intTypePromotion=1

Phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin - thư viện tại đại học quốc gia Hà Nội

Chia sẻ: Thi Thi | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:15

0
76
lượt xem
0
download

Phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin - thư viện tại đại học quốc gia Hà Nội

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Khái quát về dịch vụ thông tin thư viện; Tổng quát dịch vụ thông tin thư viện truyền thống; Giới thiệu, đánh giá, phân tích hệ thống dịch vụ thông tin thư viện hiện đại, tiện ích tại Trung tâm tâm Thông tin - thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội (LIC) như: (1) Phần mềm kiểm tra trùng lặp/phần mềm kiểm tra đạo văn thuộc hệ thống kiểm tra lỗi chính tả, phát hiện sao chép; (2) Phần mềm cho mượn/lưu thông tài liệu điện tử; (3) Phần mềm nộp luận văn, luận án online; (4) Dịch vụ tư vấn qua Web 2.0...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ thông tin - thư viện tại đại học quốc gia Hà Nội

PHÁT TRIỂN, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN<br /> TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI<br /> Hoàng Văn Dưỡng<br /> Tóm tắt: Khái quát về dịch vụ thông tin thư viện; Tổng quát dịch vụ thông tin thư viện<br /> truyền thống; Giới thiệu, đánh giá, phân tích hệ thống dịch vụ thông tin thư viện hiện đại,<br /> tiện ích tại Trung tâm tâm Thông tin - thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội (LIC) như: (1)<br /> Phần mềm kiểm tra trùng lặp/phần mềm kiểm tra đạo văn thuộc hệ thống kiểm tra lỗi chính<br /> tả, phát hiện sao chép; (2) Phần mềm cho mượn/lưu thông tài liệu điện tử; (3) Phần mềm<br /> nộp luận văn, luận án online; (4) Dịch vụ tư vấn qua Web 2.0...<br /> ĐẶT VẤN ĐỀ<br /> Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, đặc biệt là công<br /> nghệ thông tin và truyền thông đã đưa thế giới từ kỷ nguyên công nghiệp sang kỷ nguyên<br /> thông tin và phát triển tri thức. Theo GS. Klaus Schwab, chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế<br /> giới, nhân loại đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp thứ tư 4.0, gồm các công nghệ<br /> tự động hóa hiện đại, trao đổi dữ liệu và chế tạo, Internet của vạn vật và Internet của các<br /> dịch vụ.<br /> Trước thực tế đó, hoạt động thông tin thư viện đang có những bước chuyển biến<br /> mạnh mẽ nhằm đáp ứng kịp thời các nhu cầu thông tin và tri thức ngày càng cao của xã<br /> hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo với hệ thống các thư viện đại học và các cơ<br /> sở giáo dục, đào tạo. Các sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện (DVTTTV) cần đổi mới,<br /> hiện đại, đa dạng hóa và đặc biệt nâng cao chất lượng các dịch vụ theo hướng tiếp cận, thỏa<br /> mãn tối đa người dùng tin (NDT).<br /> Sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện (DVTTTV) là kết quả, “đầu ra” của các cơ<br /> quan, thông tin - thư viện, công cụ, phương tiện đáp ứng nhu cầu tin của người dùng tin<br /> (NDT); sự đa dạng, chất lượng DVTTTV giúp đánh giá chính xác việc đáp ứng tốt/chưa<br /> tốt nhu cầu tin của NDT của cơ quan thông tin - thư viện.<br /> 1. KHÁI NIỆM VỀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN<br /> <br /> Theo Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN 10274: 2013) về hoạt động thư viện – thuật ngữ<br /> và định nghĩa chung DVTTTV “Hình thức phục vụ của thư viện để đáp ứng nhu cầu cụ thể<br /> của người sử dụng thư viện; Dịch vụ thư viện có thể bao gồm cho mượn tài liệu, chỉ dẫn,<br /> cung cấp thông tin về tài liệu, triển lãm tài liệu, tư vấn sử dụng nguồn lực thư viện ”[10].<br /> <br /> <br /> Thạc sĩ, Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội<br /> <br /> Tác giả Trần Mạnh Tuấn cho rằng “Dịch vụ TTTV bao gồm những hoạt động nhằm<br /> thỏa mãn nhu cầu thông tin và trao đổi thông tin của người sử dụng các cơ quan thông tin<br /> thư viện nói chung”[11].<br /> DVTTTV là thành phần cơ bản tạo nên hoạt động thư viện, DVTTTV gắn liền với<br /> lịch sử của mỗi cơ quan thông tin - thư viện. Người dùng tin/sử dụng thư viện ngày nay<br /> đòi hỏi các DVTTTV phải đa dạng, tiện ích, kịp thời, chất lượng; để đáp ứng nhu cầu tin<br /> của NDT, các cơ quan thông tin - thư viện vừa tiếp tục nâng cao chất lượng các DVTTTV<br /> truyền thống, mặt khác phải mở rộng phát triển thêm mới các DVTTTV hiện đại, tiện ích.<br /> 2. KHÁI LƯỢC VỀ DỊCH VỤ THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI TRUNG TÂM THÔNG<br /> TIN - THƯ VIỆN, ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI<br /> Trung tâm Thông tin - thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội (LIC) là thư viện hàng<br /> đầu và kiểu mẫu cho hệ thống thư viện đại học Việt Nam. Là một “thư viện lai” hiện đại<br /> với nguồn lực thông tin phong phú, đa dạng; hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, cơ sở<br /> vật chất tương đối khang trang; toàn bộ chu trình quản lý và khai thác tài liệu truyền thống<br /> đã được tự động hóa đạt chuẩn quốc tế và được tích hợp với thư viện số (TVS), phục vụ<br /> đắc lực cho công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học theo định hướng đại học nghiên cứu tại<br /> Đại học Quốc gia Hà Nội1.<br /> LIC đã xây dựng, phát triển mô hình TVS thế hệ mới 1.0 và 2.0 (Tập trung vào nền<br /> tảng công nghệ điện toán đám mây kết nối với hệ tri thức học thuật toàn cầu trong các<br /> CSDL phải trả tiền và miễn phí). Truy cập thư viện mọi lúc, mọi nơi với nguồn tin đa<br /> dạng, chất lượng trên cùng một giao diện được đơn giản hóa bằng một lệnh tìm tin duy<br /> nhất, đăng nhập bằng một tài khoản người dùng tích hợp duy nhất (Single Sign On).<br /> 2.1 Hiện đại, đa dạng hóa, nâng cao chất lượng hệ thống dịch vụ thông tin - thư viện<br /> truyền thống<br /> Hệ thống DVTTTV truyền thống tại LIC bao gồm: (i) Dịch vụ làm thẻ; (ii) Dịch<br /> vụ cung cấp tài liệu gốc (cho mượn tài liệu; đọc tại chỗ tài liệu...); (iii) Dịch vụ tìm tin (tra<br /> cứu thông tin; thông tin định hướng); (iv) Dịch vụ cung cấp tài liệu theo yêu cầu; (v) Dịch<br /> <br /> 1<br /> <br /> Trong xếp hạng quốc tế của ĐHQGHN có bước phát triển nhanh chóng, từ nhóm 250 năm 2010 theo Bảng xếp hạng<br /> QS châu Á, đến năm 2014, ĐHQGHN đã nằm vào nhóm 161-170, năm 2015 tiếp tục duy trì trong nhóm 151 - 200 và<br /> năm 2016, 2017 đứng thứ 139 các trường đại học hàng đầu châu Á; một số lĩnh vực của ĐHQGHN nằm trong nhóm<br /> 100 các trường đại học hàng đầu châu Á.<br /> Bên cạnh việc công bố 560 bài báo ISI, các nhà khoa học của ĐHQGHN đã có 02 công trình khoa học được đăng trên<br /> tạp chí Nature hàng đầu thế giới (năm 2013 và 2016); 12 phát minh, sáng chế, giải pháp hữu ích được công nhận.<br /> Hiện tại, ĐHQGHN có 8 phòng thí nghiệm trọng điểm, 23 nhóm nghiên cứu mạnh, đã thực hiện 7 dự án lớn trong<br /> nước và 7 dự án lớn quốc tế.<br /> Trong tổng số 3.997 công chức, viên chức và người lao động của ĐHQGHN có 2.212 cán bộ khoa học, trong đó 19,8%<br /> có học hàm Giáo sư, Phó Giáo sư; 49,5% có trình độ Tiến sĩ, Tiến sĩ khoa học (riêng đối với các lĩnh vực khoa học tự<br /> nhiên, công nghệ và kinh tế đạt trên 70%); có 87 Nhà giáo Nhân dân và gần 200 Nhà giáo Ưu tú; tỉ lệ giảng viên cơ<br /> hữu/sinh viên đạt: 1/15, gần đạt tiêu chí của ĐH nghiên cứu. ”[4].<br /> <br /> vụ phổ biến thông tin có chọn lọc; (vi) Dịch vụ photocopy và scan tài liệu; (vii) Dịch vụ<br /> đăng ký đào tạo sử dụng thư viện...<br /> Hệ thống DVTTTV trên cơ bản đáp ứng nhu cầu tin của NDT là người học tại<br /> ĐHQGHN với sự ổn định, gắn với không gian vật lý truyền thống của Trung tâm; được<br /> người học (nhất là sinh viên) đánh giá cao. Tuy nhiên với hệ thống DVTTTV truyền thống<br /> vẫn còn bộc lộ những hạn chế, sự đơn điệu, phụ thuộc vào thái độ của nhân viên thư<br /> viện”[1].<br /> Xác định cần phải đổi mới, hiện đại, đa dạng hóa, nâng cao chất lượng các DVTTTV<br /> truyền thống; LIC đã chủ động cải tiến, đổi mới cách thức tổ chức các DVTTTV kết hợp<br /> với ứng dụng công nghệ thông tin; trang thiết bị hiện đại nhằm cung cấp cho người học hệ<br /> thống DVTTTV hiện đại, tiện ích, nhanh chóng.<br /> 2.1.1 Hệ thống mượn/trả sách tự động hỗ trợ cho dịch vụ cung cấp tài liệu gốc (mượn/trả)<br /> tại Trung tâm<br /> Để nâng cao chất lượng, hỗ trợ cho dịch vụ cung cấp tài liệu gốc, tại các phòng đọc<br /> lớn LIC được trang bị hệ thống mượn/trả sách tự động. Bạn đọc có thể tự sử dụng các thiết<br /> bị mượn/trả tự động để tiến hành mượn/trả tài liệu tại các phòng đọc của LIC.<br /> Khi mượn, trả tài liệu bạn đọc sẽ không cần đến sự hỗ trợ của thủ thư, thủ tục nhanh<br /> chóng, các lịch sử mượn trả của bạn đọc sẽ được tự động ghi lên cơ sở dữ liệu (CSDL) của<br /> phần mềm thư viện điện tử tích hợp thông qua giao thức SIP2.<br /> Mượn/trả tài liệu tự động<br /> Để tiến hành mượn/trả tài liệu, bạn đọc chỉ cần mang thẻ bạn đọc và tài liệu tới các<br /> máy mượn/trả. Thao tác đầu tiên là đưa thẻ ban đọc vào máy để máy nhận biết thông tin<br /> của người mượn sau đó bạn đọc để sách, tài liệu lên máy để anten hoặc đầu quét mã vạch<br /> của thiết bị đọc, kích hoạt thẻ gửi và thông tin về tài liệu tới bộ đọc. Thông tin về bạn đọc<br /> và tài liệu sẽ được các phần mềm trung gian và phần mềm thư viện điện tử tích hợp xử lý<br /> sau đó hiện thông tin lên màn hình để người mượn theo dõi. Nếu thông tin mượn trên màn<br /> hình là đúng thì người mượn thực hiện thao tác chấp nhận mượn, thiết bị sẽ tắt các chức<br /> năng bảo vệ trên chip RFID gắn trên tài liệu và in biên nhận. Một phiên mượn kết thúc và<br /> bạn đọc có thể mang sách đi qua cổng an ninh. Đối với trả sách tự động cũng với thao tác,<br /> quy trình như đối với mượn tự động.<br /> <br /> Hình 1: Hệ thống mượn/trả tự động đặt tại các phòng đọc LIC<br /> <br /> Hệ thống trả tài liệu tự động 24/7<br /> Ngoài hệ thống mươn/trả tài liệu tự động tại các phòng đọc, LIC còn trang bị hai hệ<br /> thống trả tài liệu 24/7; hệ thống hoạt động tự động không phụ thuộc vào thời gian đóng/mở<br /> cửa của thư viện; bạn đọc có thể trả sách bất cứ giờ nào trong ngày, bất cứ ngày nào trong<br /> tuần; không lệ thuộc vào giờ làm việc, đóng/mở cửa thư viện.<br /> Bạn đọc trả tài liệu đưa thẻ bạn đọc vào khe đọc thẻ của thiết bị để hệ thống nhận<br /> diện danh tính. Khi hệ thống xác nhận thẻ hợp lệ, người trả tài liệu tùy chọn các dịch vụ<br /> mình muốn trên màn hình cảm ứng của thiết bị. Sau đó khe cửa của thiết bị trả tài liệu mở,<br /> người trả tài liệu đặt từng quyển tài liệu muốn trả theo quy định vào khe cửa thiết bị trả.<br /> Sau khi bạn đọc trả xong, thiết bị tiếp nhận thông tin qua đầu quét mã vạch hoặc<br /> anten kích hoạt thẻ/chip RFID. Thiết bị tự động kết nối tới phần mềm quản lý thư viện để<br /> xác định quyển tài liệu này do ai mượn, mượn khi nào, tên tài liệu là gì và các thông tin<br /> liên quan. Thiết bị tự động kích hoạt lại hệ thống bảo vệ tài liệu (thẻ RFID), tự động cập<br /> nhật thông tin vào phần mềm quản lý thư viện cho cuốn tài liệu đã trả đó. Tiếp theo thiết<br /> bị trả tài liệu 24/7 xác nhận kết thúc bằng thao tác trên màn hình cảm ứng .Thiết bị tự động<br /> in hóa đơn biên nhận. Bạn đọc trả tài liệu lấy hóa đơn và kết thúc quá trình trả tài liệu.<br /> <br /> Hình 2: Hệ thống trả sách tự động 24/7 đặt tại sảnh tầng 1 của LIC<br /> <br /> 2.1.2 Các dịch vụ thông tin - thư viện truyền thống khác<br /> Các DVTTV khác, LIC cũng nhận diện, cải tiến, nâng cao chất lượng các dịch vụ<br /> theo hướng nhanh chóng, tiện ích bao gồm:<br /> - Dịch vụ cung cấp thông tin theo yêu cầu, NDT có thể điền các thông tin cá nhân<br /> (họ, tên, email, điện thoại, địa chỉ....) tại các bàn DVTT hoặc trên Website LIC và các yêu<br /> cầu cụ thể về tài liệu (tên tài liệu/bài báo/tạp chí; dạng/file tài liệu NDT muốn nhận như:<br /> Scan, PDF, doc; hình thức NDT muốn nhận có thể chọn nhận trực tiếp tại thư viện hoặc<br /> gửi qua bưu điện, qua email cá nhân...NDT sau đó xác nhận bằng mã xác thực; Trung tâm<br /> sẽ tiến hành các bước thực hiện theo yêu cầu của NDT. Việc cải tiến hình thức phục vụ<br /> NDT theo yêu cầu cụ thể của NDT đã giúp cho dịch vụ cung cấp thông tin theo yêu cầu<br /> đáp ứng tốt nhu cầu của NDT khi sử dụng dịch vụ này của LIC.<br /> - Dịch vụ tìm tin (Tra cứu thông tin, thông tin định hướng):<br /> Đối với dịch vụ tra cứu thông tin; NDT có thể tra cứu thông tin qua các phần mềm<br /> quản trị TVS Content Pro IRX; Dspace; đặc biệt cổng giao diện tích hợp kiến thức tìm<br /> kiếm tập trung URD2 (Unified Resource Discovery and Delivery) tại Website của LIC,<br /> NDT có thể tìm kiếm tài nguyên thông tin không giới hạn phạm vi tìm kiếm (được tích hợp<br /> tài nguyên thông tin số nội sinh của ĐHQGHN với tài nguyên thông tin số học thuật CSDL<br /> toàn cầu).<br /> Thông qua một hộp tìm kiếm duy nhất, NDT có thể dễ dàng tìm kiếm trên khắp các<br /> bộ sưu tập thư viện số sẵn có của LIC, đồng thời khai thác những bộ sưu tập được quản lý<br /> và phát triển riêng bởi thư viện cùng với các nguồn tài nguyên thông tin học thuật trên toàn<br /> cầu vào giao diện trình bày kết quả tìm kiếm trong một danh mục duy nhất, được sắp xếp<br /> <br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2