Đ bài: Phân tích ngh ch lý trong tác ph m Chi c thuy n ngoài xaề ị ẩ ế ề
Bài làm
Nguy n Minh Châu là nhà văn v i phong cách sáng tác giàu tính bi u t ng trong n n vănễ ớ ể ượ ề
h c Vi t Nam. Nh ng tác ph m c a ông luôn khi n ng i đc ph i tr n tr c, suy nghĩọ ệ ữ ẩ ủ ế ườ ọ ả ằ ọ
r t nhi u. Truy n ng n "Chi c thuy n ngoài xa" là m t câu chuy n giàu s c g i c m nhấ ề ệ ắ ế ề ộ ệ ứ ợ ả ư
th .Trong truy n ng n Chi c thuy n ngoài xa nhà văn Nguy n Minh Châu đã t o nênế ệ ắ ế ề ễ ạ
nh ng tình hu ng truy n khá đc đáo, t o cho ng i đc s suy nghĩ v m i quan hữ ố ệ ộ ạ ườ ọ ự ề ố ệ
gi a ngh thu t và cu c s ng và đt ra m t v n đ h t s c quan tr ng c a xã h i là khiữ ệ ậ ộ ố ặ ộ ấ ề ế ứ ọ ủ ộ
nhìn cu c s ng chúng ta ph i có cái nhìn đa chi u, chúng ta m i hi u cu c s ng sâu s cộ ố ả ề ớ ể ộ ố ắ
h n.ơ
M t tình hu ng truy n khá đc đáo mà Nguy n Minh Châu đã t o ra trong truy n ng nộ ố ệ ộ ễ ạ ệ ắ
này đó là khi ng i đàn bà đc Đu (Bao Công c a cái chuy n ven bi n này) m i đnườ ượ ẩ ủ ệ ể ờ ế
huy n đ khuyên ng i đàn bà ly hôn v i ch ng. Sau khi th y các bi n pháp giáo d c, rănệ ể ườ ớ ồ ấ ệ ụ
đe ng i ch ng không có k t qu , chánh án Đu đã khuyên ch ta nên ly hôn đ kh i bườ ồ ế ả ẩ ị ể ỏ ị
hành h , ng c đãi. Lúc đu, ng i đàn bà s s t, lúng túng, cách x ng hô nhún nh ng,ạ ượ ầ ườ ợ ệ ư ườ
gi ng đi u van xin kh n khi t "Con l y quý tòa... quý tòa b t t i con cũng đc, ph t tùọ ệ ẩ ế ạ ắ ộ ượ ạ
con cũng đc , đng b t con b nó..." . Rõ ràng. Đó là l i van xin b t th ng, đy ngh chượ ừ ắ ỏ ờ ấ ườ ầ ị
lí, khi n c Đu và Phùng ng c nhiên. Ng i đàn bà t tin, ch l s s c s o v a đ đế ả ẩ ạ ườ ự ỉ ộ ự ắ ả ừ ủ ể
thu t l i câu chuy n đm n c m t c a đi mình và nh ng lí do khi n ch ta không thậ ạ ệ ẫ ướ ắ ủ ờ ữ ế ị ể
b ch ng, b ng m t cách x ng hô m c m c , thân tình. ỏ ồ ằ ộ ư ộ ạ
Th i thi u n , bà là m t cô gái kém nhan s c, l i "r m t sau m t b n lên đu mùa". Vìờ ế ữ ộ ắ ạ ỗ ặ ộ ậ ậ
không ai l y, bà "l có mang v i m t anh con trai hàng chài đn mua b v đau l i", r iấ ỡ ớ ộ ế ả ề ướ ồ
thành v ch ng. Cu c m u sinh trên bi n b p bênh, r i "đ nhi u , thuy n l i ch t"... Cáiợ ồ ộ ư ể ấ ồ ẻ ề ề ạ ậ
đói nghèo vây b a, có khi bi n đng hàng tháng "c nhà v ch ng con cái toàn ăn câyủ ể ộ ả ợ ồ
x ng r ng lu c ch m mu i". cu c s ng b t c đã bi n ch ng bà thành k thô b o, vũươ ồ ộ ấ ố ộ ố ế ắ ế ồ ẻ ạ
phu, xem vi c đánh v là ph ng cách đ gi i t a n i đau "B t k lúc nào th y kh quáệ ợ ươ ể ả ỏ ỗ ấ ể ấ ổ
là lão xách tôi ra đánh". Và c th , "ba ngày m t tr n nh , năm ngày m t tr n n ng".ứ ế ộ ậ ẹ ộ ậ ặ
Nh ng tr n đòn dã man c trút xu ng ng i bà. ữ ậ ứ ố ườ
Th t ngh ch lý, dù b đy đa v th xác, ch u nhi u d n v t v tinh thân nh ng bà v nậ ị ị ầ ọ ề ể ị ề ằ ặ ề ư ẫ
c ng quy t không ch u b ch ng. Là b i, "đàn bà thuy n chúng tôi ph i s ng cho conươ ế ị ỏ ồ ở ở ề ả ố
ch không th s ng cho mình nh trên đt đc", l i nói y c a bà b c l rõ đc sứ ể ố ư ở ấ ượ ờ ấ ủ ộ ộ ượ ự
yêu th ng dành cho con c a mình. Ni m vui c a bà là "ng i nhìn đàn con tôi chúng nóươ ủ ề ủ ồ
đc ăn no". Bà hi u đc n i v t v c a "các ng i làm ăn lam lũ khó nh c". V i bà,ượ ể ượ ỗ ấ ả ủ ườ ọ ớ
ng i đàn ông chính là tr c t không th thi u trong gia đình hàng chài "đ chèo ch ngườ ụ ộ ể ế ể ố
khi phong ba, đ cùng làm ăn nuôi n ng đng m t s p con nhà nào cũng trên d i ch cể ấ ặ ộ ắ ướ ụ
đa" . Đi u đó cũng có nghĩa là , đ đc yêu th ng con cái, bà s n sàng ch u đng t tứ ề ể ượ ươ ẵ ị ự ấ
c . Cái cách hy sinh quên mình vì con c a ng i đàn bà khi n ta ph i xúc đng. ả ủ ườ ế ả ộ
M t lí do n a liên quan đn lão ch ng. N u Đu và Phùng nhìn lão nh m t th ph mộ ữ ế ồ ế ẩ ư ộ ủ ạ
gây ra bi k ch gia đình thì bà l i nhìn ch ng v i ánh m t v tha, th u hi u và đ l ng.ị ạ ồ ớ ắ ị ấ ể ộ ượ
V i bà, b n ch t c a ch n là "hi n lành, c c tính nh ng không bao gi đánh đp v ",ớ ả ấ ủ ồ ề ụ ư ờ ậ ợ
ch ng qua vì nghèo kh quá m i thành đc ác. V y là , theo cách nói c a bà, lão là n nẳ ổ ớ ộ ậ ủ ạ
nhân đáng th ng c a hoàn c nh, c n ph i đc c m thông chia s . Và trong t n cùngươ ủ ả ầ ả ượ ả ẻ ậ
đau kh , bà v n ch t chiu đc nh ng kho nh kh c h nh phúc, đó là lúc "v ch ng conổ ẫ ắ ượ ữ ả ắ ạ ợ ồ
cái chúng tôi s ng hòa thu n, vui v ", và "vui nh t là lúc ng i nhìn đàn con tôi chúng nóố ậ ẻ ấ ồ
đc ăn no..." nh ng giây phút này không nhi u nh ng giúp bà thêm ngh l c đ ti p t cượ ữ ề ư ị ự ể ế ụ
s ng. ố
L i giãi bày c a ng i đàn bà hàng chài đã làm sáng t nh ng ngh ch trong cu c s ng,ờ ủ ườ ỏ ữ ị ộ ố
giúp Đu hi u ra nhi u đi u. Phùng cũng v y, anh nh n ra t m lòng th ng con bao laầ ể ề ề ậ ậ ấ ươ
c a ng i m mà v i t cách m t ngh sĩ su t đi đi tìm cái đp, anh hi u r ng "nghủ ườ ẹ ớ ư ộ ệ ố ờ ẹ ể ằ ệ
thu t ch đp và có ý nghĩa khi nó g n v i cu c đi và vì cu c đi"ậ ỉ ẹ ắ ớ ộ ờ ộ ờ
Câu chuy n giúp Đu, Phùng và c ng i đc chúng ta hi u r ng: Không th nhìn s v t,ệ ẩ ả ườ ọ ể ằ ể ự ậ
hi n t ng trong cu c s ng m t cách đn gi n, d dãi. N u nhìn đn gi n, ch c n yêuệ ượ ộ ố ộ ơ ả ễ ế ơ ả ỉ ầ
c u ng i đàn bà b ch ng là xong. N u nhìn th u su t v n đ s th y suy nghĩ và cáchầ ườ ỏ ồ ế ấ ố ấ ề ẽ ấ
x s c a ng i đàn bà hàng chài là không th khác đc.ử ự ủ ườ ể ượ
Bài Văn M u S 2:ẫ ố
"Chi c thuy n ngoài xa" là nhan đ m t truy n ng n c a nhà văn Nguy n Minh Châu,ế ề ề ộ ệ ắ ủ ễ
đc in trong t p B n quê (1985), sau đó đc đa vào và dùng làm tên cho m t tuy nượ ậ ế ượ ư ộ ể
t p - g m 15 truy n - do nhà xu t b n Tác ph m m i n hành năm 1987. Thiên truy nậ ồ ệ ấ ả ẩ ớ ấ ệ
đc đa vào gi ng d y trong ch ng trình văn h c l p 12 ph thông- c ban khoa h cượ ư ả ạ ươ ọ ớ ổ ả ọ
xã h i - nhân văn l n ban c b n.ộ ẫ ơ ả
Truy n g m 5 ph n m ra bao ngh ch lý đi th ng: m t ng i tr ng phòng m n cánệ ồ ầ ở ị ờ ườ ộ ườ ưở ẫ
mu n có t l ch "tĩnh v t hoàn toàn" v thuy n và bi n có s ng gi a mùa tháng B yố ờ ị ậ ề ề ể ươ ữ ả
nh ng th c t không th t c b đc hình nh con ng i; ng i ngh sĩ - Phùng - thuư ự ế ể ướ ỏ ượ ả ườ ườ ệ
vào ng kính mình m t c nh thuy n và bi n th t đp thì chính t c nh đó l i xu t hi nố ộ ả ề ể ậ ẹ ừ ả ạ ấ ệ
nh ng cái th t x u; m t ng i đàn bà b ch ng hành h m t cách vô lý nh ng không baoữ ậ ấ ộ ườ ị ồ ạ ộ ư
gi mu n t b k đc ác y; nh ng ng i chi n sĩ nhi t thành, dũng c m đã t ng chi nờ ố ừ ỏ ẻ ộ ấ ữ ườ ế ệ ả ừ ế
đu gi i phóng mi n Nam kh i nanh vu t quân xâm l c Mĩ nh ng l i không th làm thấ ả ề ỏ ố ượ ư ạ ể ế
nào đ gi i thoát cho m t ng i đàn bà b t h nh,v.v..Đy là nh ng minh ch ng sinh đngể ả ộ ườ ấ ạ ấ ữ ứ ộ
cho cách nhìn đa di n c a Nguy n Minh Châu, nh chính ông t ng kh ng đnh: "Nhà vănệ ủ ễ ư ừ ẳ ị
không có quy n nhìn s v t m t cách đn gi n, và nhà văn c n ph i ph n đu đ đào x iề ự ậ ộ ơ ả ầ ả ấ ấ ể ớ
b n ch t con ng i vào các t ng sâu l ch s ". ả ấ ườ ầ ị ử
Ph n m truy n k tr n v n s c n thi t ph i có b c nh. Nguyên- tr ng phòng- "làầ ở ệ ể ọ ẹ ự ầ ế ả ứ ả ưở
ng i sâu s c, l i cũng l m sáng ki n" yêu c u t nhi p nh "Ph i có m t b s u t pườ ắ ạ ắ ế ầ ổ ế ả ả ộ ộ ư ậ
chuyên đ. 12 tháng là 12 b c nh ngh thu t v thuy n và bi n. Không có ng i. Hoànề ứ ả ệ ậ ề ề ể ườ
toàn th gi i tĩnh v t". Su t năm tháng làm vi c khá thông đng bén gi t, t nhi p nhế ớ ậ ố ệ ồ ọ ổ ế ả
ngh thu t đã mang v không bi t c man nào là nh nh ng cũng ch có 11 b c đc l tệ ậ ề ế ơ ả ư ỉ ứ ượ ọ
vào c p m t xanh c a viên tr ng phòng "sâu s c n c đi". M t b c nh còn thi u h tặ ắ ủ ưở ắ ướ ờ ộ ứ ả ế ụ
oái oăm kia đc tr ng phòng tín c n giao cho "tôi"(tên là Phùng - nhân v t ng i kượ ưở ẩ ậ ườ ể
chuy n) ph i săn tìm cho đc. Mà là t m nh ch p có "s ng bi n" gi a mùa tháng b yệ ả ượ ấ ả ụ ươ ể ữ ả
- cái tháng mà thông th ng "ch có bão táp v i bi n đng". Th t là m t v gieo tr ng tráiườ ỉ ớ ể ộ ậ ộ ụ ồ
v vì thông th ng" Mu n l y s ng thì ph i nghĩ đn t tháng ba!". ụ ườ ố ấ ươ ả ế ừ
Nh ng r i "khi nên tr i cũng chi u ng i", "tôi" đã tr l i vùng bi n chi n tr ng x a,ư ồ ờ ề ườ ở ạ ể ế ườ ư
cách Hà N i sáu trăm cây s " và vác máy n m "ph c kích" chính cái n i mà "d ng nhộ ố ằ ụ ở ơ ườ ư
trong su t d i b bi n kh p c n c, ch đây vào gi a tháng b y là còn s ng mù".ố ả ờ ể ắ ả ướ ỉ ở ữ ả ươ
Đây cũng còn là quê c a m t đng đi cũ c a "tôi", gi đang là Chánh án toà án huy n.ủ ộ ồ ộ ủ ờ ệ
Th t là g m đ "thiên th i, đa l i, nhân hoà". Và Phùng đã b qua nhi u c nh có "khôngậ ồ ủ ờ ị ợ ỏ ề ả
khí vui nh n h i thô l và th t hùng tráng" đ ch p l y cái kho nh kh c "đt" tr i cho".ộ ơ ỗ ậ ể ớ ấ ả ắ ắ ờ
Đó là c nh đp nh "m t b c tranh m c tàu c a m t danh h a th i c . Mũi thuy n inả ẹ ư ộ ứ ự ủ ộ ọ ờ ổ ề
m t nét m h loè nhoè vào b u s ng mù tr ng nh s a có pha đôi chút màu h ng h ngộ ơ ồ ầ ươ ắ ư ữ ồ ồ
do ánh m t tr i chi u vào. Vài bóng ng i l n và tr con ng i im phăng ph c nh t ngặ ờ ế ườ ớ ẻ ồ ắ ư ượ
trên chi c mui khum khum, đang h ng m t vào b ...". ế ướ ặ ờ
Nhà ngh sĩ d t dào m t c m h ng ngh thu t, tr i qua m t kho nh kh c yên sĩ -phi -lýệ ạ ộ ả ứ ệ ậ ả ộ ả ắ
thu n tuy t di u: "toàn b khung c nh t đng nét đn ánh sáng đu hài hòa và đp,ầ ệ ệ ộ ả ừ ườ ế ề ẹ
m t v đp th c đn gi n và toàn bích khi n đng tr c nó tôi tr nên b i r i, trong tráiộ ẻ ẹ ự ơ ả ế ứ ướ ở ố ố
tim nh có cái gì bóp th t vào? (...) . Trong giây phút b i r i, tôi t ng chính mình v aư ắ ố ố ưở ừ
khám phá th y cái chân lý c a s toàn thi n, khám phá th y cái kho nh kh c trong ng nấ ủ ự ệ ấ ả ắ ầ
c a tâm h n.". Và tuy t tác đã ra đi trong s h ng ph n ngh thu t tuy t v i- " cáiủ ồ ệ ờ ự ư ấ ệ ậ ệ ờ
kho nh kh c h nh phúc tràn ng p tâm h n mình, do cái đp tuy t đnh c a ngo i c nhả ắ ạ ậ ồ ẹ ệ ỉ ủ ạ ả
v a mang l i". C n chú ý thành ph n ph chú " do cái đp tuy t đnh c a ngo i c nh v aừ ạ ầ ầ ụ ẹ ệ ỉ ủ ạ ả ừ
mang l i" trong l i k chuy n. Ni m h nh phúc c a ng i ngh sĩ chính là cái h nh phúcạ ờ ể ệ ề ạ ủ ườ ệ ạ
c a khám phá và sáng t o, c m nh n và ch p l y cái đp tuy t di u hi n ra trong kho nhủ ạ ả ậ ớ ấ ẹ ệ ệ ệ ả
kh c. D ng nh trong hình nh chi c thuy n gi a bi n m s ng, anh đã b t g p cáiắ ườ ư ả ế ề ữ ể ờ ươ ắ ặ
t n Thi n, t n Mĩ, th y tâm h n mình nh đc g t r a, thanh l c tr nên th t trong tr o,ậ ệ ậ ấ ồ ư ượ ộ ử ọ ở ậ ẻ
tinh khôi b i cái đp hài hoà, lãng m n c a c nh v t. Đó là ni m hân hoan c a ng iở ẹ ạ ủ ả ậ ề ủ ườ
ngh sĩ sau phát hi n th nh t. M t ni m hân hoan mãn nguy n.ệ ệ ứ ấ ộ ề ệ
Nh th , xét riêng v công v , nhi m v c a "tôi" lúc này đã hoàn thành. "Tôi" đã có c như ế ề ụ ệ ụ ủ ả
thuy n và bi n trong s ng đúng nh đt hàng c a tr ng phòng, m c dù gi a mùa thángề ể ươ ư ặ ủ ưở ặ ữ
b y! Và "tôi" đã có th ung dung "nh y lên tàu ho tr v ". N u khéo liên h m t tí, ta dả ể ả ả ở ề ế ệ ộ ễ
th y n u nh nhân v t "tôi" v ngay lúc đó khác nào cô Nguy t (trong M nh trăng cu iấ ế ư ậ ề ệ ả ố
r ng) xu ng xe c u Đá Xanh. T c là ch d ng l i ch đc h ng cái may m n doừ ố ở ầ ứ ỉ ừ ạ ở ỗ ượ ưở ắ
cu c đi đem l i cho mình. ộ ờ ạ
Ph n đu truy n nh th đ cho ng i đc bi t xu t x c a b c nh ngh thu t đcầ ầ ệ ư ế ủ ườ ọ ế ấ ứ ủ ứ ả ệ ậ ặ
s c trên cu n l ch năm m i kia ra đi th nào. Và n u nghĩ sâu xa h n thì cũng c n b yắ ố ị ớ ờ ế ế ơ ầ ấ
nhiêu y cũng đ cho b môn lý lu n ngh thu t khái quát v m i quan h gi a công phuấ ủ ộ ậ ệ ậ ề ố ệ ữ
lao đng ngh thu t c a ngh sĩ và th c t cu c s ng, theo tinh th n mà Ch Lan Viên đãộ ệ ậ ủ ệ ự ế ộ ố ầ ế
khái quát b ng th : "Bài th anh, anh làm m t n a thôi/ Còn m t n a đ mùa thu làm h ".ằ ơ ơ ộ ử ộ ử ể ộ
Ph n k t truy n cho bi t ng i tr ng phòng r t hài lòng v i b c nh và b c nh khôngầ ế ệ ế ườ ưở ấ ớ ứ ả ứ ả
ch s ng cu c đi m t cu n l ch năm mà "mãi mãi v sau, t m nh ch p v n còn đcỉ ố ộ ờ ộ ố ị ề ấ ả ụ ẫ ượ
treo nhi u n i, nh t là trong các gia đình sành ngh thu t".ở ề ơ ấ ệ ậ
Theo dòng k c a "tôi" rõ ràng chi c thuy n đc ch p trong m t c li t ng đi g n -ể ủ ế ề ượ ụ ộ ự ươ ố ầ
"m t chi c thuy n l i vó...đang chèo th ng vào tr c m t tôi"- nhà ngh sĩ nhìn rõ cộ ế ề ướ ẳ ướ ặ ệ ả
"nh ng cái m t l i và t m l i n m gi a hai chi c g ng vó". Ng i th ng th c b cữ ắ ướ ấ ướ ằ ữ ế ọ ườ ưở ứ ứ
nh thông th ng ch c không ai không c m nh n chi c thuy n đang đc ch p trongả ườ ắ ả ậ ế ề ượ ụ
m t c ly g n nh th . Th nh ng vì sao tác gi l i đt nhan đ truy n là "chi c thuy nộ ự ầ ư ế ế ư ả ạ ặ ề ệ ế ề
ngoài xa"?
Nhan đ v n c n cô đng, hàm súc, ph n ánh trung thành n i dung văn b n. Có khi nhanề ố ầ ọ ả ộ ả
đ ph n ánh các đi t ng trình bày, có khi ph n ánh quan ni m, cách nhìn c a tác giề ả ố ượ ả ệ ủ ả
đi v i đi t ng, có khi l i là s k t h p c a r t nhi u nhân t nh ng dù trong b t kìố ớ ố ượ ạ ự ế ợ ủ ấ ề ố ư ấ
tr ng h p nào, t t c các nhan đ đu ph i đc rút ra, đc khái quát t chính n iườ ợ ấ ả ề ề ả ượ ượ ừ ộ
dung văn b n. N u nh nhan đ ch đn thu n ph n ánh các đi t ng thì h n chi cả ế ư ề ỉ ơ ầ ả ố ượ ẳ ế
thuy n trong nh không ph i là ngoài xa! Ph i chăng nhan đ đó ph n ánh cách nhìn c aề ả ả ả ề ả ủ
tác gi đi v i đi t ng. ả ố ớ ố ượ
Th t v y, theo yêu c u c a tr ng phòng, b c nh ph i săn tìm l n này "Không cóậ ậ ầ ủ ưở ứ ả ả ầ
ng i. Hoàn toàn th gi i tĩnh v t" nh ng b c nh ch p đc l i có vài bóng ng i l nườ ế ớ ậ ư ứ ả ụ ượ ạ ườ ớ
l n tr con". Nh không sao vì dù có ng i thì ng i cũng ch "ng i im phăng ph c nhẫ ẻ ư ườ ườ ỉ ồ ắ ư
t ng"!ượ