Văn phân tích tác phẩm
lớp 12: Phân tích bài thơ
Đất nước của Nguyễn
Đình Thi
Sáng mát trong như sáng năm xưa
Gió thổi mùa thu hương cốm mới
Tôi nhớ những ngày thu đã xa
Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy
Mùa thu nay khác rồi
Tôi đứng vui nghe giữa đất trời
Gió thổi rừng tre phất phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cười thiết tha
Rừng xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
Những cánh đồng thơm mát
Những ngả đường bát ngát
Những dòng sông đỏ nặng phù sa
Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng nói về
Ôi những cánh đồng quê chảy máu
Dây thép gai đâm nát trời chiều
Những đêm dài hành quân nung nấu
Bỗng bồn chồn như nhớ mắt người yêu
Từ những năm đau thương chiến đấu
Đã ngời lên nét mặt quê hương
Từ gốc mía bờ tre hồn hậu
Đã bật lên những tiếng căm hờn
Bát cơm chan đầy nước mắt
Bay còn giằng khỏi miệng ta
Thằng giặc tây thằng chúa đất
Đứa đè cổ đứa lột da
Xiềng xích chúng bay không khoá được
Trời đầy chìm và đất đầy hoa
Súng đạn chúng bay không bắn được
Lòng dân ta yêu nước thương nhà
Khói nhà máy cuộn trong sương núi
Kèn gọi quân văng vẳng cánh đồng
Ôm đất nước những người áo vải
Đã đứng lên thành những anh hùng
Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội
Mỗi bước đường mỗi bước hi sinh
Trán cháy rực nghĩ trời đất mới
Lòng ta bát ngát ánh bình minh
Súng nổ tung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ
Nước Việt Nam như máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng loà.
Phân tích đề :
- Nội dung : cảm hứng về đất nước của Nguyến Đình Thi trong bài thơ Đất
nước.
- Thể loại : Phân tích một tác phẩm trọn vẹn theo một chủ đề đã được định
hướng. Tác phẩm ở đây là thơ trữ tình, vì thế khi phân tích cần hiểu rõ đặc
trưng thể loại, chú trọng làm nổi bật cảm xúc, tình cảm, tư tưởng của tác giả.
- Phạm vi : Tuy chỉ yêu cầu phân tích bài thơ của Nguyến Đình Thi, nhưng
cần so sánh liên hệ với các bài thơ khác, nhất là những bài thơ cùng viết về
đề tài đất nước trước và sau nó ( ví dụ : Bên kia sông Đuống của Hoàng
Cầm, Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm…) để thấy vẻ đẹp riêng của tác
phẩm.
Gợi ý phân tích :
1. Hiểu rõ hoàn cảnh sáng tác của bài thơ để phân tích
- Đất nước là bài thơ ngắn (49 dòng ) nhưng lại được sáng tác trong thời
gian dài (1948- 1955)
- Tiền thân là bài thơ Sáng mát trong như sáng năm xưa (đăng báo Văn nghệ
số 6, tháng 10 và 11/1948) và bài Đêm mít ting (Văn nghệ Xuân 1949). Cả
hai bài thơ đều được viết tại Việt Bắc, trong tâm trạng nhớ về Hà Nội của tác
giả.
- Phần đầu từ Sáng mát trong… Trong biếc nói cười thiết tha được lấy từ bài
thơ thứ nhất. Kế đến nối vào đoạn cuối bài thơ thứ hai và cả ý của bài đầu
cho đến : Những buổi ngày xưa vọng nói về. Đoạn từ Ôi cánh đồng quê…
cho đến hết bài được Nguyến Đình Thi viết vào năm 1955
Như vậy, bài thơ hình thành từ ba mảnh khác nhau, trong thời gian dài,
nhưng vẫn là tác phẩm hoàn chình, liền mạch, nhất quán nhờ kết nối bởi
mạnh cảm xúc về đất nước.
2. Lưu ý về kết cấu
Đất nước là bài thơ có kết cấu độc đáo
- Nhà thơ đưa người đọc vào thế giới cảm xúc của mình theo lối hứng của ca
dao, dân ca. Khởi đầu là cảm xúc về một sáng mùa thu, mùa thu thiên nhiên,
đất trời, gợi nhớ về mùa thu đã xa của Hà Nội. Rồi từ mùa thu thiên nhiên,
đất trời, gợi nhớ về mùa thu của đất nước, mùa thu của cách mạng với niềm
xúc động đầy tự hào được làm chủ đất nước. Và, từ đó lại nghĩ về đất nước
trong chiến tranh, giải phóng, về những con người từ trong đau thương căm
hờn đứng lên chiến đấu - những anh hùng quần chúng. Bài thơ kết thúc bằng
hình ảnh mang tính biểu tượng về sự vươn mình vĩ đại của đất nước và con
người Việt Nam trong thời đại mới.
- Sự vận động của tư tưởng - cảm xúc của bài thơ phát triển theo hướng cảm
nhận và suy ngẫm của tác giả về đất nước. Bởi vậy :
+ Phần sau của bài thơ có nhiều hình ảnh khái quát, hình ảnh mang tính biểu
tượng hoặc hình ảnh hiện thực nhưng đã được mở rộng ý nghĩa theo hướng