Đ bài: Phân tích nét t ng đng v gi ng th Nguy n Khuy n và Tr n T X ngề ươ ồ ề ọ ơ ễ ế ầ ế ươ
Bài làm
Tr n T X ng (hay Tú X ng) và Nguy n Khuy n là hai nhà th thu c hai th i điầ ế ươ ươ ễ ế ơ ộ ờ ạ
khác nhau, có nh ng s khác nhau r t nhi u v cu c s ng, công danh, Nguy n Khy n làữ ự ấ ề ề ộ ố ễ ế
m t đi quan trong tri u đình nhà Nguy n, mà Tú X ng thì l i là m t ng i vô cùng l nộ ạ ề ễ ươ ạ ộ ườ ậ
đn v đng công danh. Tuy nhiên, h là nh ng nhà th có cùng cách nhìn, cùng tậ ề ườ ọ ữ ơ ư
t ng, cùng s đánh giá v cu c s ng và xã h i. H đu s d ng nh ng l i th s c bénưở ự ề ộ ố ộ ọ ề ử ụ ữ ờ ơ ắ
c a mình đ đ kích b n ch t tàn ác, nham hi m c a th c dân, cũng nh s suy y u, b tủ ể ả ả ấ ể ủ ự ư ự ế ấ
l c, nhu nh c c a tri u đi phong ki n đng th i, cũng nh bày t s đau xót tr c sự ượ ủ ề ạ ế ươ ờ ư ỏ ự ướ ự
suy tàn c a Nho h c. T t ng c a h , t m lòng c a h , s còn s ng mãi, nh nh ngủ ọ ư ưở ủ ọ ấ ủ ọ ẽ ố ư ữ
v n th c a h trong lòng ng i đc hôm nay và mãi v sau.ầ ơ ủ ọ ườ ọ ề
Đi m chung đu tiên c a h là s đau xót tr c c nh đt n c suy tàn, th c dân tàn ácể ầ ủ ọ ự ướ ả ấ ướ ự
khi n nhân dân l m than, văn hóa ph ng Tây khi n cho n n Nho h c n c nhà ngàyế ầ ươ ế ề ọ ướ
càng l i tàn.ụ
Nguy n Khuy n đã làm quan h n m i năm trong tri u đình nhà Nguy n, ông hi u r t rõễ ế ơ ườ ề ễ ể ấ
tình hình tri u chính cũng nh tình hình đt n c khi đó. Chính quy n nhà Nguy n khi yề ư ấ ướ ề ễ ấ
ch còn là m t chính quy n tay sai, bù nhìn, ch u s đi u khi n c a th c dân Pháp, ti p tayỉ ộ ề ị ự ề ể ủ ự ế
giúp cho chúng đàn áp nhân dân, tàn phá đt n c mình. Nho h c v n thâm sâu. Nguy nấ ướ ọ ố ễ
Khuy n m n l i c a ng i hát chèo đ nói lên th c tr ng khi n ông đau xót:ế ượ ờ ủ ườ ể ự ạ ế
“Vua chèo còn ch ng ra gì,ẳ
Quan chèo vai nh khác chi th ng h ”ọ ằ ề
(L i v ng i hát chèo)ờ ợ ườ
Cùng v i th c tr ng n c m t nhà tan, đó là s suy tàn c a Nho h c, c a nh ng giá trớ ự ạ ướ ấ ự ủ ọ ủ ữ ị
đo đc. Xã h i b y gi thành m t đng h l n, không có tôn ti tr t t . Đng ti n là thạ ứ ộ ấ ờ ộ ố ổ ố ậ ự ồ ề ứ
chi ph i con ng i ta, khi n bao con ng i bán r l ng tâm, cũng nh đy bi t bao conố ườ ế ườ ẻ ươ ư ẩ ế
ng i vào b c đng cùng. Con ng i ta d ng nh không quan tâm đn n i nh c m tườ ướ ườ ườ ườ ư ế ỗ ụ ấ
n c, ch bi t đn cái l i mà lũ th c dân h a h n mang l i, h vui v tham gia nh ng tròướ ỉ ế ế ợ ự ứ ẹ ạ ọ ẻ ữ
ch i mà th c dân t ch c.ơ ự ổ ứ
“C y s c cây đu nhi u ch nhún,ậ ứ ề ị
Tham ti n c t m l m anh leoề ộ ỡ ắ
Khen ai khéo v cho vui thẽ ế
Vui th bao nhiêu nh c m y nhiêu!”ế ụ ấ
(H i Tây)ộ
Ti ng c i sâu cay, l i đ kích nh nhàng nh ng th m thía, v i mong mu n th c t nhế ườ ờ ả ẹ ư ấ ớ ố ứ ỉ
nh ng con ng i đang đm chìm trong nh ng th hão huy n mà bán r l ng tâm, bán rữ ườ ắ ữ ứ ề ẻ ươ ẻ
nh ng th giá tr đo đc c a toàn xã h i.ữ ứ ị ạ ứ ủ ộ
Chán ngán tr c xã h i đng th i, ông đ Tam Nguyên Yên Đ cũng t l y b n thânướ ộ ươ ờ ồ ổ ự ấ ả
mình ra làm th “mua vui”ứ
“Cũng ch ng giàu mà cũng ch ng sang,ẳ ẳ
Ch ng g y ch ng béo, ch làng nhàng.ẳ ầ ẳ ỉ
C đng d cu c không còn n c,ờ ươ ở ộ ướ
B c ch a th u canh đã ch y làng.ạ ử ầ ạ
M mi ng nói ra gàn bát sách,ở ệ
M m m i chén mãi tít cung thang.ề ồ
Nghĩ mình l i g m cho mình nhạ ớ ị
Th cũng bia xanh, cũng b ng vàng!”ế ả
(T trào)ự
M t cu c đi công danh d dang vì th i cu c, m t đt n c không còn n i đ nh ngộ ộ ờ ở ờ ộ ộ ấ ướ ơ ể ữ
ng i yêu n c nh nhà th th hi n, t t c đã khi n cho ông tr nên chán ngán. Ôngườ ướ ư ơ ể ệ ấ ả ế ở
nh n ra r ng dù có đ bao nhiêu khoa thi, có làm đn bao nhiêu ch c quan, có tài gi i đnậ ằ ỗ ế ứ ỏ ế
m y, mà tình tr ng đt n c nh hi n nay, thì cũng ch có th b t l c xuôi tay, có trăn trấ ạ ấ ướ ư ệ ỉ ể ấ ự ở
suy nghĩ thì cũng ch có th tr m t nhìn.ỉ ể ơ ắ
Còn Tú X ng, sinh ra và l n lên trong giai đo n khó khăn nh t c a đt n c, cũng làươ ớ ạ ấ ủ ấ ướ
c nh th c dân xâm l c đã khi n cho ông r t b t mãn v nh ng th ch ng tai gai m tả ự ượ ế ấ ấ ề ữ ứ ướ ắ
xung quanh mình.Có nh ng ti ng c i nh nhàng nh ng sâu cay, ch nh l i k , nh ngữ ế ườ ẹ ư ỉ ư ờ ể ư
cũng là l i lên án:ờ
“Nhà kia l i đo con khinh b ,ỗ ạ ố
M n chanh chua v ch i ch ng.”ụ ọ ợ ử ồ
M i th đo lí trong xã h i b đo l n, con cái không còn kính tr ng cha m , ng i vọ ứ ạ ộ ị ả ộ ọ ẹ ườ ợ
không còn là ng i tam tòng t đc nh x a n a.ườ ứ ứ ư ư ữ
Cũng có nh ng ti ng ch i b t ra trong gi n d :ữ ế ử ậ ậ ữ
L ng l ng mà nghe nó chúc giàu,ẳ ặ
Trăm nghìn v n m đ vào đu.ạ ớ ể ậ
Phen này t h n gà ăn b c,ắ ẳ ạ
Đng r ng đng r i l ph i c u.ồ ụ ồ ơ ọ ả ầ
L ng l ng, mà nghe nó chúc sang,ẳ ặ
Đa th i bán t c đa mua quan,ứ ờ ướ ứ
Phen này ông quy t đi buôn l ng,ế ọ
V a chùi v a rao cũng đt hàng.ừ ừ ắ
(Năm m i chúc nhau)ớ
Cũng đây, Tú X ng đã nói lên cái th c tr ng mua quan bán ch c. Cũng ph i thôi, trongở ươ ự ạ ứ ả
cái th i đi mà đng ti n là m t th v n năng, thì con ng i ta ai cũng mu n có m t ch cờ ạ ồ ề ộ ứ ạ ườ ố ộ ứ
quan đ v l i cho b n thân mình. B n thân Tú X ng là m t ng i tài, v y mà vô cùngể ụ ợ ả ả ươ ộ ườ ậ
l n đn trong vi c thi c , tám l n thi mà ch ng l n nào có th v vang. V y mà có nh ngậ ậ ệ ử ầ ẳ ầ ể ẻ ậ ữ
th công t b t, ch ng bi t gì ngoài ch i b i, nh ng nh ti n b c c a cha m mà cũng cóứ ử ộ ẳ ế ơ ờ ư ờ ề ạ ủ ẹ
th thi đ, đc làm quan”ể ỗ ượ
“C nhân c u m K ,ử ậ ấ ỉ
Tú tài con Đô Mĩ
Thi th mà cũng thi,ế
i kh i là kh !”Ố ỉ ơ ỉ
V v n đ này, Nguy n Khuy n cũng không th kìm đc ti ng chê bai c a mình trongề ấ ề ễ ế ể ượ ế ủ
bài th Ti n sĩ gi y:ơ ế ầ
“Cũng c , cũng bi n, cũng cân đai,ờ ể
Cũng g i ông nghè có kém ai.ọ
M nh gi y làm nên thân giáp b ng,ả ấ ả
Nét son đi m rõ m t văn khôi.ể ặ
T m thân xiêm áo sao mà nh ,ấ ẹ
Cái giá khoa danh y m i h i.ấ ớ ờ
Gh chéo, l ng xanh ng i b nh cho ,ế ọ ồ ả ẹ
T ng r ng đ th t hoá đ ch i!”ưở ằ ồ ậ ồ ơ
Ch là th đ ch i, th v l i cho riêng mình, ch làm quan đâu có ph i vì mu n đem tàiỉ ứ ồ ơ ứ ụ ợ ứ ả ố
ra giúp n c.ướ
Tr c tình tr ng đt n c r i ren, m i giá tr trong xã h i b đo l n, hai nhà th dùngướ ạ ấ ướ ố ọ ị ộ ị ả ộ ơ
nh ng bài th c a mình, đ bày t n i đau xót tr c hoàn c nh khó khăn c a đt n c,ữ ơ ủ ể ỏ ỗ ướ ả ủ ấ ướ
đng th i cũng là ti ng phê phán, châm bi m lũ th c dân và tay sai tàn ác, khi n cho nhânồ ờ ế ế ự ế
dân ta ph i ch u bi t bao l m than, đau kh . Nh ng bài th cũng là ti ng lòng c a nh ngả ị ế ầ ổ ữ ơ ế ủ ữ
nhà Nho yêu n c, r t mu n giúp đt n c, giúp nhân dân nh ng cũng đành b t l c. Tướ ấ ố ấ ướ ư ấ ự ư
t ng l n c a h , nhân cách cao đp c a h s còn đc ghi nh mãi trong lòng th hưở ớ ủ ọ ẹ ủ ọ ẽ ượ ớ ế ệ
chúng ta và c mai sau.ả