Đ bài: Phân tích ti ng nói c a ng i ph n thông qua tác ph m c a H Xuânề ế ủ ườ ụ ữ ẩ ủ ồ
H ngươ
Bài làm
Trong l ch s văn h c Vi t Nam, th H Xuân H ng đc coi là m t hi n t ng đcị ử ọ ệ ơ ồ ươ ượ ộ ệ ượ ộ
đáo, th bà là thành t u ‘hai l n đc đáo’. Và m t trong đó chính là ti ng lòng c a m tơ ự ầ ộ ộ ế ủ ộ
ng i ph n vi t v ph n , nh t là trong xã h i phong ki n cũ. Chính vì v y mà trongườ ụ ữ ế ề ụ ữ ấ ộ ế ậ
h u h t các tác ph m c a bà chúa th Nôm y đu nói v thân ph n c a ng iầ ế ẩ ủ ơ ấ ề ề ậ ủ ườ
ph n . R t nhi u bài th c a bà nh M i tr u, Bánh trôi n c;hay chùm th T tình đuụ ữ ấ ề ơ ủ ư ờ ầ ướ ơ ự ề
cho ta hi u rõ h n tâm t , tình c m c a bà hay chăng cũng chính là tâm t , tình c m c aể ơ ư ả ủ ư ả ủ
ng i ph n Vi t Nam trong xã h i cũ.ườ ụ ữ ệ ộ
H Xuân H ng đã s d ng r t nhi u nh ng t ng , hình nh, s v t bình th ng, gi nồ ươ ử ụ ấ ề ữ ừ ữ ả ự ậ ườ ả
d đ đa vào trong th c a mình. Nh ng t đó bà l i sáng t o nên m t phong cách r t Hị ể ư ơ ủ ư ừ ạ ạ ộ ấ ồ
Xuân H ng mà l i mang đm phong v dân t c. Ví nh bài M i tr u, tuy qu cau mi ngươ ạ ậ ị ộ ư ờ ầ ả ế
tr u r t quen thu c, bình d là th , v y mà sau khi vào trong th bà l i mang đm ý nghĩaầ ấ ộ ị ế ậ ơ ạ ậ
sâu s c. L i m đu r t t nhiên:ắ ờ ở ầ ấ ự
Qu cau nho nh mi ng tr u hôiả ỏ ế ầ
‘Mi ng tr u là đu câu chuy n’, vì th mà khi m i tr u ph i trang tr ng, ph i dùngế ầ ầ ệ ế ờ ầ ả ọ ả
nh ng th tr u ngon nh tr u qu , tr u ph ng hay cũng là tr u cay, tr u ng t. y thữ ứ ầ ư ầ ế ầ ượ ầ ầ ọ Ấ ế
mà Xuân H ng l i m i khách b ng ‘tr u hôi’ b ng ‘qu cau nho nh ’. Câu th c t lênươ ạ ờ ằ ầ ằ ả ỏ ơ ấ
m t cách duyên dáng, ý nh , nh nhàng, giàu ch t n tính. Hai ch ‘nho nh ’ cho ng iộ ị ẹ ấ ữ ữ ỏ ườ
đc th y s bé nh , nh nhoi c a n sĩ; có gì đó nh là m t s khiêm nh ng, nép bóngọ ấ ự ỏ ỏ ủ ữ ư ộ ự ườ
trong câu th . Nh ng đng nh m i tr u cũng là m t cách đ nói v ng i m i tr u:ơ ư ườ ư ờ ầ ộ ể ề ườ ờ ầ
m t thân ph n bình th ng, th m chí nghèo hèn, có ph n h m hiu: ‘hôi’. Đi u đó choộ ậ ườ ậ ầ ẩ ề
th y Xuân H ng r t chân tình. Câu th này làm ta nh đn nh ng câu ca dao khác c aấ ươ ấ ơ ớ ế ữ ủ
ng i x a:ườ ư
Ai v vun đt tr ng cau,ề ấ ồ
Cho em xin ké dây tr u m t bên.ầ ộ
hay:
Thân em nh mi ng cau khôư ế
K thanh tham m ng ng i thô tham dày.ẻ ỏ ườ
Đó đu là nh ng câu ca dao nói v thân ph n c a ng i ph n , và trong câu th đu tiênề ữ ề ậ ủ ườ ụ ữ ơ ầ
này, Xuân H ng đã r t hi u, đng th i cũng r t t bi t thân ph n nh bé c a mình. Bàươ ấ ể ồ ờ ấ ự ế ậ ỏ ủ
th c s nói lèn ti ng nói, hòa chung v i ti ng nói c a nh ng ng i ph n trong xã h iự ự ế ớ ế ủ ữ ườ ụ ữ ộ
phong ki n. Song dù là nh bé, có khi là t i nghi p đi chăng n a thì n sĩ v n th hi nế ỏ ộ ệ ữ ữ ẫ ể ệ
đc s ch đng c a mình.ượ ự ủ ộ ủ
Này c a Xuân H ng m i qu t r iủ ươ ớ ệ ồ
Ph i ch u c nh kh s , nghèo đói, v t v nh ng bi t đng lên, t kh ng đnh ph m ch t,ả ị ả ổ ở ấ ả ư ế ứ ự ẳ ị ẩ ấ
giá tr c a mình cũng là đc đi m chung c a ng i ph n Vi t Nam x a kia. Trong câuị ủ ặ ể ủ ườ ụ ữ ệ ư
th th hai, Xuân H ng đã th hi n đc r t rõ t th ch đng c a ng i m i tr u:ơ ứ ươ ể ệ ượ ấ ư ế ủ ộ ủ ườ ờ ầ
thân m t, c i m , pha chút hóm h nh, tinh ngh ch. H n h t, đi u đc bi t trong câu thậ ở ở ỉ ị ơ ế ề ặ ệ ơ
này chính là cách t x ng tên c a Xuân H ng. Đây là m t hi n t ng đc đáo, l n đuự ư ủ ươ ộ ệ ượ ộ ầ ầ
tiên xu t hi n trong văn h c thành văn đ bi u th ‘cái tôi’ r t Xuân H ng – m t đi uấ ệ ọ ể ể ị ấ ươ ộ ề
mà trong xã h i cũ, nh ng ng i ph n ch a dám làm.ộ ữ ườ ụ ữ ư
Nh ng H Xuân H ng đã thay h , c t cao ti ng nói đòi quy n bình đng. Câu th cho taư ồ ươ ọ ấ ế ề ẳ ơ
th y rõ cá tính ngang tàng c a bà. Tuy nhiên, câu th ba thì gi ng đi u câu th l i l ngấ ủ ở ứ ọ ệ ơ ạ ắ
xu ng:ố
Có ph i duyên nhau thì th m l i.ả ắ ạ
L i tr v v i s li n d u, duyên dáng v n có c a m t ng i ph n Á Đng, Xuânạ ở ề ớ ự ề ị ố ủ ộ ườ ụ ữ ỏ
H ng khát v ng v m t tình yêu, m t s h nh phúc, chung th y. Câu th không ch đươ ọ ề ộ ộ ự ạ ủ ơ ỉ ể
nói v s c th m c a tr u, s hòa quy n c a tr u cau, vôi; mà h n th , nó là l i nh n nhề ắ ắ ủ ầ ự ệ ủ ầ ơ ế ờ ắ ủ
tha thi t, m t l i nguy n c u: n u có duyên thì th m l i, n u không thì cũng đng b iế ộ ờ ệ ầ ế ắ ạ ế ừ ộ
b c:ạ
Đng xanh nh lá, b c nh vôiừ ư ạ ư
Câu th là s k t h p c a hai thành ng ‘xanh nh lá’ và ‘b c nh vôi’. Ta b t g p l iơ ự ế ợ ủ ữ ư ạ ư ắ ặ ạ
m t Xuân H ng đy cá tính, kiêu hãnh, ng ng cao đu. Bà nêu b t lên m t hi n tr ngộ ươ ầ ẩ ầ ậ ộ ệ ạ
c a xã h i là s b i b c, d ng d ng, vô tình c a con ng i d n đn nh ng ng i ph nủ ộ ự ộ ạ ử ư ủ ườ ẫ ế ữ ườ ụ ữ
ph i r i vào c nh b t h nh vì b b i tình. Câu th là l i răn đe v i t t c nh ng k b cả ơ ả ấ ạ ị ộ ơ ờ ớ ấ ả ữ ẻ ạ
tình. Đây là l i c nh báo chung cho xã h i đa thê, tr ng nam khinh n y. Xuân H ng đãờ ả ộ ọ ữ ấ ươ
thay l i cho hàng nghìn, hàng tri u ng i ph n lúc b y gi , trong đó có c chính bà.ờ ệ ườ ụ ữ ấ ờ ả
Tinh duyên c a ng i ph n luôn b p bênh, vô đnh. B n. thân H Xuân H ng, chủ ườ ụ ữ ấ ị ả ồ ươ ứ
không ph i ai khác, có l hi u rõ đi u này h n ai h t vì bà cũng ph i hai l n làm l , đauả ẽ ể ề ơ ế ả ầ ẽ
đn mà th t lên r ng:ớ ố ằ
Chém cha cái ki p l y ch ng chung,ế ấ ồ
K đp chăn bông k l nh lùng.ẻ ắ ẻ ạ
Và s c th m ch t n t i trong m c, trong khát v ng mà thôi còn cu c đi thì đy r yắ ắ ỉ ồ ạ ơ ướ ọ ộ ờ ầ ẫ
s b c b o. Có th nói r ng, Xuân H ng đã r t hi u t m lòng c a nh ng ng i ph n .ự ạ ẽ ể ằ ươ ấ ể ấ ủ ữ ườ ụ ữ
Bài th là ti ng lòng c a bà, ti ng lòng c a t t c ph n trong xã h i x a.ơ ế ủ ế ủ ấ ả ụ ữ ộ ư
Nh ng s đng c m y không ph i ch có trong bài M i tr u, Bánh trôi n c cũng là m tư ự ồ ả ấ ả ỉ ờ ầ ướ ộ
bài th nói lên ti ng lòng đó. M t l n n a, thân ph n bé nh c a ng i ph n l i đcơ ế ộ ầ ữ ậ ỏ ủ ườ ụ ữ ạ ượ
nói đn:ế
Thân em v a tr ng l i v a tròn,ừ ắ ạ ừ
B y n i ba chìm v i n c non.ả ổ ớ ướ
R n nát m c d u tay k n n,ắ ặ ầ ẻ ặ
Mà em v n gi t m lòng son.ẫ ữ ấ
Bài th nói v chi c bánh trôi nh ng th c ra ý nghĩa sâu xa c a nó l i chính nói v ng iơ ề ế ư ự ủ ạ ề ườ
ph n . Hai ch ‘thân em’ c t lên th t đáng th ng, nh ng đó cũng là s t kh ng đnhụ ữ ữ ấ ậ ươ ư ự ự ẳ ị
giá tr c a mình. Ngoài l p nghĩa nói v chi c bánh màu tr ng, hình tròn thì còn nói vị ủ ớ ề ế ắ ề
hình dáng cũng nh ph m ch t c a ng i ph n : xinh đp, th y chung, chăm ch …ư ẩ ấ ủ ườ ụ ữ ẹ ủ ỉ
Nh ng nh ng ng i đp n t nh th luôn ph i ch u c nh éo le, v t v ‘b y n i ba chìm’,ư ữ ườ ẹ ế ư ế ả ị ả ấ ả ả ổ
s ng ph thu c vào ng i đàn ông, ng i ch ng trong gia đình, sung s ng hay kh số ụ ộ ườ ườ ồ ướ ổ ở
đu ph i gánh ch u, không đc lên ti ng. Hi u r t rõ đc đi u này và cũng không ít l nề ả ị ượ ế ể ấ ượ ề ầ
bà đã lên ti ng đ kích, đòi l i quy n bình đng cho ng i ph n là th . B i Xuânế ả ạ ề ẳ ườ ụ ữ ế ở
H ng hi u đc, luôn th ng c m v i h . Bà đã dõng d c kh ng đnh t m lòng th yươ ể ượ ươ ả ớ ọ ạ ẳ ị ấ ủ
chung đc tính cao đp, đáng quý c a ng i ph n . Dù th nào thìứ ẹ ủ ườ ụ ữ ế
ph n Vi t Nam luôn gi tr n đc tính c a mình. đng nhu' Xuân H ng đã th u hi uụ ữ ệ ữ ọ ứ ủ ườ ươ ấ ế
đn t n cùng n i đau c a ng i ph n .ế ậ ỗ ủ ườ ụ ữ
N i đau y càng đc th hi n rõ h n qua chùm th T tình. T tình v i chính b n thânỗ ấ ượ ể ệ ơ ơ ự ự ớ ả
song qua đó cũng đ vi t thêm v n i đau c a nhi u ng i ph n khác cũng ph i ch uể ế ề ỗ ủ ề ườ ụ ữ ả ị
nh bà:ư
Đêm khuya văng v ng tr ng canh d n.ẳ ố ồ
Tr cái h ng nhan v i n c non.ơ ồ ớ ướ
Chén r u h ng đa say l i t nhượ ươ ư ạ ỉ
'Ánh trăng bóng x khuy t ch a tròn.ế ế ư
Ngán n i xuân đi xuân l i l i.ỗ ạ ạ
M nh tình san s tí con con.ả ẻ
M t mình đi di n v i chính mình trong đêm khuya, ch có ti ng ‘tr ng canh d n’ làm b tộ ố ệ ớ ỉ ế ố ồ ậ
lên cái tĩnh tr tr i, l loi. Th i gian c trôi đi, kéo theo s m t mát c a tu i tr . T ‘tr ’ơ ọ ẻ ờ ứ ự ấ ủ ổ ẻ ừ ơ
đc s d ng b ng phép đo ng , t o âm h ng kéo dài, g i ta nghĩ đn con ng i trongượ ử ụ ằ ả ữ ạ ưở ợ ế ườ
s b bàng vì b b r i. Có nhan s c, tài năng nh ng l i ph i ch u c nh cô đn, l bóng,ự ẽ ị ỏ ơ ắ ư ạ ả ị ả ơ ẻ
th t không có gì cay đng, t i h và t i nghi p h n, m t ‘h ng nhan b c ph n’. Đ mìnhậ ắ ủ ổ ộ ệ ơ ộ ồ ạ ậ ể
so v i n c non càng làm b t lên s ‘nh bé’. Đã nhi u l n, H Xuân H ng nh c đnớ ướ ậ ự ỏ ề ầ ồ ươ ắ ế
ba ch ‘v i n c non’ trong tác ph m c a mình.ữ ớ ướ ẩ ủ
Nín đi k o th n v i n c non.ẻ ẹ ớ ướ
(D ng i đàn bà khóc ch ng)ỗ ườ ồ
Xuân H ng mu n tìm quên trong chén r u gi i s u nh ng bà không th thoát ra đc.ươ ố ượ ả ầ ư ể ượ
Đó là chén r u đng chát, ‘say l i t nh’ g i v s lu n qu n, không l i thoát, s b t cượ ắ ạ ỉ ợ ề ự ẩ ẩ ố ự ế ắ
không gi i t a n i. V ng trăng đây là v ng trăng c a tâm tr ng, luôn khuy t khôngả ỏ ỗ ầ ở ầ ủ ạ ế
đc tròn đy, ph i chăng cũng chính nh cu c đi b t h nh c a Xuân H ng, khép l iượ ầ ả ư ộ ờ ấ ạ ủ ươ ạ
bài th là m t n i ni m đã đc tác gi g i tên, không ph i là n i đau b ru ng r y: ‘Nămơ ộ ỗ ề ượ ả ọ ả ỗ ị ồ ẫ
canh v ng bóng’ l n n ng vách quê, cũng không ph i là n i truân chuyên đa đày bu cắ ầ ươ ả ỗ ọ ộ
Ki u:ề
Chút lòng trinh b ch t sau xin ch a.ạ ừ ừ
Đó là n i ni m, n i đau ngán ng m v c nh l m n. M i mùa xuân tr l i là m i l n kéoỗ ề ỗ ẩ ề ả ẽ ọ ỗ ở ạ ỗ ầ
m t đi tu i tr , tu i thanh xuân. Và đây cũng chính là c nh mà r t nhi u ng i ph nấ ổ ẻ ổ ả ấ ề ườ ụ ữ
ph i gánh ch u, đánh m t tu i tr .ả ị ấ ổ ẻ
Có ai đã t ng th t lên r ng. ‘T i đc bài th c a Xuân H ng m t th k r i sau khiừ ố ằ ỏ ọ ơ ủ ươ ộ ế ỷ ưỡ
nàng vi t mà v n th y v m n chát c a n c m t c a m t kh i tình. Vì sao l i nh v y?ế ẫ ấ ị ặ ủ ướ ắ ủ ộ ố ạ ư ậ
Vì H Xuân H ng đã vi t lên ti ng lòng c a ng i ph n trong xã h i phong ki n x a,ồ ươ ế ế ủ ườ ụ ữ ộ ế ư
mà đó luôn là nh ng gì cay đng, xót xa’. Nói H Xuân H ng là nhà th c a ph nữ ắ ồ ươ ơ ủ ụ ữ
ch c cũng không có gì là quá.ắ