Đ bài: Anh (ch ) hãy phân tích nét phong cách tri t lu n tr tình c a Nguy n Khoaề ị ế ậ ữ ủ ễ
Đi m trong ch ng Đt n c (trích tr ng ca M t đng khát v ng)ề ươ ấ ướ ườ ặ ườ ọ
Bài làm
N u nh b t r đc vào trí nh trong hình thái toàn v n là l s ng còn c a th , thì cácế ư ắ ễ ượ ớ ẹ ẽ ố ủ ơ
b n tr ng ca qu đã g p nhi u khó khăn. Dân mình trong m t quy mô l n mà đi t i toànả ườ ả ặ ề ộ ớ ớ
bích, th t thiên nan v n nan. Đc m t tr ng ca nào đó, th ng ng i ta hay n m cái Tậ ạ ọ ộ ườ ườ ườ ắ ứ
l n, cái C t chung, r i nh vài m ng, vài đo n l hay nh t đây đó, ch khó n p vào bớ ố ồ ớ ả ạ ẻ ấ ứ ạ ộ
nh t t t t. Nói khác đi, tr ng ca th ng s ng b ng cách xé l bàn thân mình. Vi cớ ấ ậ ườ ườ ố ằ ẻ ệ
ng i đc d ng nh quên đi ph n l n các ch ng khác c a "M t đng khát v ng"đườ ọ ườ ư ầ ớ ươ ủ ặ ườ ọ ể
ch nh m i ch ng "Đt n c", ph i chăng là thu c vào cái quy lu t nghi t ngã đó?ỉ ớ ỗ ươ ấ ướ ả ộ ậ ệ
Nh ng m t b n tr ng ca dài r ng mà ghim vào trí nh ng i đc đc c m t ch ngư ộ ả ườ ộ ớ ườ ọ ượ ả ộ ươ
l n ch ng ph i đã là thành công sao! Nghĩ th t vui: cùng vi t v m t đ tài, cũng là thànhớ ẳ ả ậ ế ề ộ ề
công tiêu bi u cho thi ca c a hai cu c kháng chi n, nh ng, n u "Đt n c’ c a Nguy nể ủ ộ ế ư ế ấ ướ ủ ễ
Đình Thi đc hình thành t hai "ti n thân" nh h n, thì "Đt n c" c a Nguy n Khoaượ ừ ề ỏ ơ ấ ướ ủ ễ
Đi m l i v ra t m t ch nh th l n h n. Vì đi u đó, chúng đã cùng s ng b c vào kí cề ạ ỡ ừ ộ ỉ ể ớ ơ ề ố ướ ứ
c a ng i yêu th ? không h n. Còn b i m t t ng ph n khác đáng k h n: Nguy n Đìnhủ ườ ơ ẳ ờ ộ ươ ả ể ơ ễ
Thi ch ng nh đã hoà tan suy t c a mình vào c m xúc Trong khi Nguy n Khoa Đi mừ ư ư ủ ả ở ễ ề
c m xúc mu n k t tinh l i trong suy t Ng i ta có th nói đn hi n t ng đt cháy tráiả ố ế ạ ư ườ ể ế ệ ượ ố
tim lên thành trí tu và đt cháy trí tu lên thành tình c m. Ph i chăng hai tác gi kia v iệ ố ệ ả ả ả ớ
hai thi ph m c a mình đã ph n nào ng v i hai suy c m đó? S chuy n hóa trong t duyẩ ủ ầ ứ ớ ả ự ể ư
th thi ph m Nguy n Khoa Đi m có th g i là tr tình tri t lu n.ơ ở ẩ ễ ề ể ọ ữ ế ậ
Ai đã đc “Đt n c" c a Nguy n Khoa Đi m đu th y n đc đáo tr c nh t thu c vọ ấ ướ ủ ễ ề ể ấ ể ộ ướ ấ ộ ề
ch t li u c a nó: ch t li u văn hoá dân gianấ ệ ủ ấ ệ
Nh ng tìm đn ch t li u này cũng là h ng đi c a không ít cây bút. Tr c đó nh ngư ế ấ ệ ướ ủ ướ ở ữ
m c đm nh t khác nhau, có th th y ch t li u này có m t trong "Bài th quê h ng"ứ ậ ạ ể ấ ấ ệ ặ ơ ươ
c a Nguy n Bính, hay "Ti ng Vi t" c a L u Quang Vũ nh ng thi ph m g n gũi v đ tàiủ ễ ế ệ ủ ư ữ ẩ ầ ề ề
Cho nên, tính đc đáo th c s ph i n m vi c x lí ch t li u y Nguy n Khoa Đi m đãộ ự ự ả ằ ở ệ ử ấ ệ ấ ễ ề
x lí b ng l i suy c m tri t lu n tr tình v yử ằ ố ả ế ậ ữ ậ
Tr c tiên, c ch ng th đc t ch c thành m t cu c tâm tình c a m t đôi trai gái. Hướ ả ươ ơ ượ ổ ứ ộ ộ ủ ộ ọ
h n hò v i nhau, tâm s , t tình. Nh ng khi riêng t nh t, c n ph i nói nh ng chuy n sâuẹ ớ ự ự ữ ư ấ ầ ả ữ ệ
kín nh t, h l i nói v Đt n c. Đt n c tr thành m i quan tâm hàng đu c a c dânấ ọ ạ ề ấ ướ ấ ướ ở ố ầ ủ ả
t c. c a t ng con ng i, c a m i l a đôi. Qua đó Nguy n Khoa Đi m đã làm đc đi uộ ủ ừ ườ ủ ỗ ứ ễ ề ượ ề
này: bi n m t v n đ chính tr thành m t câu chuy n tâm tình, chuy n hoá ý th c côngế ộ ấ ề ị ộ ệ ể ứ
dân thành tình c m cá nhân, đi t hoá m t ch đ s thi. Là cu c tâm tình, nên l i bi uả ờ ư ộ ủ ề ử ộ ố ể
hi n nghiêng v suy ng m, m i l i th k t tinh bao suy t chiêm nghi m c a thi sĩ. L iệ ề ẫ ỗ ờ ơ ế ư ệ ủ ờ
tâm s l a đôi đy luy n ái ( đây ch y u là l i ng i con trai b ng tr lên thiêng liêngự ứ ấ ế ở ủ ế ờ ườ ỗ ở
trang tr ng, nh là m t tâm nguy n c a m t th h . Đc theo ch ng th , gi ng tâm tìnhọ ư ộ ệ ủ ộ ế ệ ọ ươ ơ ọ
sâu đm luôn c t lên m n mà đm th m : "Khi ta l n lên đt n c đã có r i", "Em i emậ ấ ặ ằ ắ ớ ấ ướ ồ ơ
hãy nhìn r t xa Vào b n nghìn năm đt n c", "Nh ng em có bi t có nh ng ng i con gáiấ ố ấ ướ ư ế ữ ườ
con trai/ Trong b n nghìn l p ng i gi ng ta l a tu i", "Em i em đt n c là máu x ngố ớ ườ ố ứ ổ ơ ấ ướ ươ
c a mình". Có th nói đây là môi tr ng tr tình dành cho c ch ng th , môi tr ng yủ ể ườ ữ ả ươ ơ ườ ấ
quy t đnh gi ng đi u c m xúc c a toàn thi ph m: gi ng tr m l ng trang tr ng. Tuy nhiênế ị ọ ệ ả ủ ẩ ọ ầ ắ ọ
đây ch a ph i là đi u th t quan h đn ch t li u văn hoá dân gianư ả ề ậ ệ ế ấ ệ
Đi m m u ch t khi n tác gi mài s c l i suy c m tri t lu n và huy đng v n văn hoá dânể ấ ố ế ả ắ ố ả ế ậ ộ ố
gian h t s c b b n c a mình chính là m t c m h ng riêng v cái đ tài chung y. "Đtế ứ ề ộ ủ ộ ả ứ ề ề ấ ấ
n c là gì? Đt n c c a ai d ng nh đó là nh ng câu h i xoáy sâu vào trong ni m trănướ ấ ướ ủ ườ ư ữ ỏ ề
tr c a Nguy n Khoa Đi m. Nó đòi đc tr l i. Đ tìm ki m câu tr l i, thi sĩ đã dùngở ủ ễ ề ượ ả ờ ể ế ả ờ
trí tu đt cháy nh ng c m xúc c a mình thành nh ng ng m ng i, nh ng đúc k t, có t mệ ố ữ ả ủ ữ ẫ ợ ữ ế ầ
khái quát cao sâu, đã dùng m t suy c m v a giàu tri t lí v a th m ng đ nhào n n tái t oộ ả ừ ế ừ ơ ộ ể ặ ạ
l i toàn b v n văn hoá nhân gian c a mình đng l ng nghe t cao bi u t ng dân gianạ ộ ố ủ ặ ắ ừ ể ượ
quá quen thu c nh ng ti ng nói h t s c b t ng , nh ng nghĩa lí nh ch a t ng ngheư ộ ữ ế ế ứ ấ ờ ữ ư ư ừ
th y. Và ti ng nói t p trung nh t c a m i bi u t ng văn hoá dân gian mà thi sĩ nghe th uấ ế ậ ấ ủ ọ ể ượ ấ
chính là: Đt n c trong ta. Đt n c quanh ta và Đt n c c a nhân dân - "trong anhấ ướ ở ấ ướ ở ấ ướ ủ
và em hôm nay đu có m t ph n Đt n c/ Khi hai đa c m tay Đt n c hài hoà n ngề ộ ầ ấ ướ ứ ầ ấ ướ ồ
th m/ Khi chúng ta c m tay m i ng i/Đt n c v n tròn to l n", "Đt n c c a nhânắ ầ ọ ườ ấ ướ ẹ ớ ấ ướ ủ
dân/Đt n c c a ca dao th n tho i"... Vì th , dù mu n dù không, s s c s o c a m t tấ ướ ủ ầ ạ ế ố ự ắ ả ủ ộ ư
duy đã giúp thi sĩ đt phá vào chi u sâu c a v n đ tri n khai s tr l i c a mình trênộ ề ủ ấ ể ể ự ả ờ ủ
nh ng bình di n c b n nh t c u thành m t Đt n c. Toàn bài là m t dòng tâm s tuônữ ệ ơ ả ấ ấ ộ ấ ướ ộ ự
ch y khá t nhiên phóng túng. Nh ng đúng là nhìn sâu vào cái dòng ch y luôn có xuả ự ư ả
h ng tràn lan y v n th y suy t c a ng i làm th xoáy vào ba bình di n chính là: bướ ấ ẫ ấ ư ủ ườ ơ ệ ề
r ng không gian lãnh th , chi u dài th i gian l ch s và b dày văn hoá. Ba bình di n yộ ổ ề ờ ị ử ề ệ ấ
đan xen chuy n hoa sang nhau trong cùng m t dòng ch y tràn tr trào ra t m t b u tâmể ộ ả ề ừ ộ ầ
huy t b ng cháy đi v i đt n c mình. Chính đi u này cho th y rõ l i suy c m tri tế ỏ ố ớ ấ ướ ề ấ ố ả ế
lu n tr tình Nguy n Khoa Đi m đây đã đt đn đ nhu n nhuy n th nào.ậ ữ ở ễ ề ở ạ ế ộ ầ ễ ế
Nét ch đo trong t duy tri t lu n tr tình là đào sâu cái b n ch t c a các s v t d iủ ạ ư ế ậ ữ ả ấ ủ ự ậ ướ
d ng nh ng bi u t ng thi ca s ng đng. T duy y chuy n đng d a trên m ch logicạ ữ ể ượ ố ộ ư ấ ể ộ ự ạ
bi n ch ng v i nh ng m i liên h th t b t ng k thú. Câu th đnh nghĩa đây th t l iệ ứ ớ ữ ố ệ ậ ấ ờ ỳ ơ ị ở ậ ợ
h i, nó v a là nh ng m nh đ tri t h c v a là nh ng hình t ng th truy n c m. Hìnhạ ừ ữ ệ ề ế ọ ừ ữ ượ ơ ề ả
dung v s sinh thành c a Đt n c, Nguy n Khoa Đi m th y nó là s sinh tr ng c aề ự ủ ấ ướ ễ ề ấ ự ưở ủ
Đt và N c, cùng s sinh sôi c a các đa danh. Tìm ki m văn hoá, thi sĩ tìm th y nh ngấ ướ ự ủ ị ế ấ ữ
giá tr văn hoá l n lao n ngay trong nh ng v t ph m nh nhoi t m th ng... đâu cũngị ớ ẩ ữ ậ ẩ ỏ ầ ườ Ở
loé sáng nh ng phát hi n, nh ng khám phá b t ng . Có l đi v i b t c T qu c nào, thìữ ệ ữ ấ ờ ẽ ố ớ ấ ứ ổ ố
hai thành ph n kh i đu, hai "nguyên t ", hai t bào kh i đu cho m i s sinh thành đuầ ở ầ ố ế ở ầ ọ ự ể
ph i là ả Đt và N c. Hai nguyên t này k t h p v i nhau đ r i t có mà sinh thành cáiấ ướ ố ế ợ ớ ể ồ ừ
c th đt đai, n c non, x s . Nguy n Khoa Đi m đã suy c m v lãnh th b t đu tơ ể ấ ướ ứ ở ễ ề ả ề ổ ắ ầ ừ
hai "nguyên t " y .ố ấ
Đt là n i anh đn tr ngấ ơ ế ườ
N c là n i em t mướ ơ ắ
Đt n c là n i ta hò h nấ ướ ơ ẹ
Đt n c là n i em đánh r i chi c khăn trong n i nh th mấ ướ ơ ơ ế ỗ ớ ầ
Ch b ng tr c c m cũng có th th y đo n th trên là m t lo t nh ng đnh nghĩa b ng th ,ỉ ằ ự ả ể ấ ạ ơ ộ ạ ữ ị ằ ơ
chúng là s n ph m c a m t t duy ả ẩ ủ ộ ư v a giàu ch t tr tình th ca. v a mang tính huy nừ ấ ữ ơ ừ ề
tho i, v a th m đm phong v tri t h c. Không ph i ng u nhiên mà Đt t ng ng v iạ ừ ấ ượ ị ế ọ ả ẫ ấ ươ ứ ớ
Anh, N c t ng ng v i Em. M t y u t thu c Âm. M t y u t thu c D ng. Khi nóiướ ươ ứ ớ ộ ế ố ộ ộ ế ố ộ ươ
riêng v t ng ng i thì Đt và N c cũng đng tách riêng thành hai ch , nh ng đn khiề ừ ườ ấ ướ ứ ữ ư ế
Anh v i Em hò h n, đ h p l i thành Ta thì Đt và N c cũng li n l i v i nhau thànhớ ẹ ể ợ ạ ấ ướ ề ạ ớ
Đt N c. Nh v y ch ng ph i Đt và N c hoà h p cùng v i tình yêu và trong tình yêuấ ướ ư ậ ẳ ả ấ ướ ợ ớ
c a con ng i hay sao? T đó b t đu s sinh sôi. Và khi Em nh Anh thì c Đt N củ ườ ừ ắ ầ ự ớ ả ấ ướ
d ng nh cũng s ng trong n i nh th m. Cho nên câu th "Đt n c là n i em đánh r iườ ư ố ỗ ớ ầ ơ ấ ướ ơ ơ
chi c khăn trong n i nh th m” là m t câu th đp, trong đó tình yêu đôi l a đã hoà h pế ỗ ớ ầ ộ ơ ẹ ứ ợ
làm m t v i tình yêu non sông đt n c. (Xin m m t ngo c đn đ ghé nhìn sangộ ớ ấ ướ ở ộ ặ ơ ể
Nguy n Đình Thi. Khác v i Nguy n Khoa Đi m, hai bi u t ng làm công c chính đễ ớ ở ễ ề ể ượ ụ ể
cho tác gi suy c m v "Đt n c" l i là M t đt và B u tr i). C th Đt n c l n lênả ả ề ấ ướ ạ ặ ấ ầ ờ ứ ế ấ ướ ớ
trong tình yêu. C tình yêu c a ph m vi đôi l a. c tình yêu trong ph m vi c ng đng. Tả ủ ạ ứ ả ạ ộ ồ ư
duy tri t lu n c m r ng mãi đ bao quát s sinh thành, tr ng thành, m mang c a toànế ậ ứ ở ộ ể ự ưở ở ủ
th Đt N c:ể ấ ướ
Đt là n i con chim Ph ng hoàng bay v hòn núi b cấ ơ ượ ề ạ
N c là n i con cá Ng Ông móng n c bi n kh iướ ơ ư ướ ể ơ
Th i gian đng đngờ ằ ẵ
Không gian mênh mông
Đt n c là n i dân mình đoàn tấ ướ ơ ụ
Đt là n i chim vấ ơ ề
N c là n i r ng ướ ơ ồ ở
L c Long Quân và Âu Cọ ơ
Đ ra đng bào ta trong b c tr ngẻ ồ ọ ứ
Song song v i quá trình hình thành Đt và N c đ t o ra đa bàn c trú c a ng i Vi tớ ấ ướ ể ạ ị ư ủ ườ ệ
su t m y nghìn năm qua là s sinh sôi c a các đa danh. M i m t đa danh không ph i làố ấ ự ủ ị ỗ ộ ị ả
m t dòng tên vô nghĩa. Đng sau m i tên đt, tên làng, tên núi, tên sông là nh ng cu cộ ằ ỗ ặ ữ ộ
đi; m i cu c đi là m t kì tích, m t huy n tho i M t m nh đt ch a có tên là m t mi nờ ỗ ộ ờ ộ ộ ề ạ ộ ả ấ ư ộ ề
đt hoang ch a có l ch s , ch a có s s ng đích th c c a con ng i. Vì th , khi đa danhấ ư ị ử ư ự ố ự ủ ườ ế ị
lan đi đn đâu thì đt đai đc m r ng đn đó. Nó là d u n v s sinh t n c a dân t cế ấ ượ ở ộ ế ấ ấ ề ự ồ ủ ộ
này. Lan theo nh ng đa danh, Nguy n Khoa Đi m đã d ng l i đc c di n m o c aữ ị ễ ề ự ạ ượ ả ệ ạ ủ
non sông đt n c. M i đa danh đu làm rung đng sâu tâm linh c a con ng i: Núi Bútấ ướ ỗ ị ề ộ ủ ườ
non Nghiên. Hòn V ng Phu Hòn Tr ng Mái, V nh H Long, Sông C u Long, Ông Đc,ọ ố ị ạ ử ố
Ông Trang, Bà Đen. Bà Đi m... M i đa danh là m t cu c đi, m i cu c đi hóa thânể ỗ ị ộ ộ ờ ỗ ộ ờ
thành sông núi:
Ôi đt n c sau b n nghìn năm đi đâu ta cũng th yấ ướ ố ấ
Nh ng cu c đi đã hóa núi sông taữ ộ ờ
Đi u đó cũng có nghĩa: chính Nhân Dân đã gây d ng, m mang, truy n gi đt n c này.ề ự ở ề ữ ấ ướ
L i suy c m tri t lu n tr tình tr c khi tác đng vào trái tim ng i đc, th ng khi ph iố ả ế ậ ữ ướ ộ ườ ọ ườ ả
vòng qua trí tu c a h . Hay nh Ch Lan Viên nói: T duy ph i đi tr c m t b c. Cáchệ ủ ọ ư ế ư ả ướ ộ ướ
tác đng ph bi n nh t (h u hi u nh t?) c a nó ph i chăng là t o ra các ngh ch lí? Cácộ ổ ế ấ ữ ệ ấ ủ ả ạ ị
chân lí thi ca th ng đi vào s ti p nh n c a ng i y u th tri t lu n trong y ph c ngh chườ ự ế ậ ủ ườ ế ơ ế ậ ụ ị
lí. Ng i ta không kh i ng r ng. Nghĩa là câu th kia có m t phút ng p ng ng. Nh ngườ ỏ ỡ ằ ơ ộ ậ ừ ư
sau phút ng p ng ng bên ng ng c a c a s ti p nh n, nó b c th ng vào kí c ng i taậ ừ ưỡ ử ủ ự ế ậ ướ ẳ ứ ườ
r i lì, bám r vào tâm kh m. Cho nên, ngh ch lí (hay hình th c có tính phi lí) là s hi nồ ờ ễ ả ị ứ ự ệ
hình ph bi n cho nh ng suy c m thi ph m này. Tôi mu n nói đn nh ng câu th khiổ ế ữ ả ở ẩ ố ế ữ ơ
Nguy n Khoa Đi m tr m t tri t lu n v Văn hoá.ễ ề ầ ư ế ậ ề
Th ng nh t v i l i vi t v các bình di n b r ng không gian, chi u dài th i gian - ghiố ấ ớ ố ế ề ệ ề ộ ề ờ
công cho nh ng ng i vô danh, nghi n ng m v b dày văn hoá, thi sĩ này cũng khôngữ ườ ề ẫ ề ề
nh c đn các công trình n i danh thu c n n văn hoá bác h c. Không k nh ng công trìnhắ ế ổ ộ ề ọ ế ữ
ki n trúc nh Chùa M t C t, Chùa Bút Tháp ..., không k nh ng công trình điêu kh c nhế ư ộ ộ ể ữ ắ ư
