ta nhận ra chính xác cảnh sắc <br /> thu quen thuộc của làng quê Việt Nam. Đây là một mái nhà tranh bình dị trong ngõ tối vào <br /> đêm sâu lập lòe những con đom đóm: Năm gian nhà cỏ  thấp le te. Ngõ tối đêm sâu đóm  <br /> lập lòe. Phải là "ngõ tối", "đêm sâu" thì mới có thể thấy "đóm lập lòe"; ngược lại, cái lập <br /> lòe của con đom đóm ấy lại càng khiến cho ngõ tối bỗng tối hơn, đêm sâu thành sâu hơn... <br /> Đây là cảnh của buổi sáng sớm (hay buổi chiều) với khói nhạt phất phơ  nơi lưng giậu.  <br /> Rồi lại cảnh đêm trăng với mặt ao lóng lánh: Lưng giậu phất phơ  màu khói nhạt Làn áo  <br /> lóng lánh, bóng trăng loe. Lại một một bầu trời trong suốt  ở buổi ban trưa hay ban chiều  <br /> với màu xanh thăm thẳm: Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt. Bài thơ  tạo trong ta ấn tượng  <br /> "phi thời gian" nhưng cũng gợi rất sâu vào không khí tĩnh mịch, trong lành vô cùng thân <br /> thuộc của thôn quê Việt Nam.<br /> Đến với chùm ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến, ta bắt gặp những cảnh sắc không thể <br /> lẫn của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Những bức tranh thu ấy được vẽ nên <br /> bằng tấm lòng yêu mến quê hương mình, bằng tình yêu cuộc sống thanh cao, tĩnh lặng  <br /> chốn thôn quê của cụ  Tam nguyên Yên Đổ. Thành công của những bài thơ  thu này cũng  <br /> chứng tỏ tâm hồn tinh tế, ngòi bút tài hoa của Nguyễn Khuyến. Chúng đưa ông lên địa vị <br /> danh dự trong các thi nhân viết về mùa thu, trong những nhà thơ của làng cảnh Việt Nam.<br /> Bài Mẫu Số 3: <br /> Nguyễn Khuyến là nhà thơ  lớn cuối thế  kỉ  XIX, đầu thế  kỉ  XX của nước ta. Thơ  ông <br /> đậm đà tính dân tộc và mang một phong cách riêng khó lẫn. Có ý kiến cho rằng: Nguyễn  <br /> Khuyến là một trong những nhà thơ  đặc sắc của làng cảnh Việt Nam. Điều đó thể  hiện  <br /> rất rõ qua những sáng tác về thiên nhiên, nhất là qua chùm thơ: Thu vịnh, Thu điếu và Thu  <br /> ẩm.<br /> Đáng lưu ý là các chi tiết trong ba bài thơ  này cũng như  nhiều bài thơ  khác đều rút ra từ <br /> cảnh vật  ở  quê hương tác giả, một vùng đồng chiêm trũng quanh năm ngập nước, trong  <br /> làng vô số ao chuôm với những bờ tre quanh co bao bọc những mái rạ nghèo.<br /> Tình yêu quê hương, sự hiểu biết tường tận về làng quê kết hợp với hồn thơ đằm thắm, <br /> tinh tế  của tác giả  đã sáng tạo nên những vần thơ  bất hủ  về  mùa thu nơi thôn dã của  <br /> đồng bằng Bắc Bộ. Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Khuyến không phải là những hình ảnh <br /> trừu tượng,  ước lệ  thường thấy trong thơ  cổ  điển mà là những cảnh vật bình dị, thân <br /> quen ở nông thôn. Cái hồn của cảnh vật thấm sâu vào tâm hồn nhà thơ, đồng điệu với tâm  <br /> trạng u buồn, trăn trở của ông.<br /> Ba bài thơ, ba cảnh thu khác nhau nhưng hợp lại thành một bức tranh hoàn chỉnh về mùa <br /> thu với những nét đặc trưng nhất.<br /> Thu vịnh vẽ  nên toàn cảnh thu với bầu trời xanh ngát, cao vời vợi, mấy cần trúc cong <br /> cong, nhè nhẹ đung đưa trước làn gió hắt hiu. Tiết thu se lạnh, sương khói bảng lảng phủ <br /> trên mặt ao hồ lúc sáng sớm và chiều tối khiến cho khung cảnh thực trở nên huyền ảo:<br /> Trời thu xanh ngắt mấy từng cao,<br /> Cần trúc lơ phơ, gió hắt hiu.<br /> Nước biếc trông như tầng khói phủ,<br /> Song thưa để mặc bóng trăng vào.<br /> Nét đẹp của mùa thu tụ lại ở bầu trời xanh ngắt, ở làn nước biếc thấp thoáng khói sương, <br /> ở ánh trăng thu bàng bạc tràn qua song cửa, gợi nên khung cảnh quen thuộc của một miền  <br /> quê yên ả, thanh bình.<br /> Nhà thơ  quan sát rất kĩ chuyển biến tinh tế  của cảnh vật trong những thời điểm khác <br /> nhau của một ngày. Tất cả đều gần gũi, gắn bó và đồng điệu với tâm hồn nhạy cảm của <br /> thi nhân.<br /> Ở Thu điếu, khung cảnh không mở ra mà thu nhỏ lại. Ao đã nhỏ, chiếc thuyền câu cũng <br /> nhỏ: Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo. Mọi hoạt động cũng hết sức nhẹ nhàng: Sóng biếc <br /> theo làn hơi gợn tí, Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo. Gió heo may chỉ đủ sức bứt lìa những <br /> lá tre, lá trúc vàng úa và lá rơi không thành tiếng. Trên cao, trời xanh ngắt một màu, tầng  <br /> mây lơ lửng như đứng im một chỗ và ông câu với cái dáng ngồi tựa gối ôm cần cũng như <br /> cố thu mình cho nhỏ lại. Yên lặng bao trùm lên hết thảy, đến nỗi nghe được cả tiếng cá  <br /> đâu đớp động dưới chân bèo. Âm thanh ấy càng làm tăng thêm phần yên lặng, ông câu thu <br /> mình bất động phải chăng cũng là để tan hòa vào trời đất xung quanh.<br /> Mùa thu trong Thu  ẩm lại hiện ra với một vẻ  đẹp khác. Nhà thơ  uống rượu một mình  <br /> dưới trăng. Hình ảnh làng quê biến hiện theo cái nhìn, cái cảm dần dần thấm độ  say của <br /> rượu, vẫn là ba gian nhà cỏ, ngõ tối, làn ao, bóng trăng, da trời... thường ngày quen thuộc  <br /> đến mức chẳng có gì đáng chú ý, nhưng đó là những cảnh, những vật từ  đất này mà ra,  <br /> thiếu nó thì hình như  không còn gì là làng xóm tự  nghìn xưa. Vậy mà với tâm trạng u <br /> buồn sẵn có, lại được men rượu ngấm vào khơi lên, nhà thơ thấy cảnh vật nhòe dần theo  <br /> con mắt ngà ngà: nhà thì thấp le te, đóm thêm lập loè, bóng trăng thì loe, mắt cũng đỏ hoe <br /> và người cũng say nhè.<br /> Ba gian nhà cỏ thấp le te,<br /> Ngõ tối đêm sâu, đóm lập lòe.<br /> Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt,<br /> Làn ao lóng lánh bóng trăng loe.<br /> Nghĩa là cảnh vật cũng như lảo đảo, chếnh choáng men say. Người say bởi rượu thì ít mà <br /> bởi buồn đau, day dứt và giận mình bất lực trước thời thế  thì nhiều. Gác bút lại không  <br /> làm thơ nữa, quên mình trong mộng, đắm chìm trong yên lặng hay uống rượu đến say nhè  <br /> để quên bớt nỗi chua chát đắng cay... đều cùng xuất phát từ tâm tư  ấy, tuy nhiên nó vẫn  <br /> được ẩn giấu ở bên trong.<br /> Nét chung nhất của ba bài thơ Thu đều quy tụ vào việc tả cảnh vật thân thuộc, đơn sơ mà  <br /> dung dị, đáng yêu của làng cảnh Việt Nam. Cái nhìn trên bề  mặt cùng cái hồn đồng quê  <br /> hiện lên rất rõ trong từng câu, từng chữ. Cái tình của nhà thơ cũng thật đằm thắm và tinh <br /> tế. Trong những năm tháng cáo quan về ở ẩn tại quê nhà, chỉ có thiên nhiên gần gũi, trong  <br /> sạch, nên thơ mới giúp Nguyễn Khuyến khuây khỏa đôi lúc trong khi nỗi buồn thời cuộc <br /> thường xuyên đè nặng trái tim ông.<br /> Ba bài thơ  Thu vịnh, Thu điếu, Thu  ẩm tạo thành một chùm thơ  thu tuyệt đẹp, thể  hiện <br /> nét tài hoa của ngòi bút cụ  Tam Nguyên, tiêu biểu cho hồn thơ  dung dị, thẳm sâu, đầy <br /> chất trữ tình. Bạn đọc Việt Nam yêu thơ Nguyễn Khuyến, yêu quê hương một phần là từ <br /> những bài thơ đó.<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2