GV: Lê Quốc Huy SĐT : 0966289968
Đề-hóa.vn Hóa học là Cuộc sống
1
ph-¬ng ph¸p gi¶i chuyªn ®Ò pH
I. c¬ së lý thuyÕt.
1. NÕu biÓu diÔn nång ®é mol/lÝt cña H+ b»ng thøc [H+] = 10-a (mol/lÝt) th× gi¸ trÞ a ®-îc xem
lµ pH cña dung dÞch.
Nªn pH = a =- lg[H+], hay [H+] = 10-pH tõ ®ã suy ra pH.
2. NÕu biÓu diÔn nång ®é mol/lÝt cña
OH
b»ng hÖ thøc [
OH
] = 10-b (mol/lÝt) th× gi¸ trÞ b ®-îc
xem lµ pOH cña dung dÞch.
Nªn pOH = b =- lg[
OH
], hay [
OH
] = 10-pOH tõ ®ã suy ra pOH.
3. NÕu pH = 7 øng víi dung c dÞch m«i tr-êng trung hoµ
- NÕu pH < 7 øng víi dung dÞch m«i tr-êng axÝt
- NÕu pH > 7 øng víi dung dÞch m«i tr-êng baz¬
4. TÝnh sè ion: [H+]. [
OH
] = 10-14 pH + pOH = 14
5. NÕu dung dÞch axÝt yÕu (hoÆc baz¬ yÕu) thÓ dùa vµo h»ng ph©n li axit Ka (hoÆc h»ng
sè ph©n ly baz¬ Kb) hay ®é ®iÖn ly .
C
C
 chÊt ph©n ly
ho¯ tan
6. Mèi liªn hÖ gi÷a h»ng sè ®iÖn ly K vµ ®é ®iÖn ly
VÝ dô: Mét hçn hîp AB ®iÖn ly yÕu cã nång ®é ban ®Çu lµ (mol/t, ®é ®n ly ).
Ph-¬ng tr×nh ®iÖn ly: C - C = (1 - ).C
Suy ra:
2
C .C C.
KK
C ) 1

7. NÕu tÝnh thÓ tÝch n-íc cÇn thªm vµo V lÝt dung dÞch axit pH=a ®Ó ®îc dung dÞch míi
pH=b (b>a) th× ta ¸p dông c«ng thøc tÝnh nhanh.
2
b a pH
sau truoc truoc
pH
H O truoc
V 10 .V 10 V
V (10 1).V



8. NÕu tÝnh thÓ tÝch n-íc cÇn thªm vµo V lÝt dung dÞch axit pH=a ®Ó ®îc dung dÞch míi
pH=b (b<a) th× ta ¸p dông c«ng thøc tÝnh nhanh.
II. Bµi to¸n ¸p dông:
Bµi to¸n 1: (TrÝch ®Ò thi tuyÓn sinh ®¹i häc §H C§ Khèi A 2008).
Trén lÉn V ml dung dÞch NaOH 0,01M víi V ml dung dÞch HCl 0,03 M ®-îc 2 Vml dung dÞch
Y . Dung dÞch Y cã pH lµ:
A: 1 B: 2 C: 3 D: 4
Bµi gi¶i:
Ph-¬ng tr×nh ph¶n øng:
NaOH + HCl NaCl + H2O
2
33
OH H H O
0,01 0,03V
V(mol)... (mol)
10 10


GV: Lê Quốc Huy SĐT : 0966289968
Đề-hóa.vn Hóa học là Cuộc sống
2
2
3 3 3
H
0,02V 0,02V 2.V
n (mol) [H ] : 0,01 10 (mol/lit)
10 10 10

(d)
pH = 2 B ®óng
Chó ý:
§Ó ®¬n gi¶n ho¸ bµi to¸n ta chän V = 1 lÝt
2
H
0,02
n 0,03 0,01 0,02(mol) [H ] 0,01 10 (mol/lit)
2

(d)
pH = 2 B ®óng
Bµi to¸n 2: (TrÝch ®Ò thi tuyÓn sinh ®¹i häc §H C§ Khèi B 2007).
Trén 100ml dung dÞch (gåm Ba(OH)2 0,1M vµ NaOH 0,1M víi 400 ml dung dÞch (gåm H2SO4
0,0375 M vµ HCl 0,0125 M) thu ®-îc dung dÞch X, gi¸ trÞ pH cña dung dÞch X lµ:
A: 1 B: 2 C: 6 D: 7
Bµi gi¶i:
2
2
Ba(OH) Ba(OH) NaOH
OH
NaOH
n 0,01mol n 2.n n 0,03(mol)
n 0,01mol
24
24
HCl HCl H SO
H
H SO
n 0,05mol n n 2.n 0,035(mol)
n 0,015mol
Khi trén xÉy ra ph¶n øng trung hoµ d¹ng i«n lµ:
+-
2
H + OH H O
0,03 0,03
H
n
(d-) = 0,035 - 0,03 = 0,005 (mol)
0,005
[H ] 0,01
0,1 0,4

[H+] = 0,01 = 10-2 (mol/lÝt) pH = 2 B ®óng
Bµi to¸n 3: (TrÝch ®Ò thi tuyÓn sinh ®¹i häc §H C§ Khèi A 2007)
Cho m gam hçn hîp Mg, Al vµo 250 ml dung dÞch X chøa hçn hîp axit HCl 1 M axit H2SO4
0,5 M thu ®-îc 5,32 lÝt H2 ®ktc) dung dÞch Y (coi thÓ tÝch dung dÞch kh«ng ®æi). Dung dÞch Y
pH lµ:
A: 1 B: 2 C: 6 D: 7
Bµi gi¶i:
(X)
24
H (HCl)
H
H (H SO )
n 0,25.1 0,25(mol) n 0,25 0,25 0,5mol
n 0,25.0,5.2 0,25(mol)


2H+ + 2e H2
0,475mol.. 0,2375(mol)
2
H5,32
n 0,2375(mol)
22,4

1
H (Y)
0,025
n 0,5 0,475 0,025(mol) [H ] 0,1 10 (mol/lit)
0,250

pH = 1 A ®óng
Bµi to¸n 4:Cho x mol NO2 hÊp thô vµo dung dÞch chøa x mol NaOH, dung dÞch nµy thu ®-îc cã gtrÞ
pH.
A: pH < 7 B: pH = 7 C: pH > 7 D: Kh«ng x¸c ®Þnh
Bµi gi¶i:
2NO2 + 2NaOH NaNO3 + NaNO2 + H2O
GV: Lê Quốc Huy SĐT : 0966289968
Đề-hóa.vn Hóa học là Cuộc sống
3
xmol xmol x/2mol x/2mol
Sau ph¶n øng thu ®-îc muèi trung hoµ NaNO3 (xmol) muèi NaNO2 (xmol) NaNO2
muèi t¹o bëi axit yÕu baz¬ m¹nh nªn:
2 2 2
NO H O HNO OH

xuÊt hiÖn
OH
lµm cho
dung dÞch cã tÝnh baz¬ nªn pH > 7 C ®óng
Bµi to¸n 5:Cho 1 lÝt dung dÞch axÝt pH = 4, ph¶i thªm V ml NaOH 0,01 M vµo ®Ó thu ®-îc dung
dÞch muèi cã pH = 7, gi¸ trÞ V ml lµ:
A: 10 ml B: 40 ml C: 100 ml D: 30 ml
Bµi gi¶i:
Dung dÞch muèi cã pH = 7 cã nghÜa lµ m«i tr-êng trung tÝnh
hay
H OH
nn

1. 10-4 = V. 0,01 V = 10-2lÝt = 10ml A ®óng
Bµi to¸n 6:Trén 300ml dung dÞch NaOH 0,05 M víi 200ml dung dÞch H2SO4 0,05 M thu ®-îc dung
dÞch X, gi¸ trÞ pH cña dung dÞch X lµ:
A: pH =1 B: pH =3 C: pH =2 D: pH = 5
Bµi gi¶i:
Ph¶n øng trung hßa
2
H OH H O
0,015 0,015

OH
H H ( )
H
n 0,3.0,05 0,015(mol) n n 0,02 0,015 0,005(mol)
n 0,2.0,05.2 0,02(mol)



d
2
0,005
[H ] 0,01 10 pH 2
0,2 0,3

C ®óng
Bµi to¸n 7:GtrÞ pOH cña dung dÞch thu ®-îc sau khi trén 40 ml dung dÞch H2SO4 0,25 M víi 60 ml
dung dÞch NaOH 0,5 M lµ:
A: pOH =1 B: pOH =2 C: pOH =13 D: pOH =14
Bµi gi¶i:
2
H OH H O
0,02 0,02(mol)

H
OH
n 0,25.0,04.2 0,02(mol)
n 0,5.0,06 0,03(mol)


OH
n 0,03 0,02 0,01(mol)
(d)
1
0,01
[OH ] 0,1 10 (mol/l)
0,04 0,06

pOH = 1 A ®óng
Bµi to¸n 8:Dung dÞch HCl cã pH = 3, sè lÇn ®Ó pha lo·ng dung dÞch ®Ó thu ®-îc dung dÞch HCl pH
= 4 lµ:
A: 30 B: 40 C: 70 D: 10
Bµi gi¶i:
Dung dÞch HCl cã pH = 4 [H+] = 10-4 (mol/l)
Theo c«ng thøc pha lo·ng dung dÞch:
V1. C1 = V2.C2 V1.10-3 =V2.10-4
10V1 = V2 . Nh- vËy pha lo·ng dung dÞch ban ®Çu 10 lÇn D ®óng
GV: Lê Quốc Huy SĐT : 0966289968
Đề-hóa.vn Hóa học là Cuộc sống
4
Bµi to¸n 9:§Ó ®-îc dung dÞch pH = 8 th× ph¶i lÊy dung dÞch axit pH = 5 dung dÞch baz¬ pH = 9
theo tØ lÖ vÒ thÓ tÝch lµ:
A: 11:9 B: 8:9 C: 9:11 D:3:4
Bµi gi¶i:
Dung dÞch axit pH = 5 [H+] = 10-5 M
Dung dÞch baz¬ pH = 9 pOH = 14 - 9 = 5 [OH-] = 10-5M
Gäi V1 (lÝt), V2(lÝt) lµ thÓ tÝch dung dÞch axit vµ baz¬ cÇn lÊy:
55
12
H OH
n 10 V (mol); n 10 V (mol)



Khi trén 2 dung dÞch víi nhau thu ®-îc dung dÞch cã pH = 8 (m«i tr-êng baz¬)
pOH = 14 - 8 = 6, [OH-] (d-) = 10-6M [H+] ph¶n øng hÕt
Ph¶n øng trung hoµ xÈy ra khi trén:
2
H OH H O

Tr-íc ph¶n øng: 10-5V1.. 10-5V2
§· ph¶n øng: 10-5V1.. 10-5V1
Sau ph¶n øng: 0 .. 10-5 (V2- V1)
Do dung dÞch sau khi trén cã nång ®é [OH-] = 10-6(M)
612
OH
n 10 (V V )

Ta cã: 10-5(V2- V1) = 10-6 (V1+ V2) 9V2 = 11V1
hay
1
2
V9
V 11
C ®óng
Bµi to¸n 10:§iÖn ph©n dung dÞch CuSO4 víi ®iÖn cùc trë trong thêi gian 60 phót, c-êng ®é dßng ®iÖn
®Þnh 0,16 A. Khèi l-îng gam Cu tho¸t ra trªn ®iÖn cùc pH dung dÞch thu ®-îc sau thêi gian
®iÖn ph©n lµ:
A: 1,9 gam vµ pH =1 B: 0,192 gam vµ pH =1,22
C: 1,28 gam vµ pH =3 D: 0,64 gam vµ pH =2
Bµi gi¶i:
¸p dông c«ng thøc:
X
XM .I.t
mn.F
(xem thªm ph-¬ng ph¸p ®iÖn ph©n)
Cu 64.0,16.60.60
m 0,19(g)
2.96500

Ph-¬ng tr×nh ®iÖn ph©n dung dÞch: CuSO4
p
4 2 2 2 4
1
CuSO H O Cu O H SO
2

®
24
3
H SO Cu H
0,19 2.0,19 0,19
n n n 0,005938 5,988.10 (mol)
64 64 32
32
5,938.10
[H ] 5,938.10
0,1


pH = -lg5,938.10-2= 1,22 B ®óng
Bµi to¸n 11: Cho 1 dung dÞch X gåm:
4
NH
0,1M NH3 0,1M (biÕt h»ng ®iÖn ly cña
4
NH
:
4
10
NH
K 5.10
) gi¸ trÞ pH cña X lµ:
A: pH =10 B: pH =1,5 C: pH =7,9 D: pH =9,3
Bµi gi¶i:
4
44
10
43 NH
NH Cl NH Cl
NH NH H :K 5.10



GV: Lê Quốc Huy SĐT : 0966289968
Đề-hóa.vn Hóa học là Cuộc sống
5
4
10
3
NH 4
[H ][NH ]
K 5.10 (mol/l)
[NH ]

thay gi¸ trÞ vµo ta cã:
10 10
5.10 .0,1
H 5.10 (mol/l)
0,1




pH = -lg (5.10-10) = 9,3 D ®óng
Bµi to¸n 12:Trén lÉn V ml dung dÞch KOH 0,002M víi V ml dung dÞch HNO3 0,004 M ®-îc 2 V ml
dung dÞch X . Dung dÞch X cã pH lµ:
A: pH =1,5 B: pH = 2,0 C: pH =3,0 D: pH = 4,5
Bµi gi¶i:
Ph-¬ng tr×nh ph¶n øng:
KOH + HNO3 KNO3 + H2O
2
33
OH H H O
0,002V 0,004V
(mol)... (mol)
10 10


3
3 3 3
H
0,002V 0,002V 2.V
n (mol) [H ] : 0,001 10 (mol/lit)
10 10 10

(d)
pH = 3 C ®óng
Bµi to¸n 13: ThÓ tÝch cña n-íc cÇn thªm vµo 15 ml dung dÞch axit HCl cã pH=1 ®Ó ®-îc dung dÞch axit
cã pH=3 lµ:
A. 1,68 lÝt B. 2,24 lÝt C. 1,12 lÝt D. 1,485 lÝt
Bµi gi¶i.
¸p dông c«ng thøc tÝnh nhanh.
2
pH 3 1
H O truoc
V (10 1).V (10 1).0,015 1,485lit
D lµ ®¸p ¸n ®óng
Bµi to¸n 14: Thªm 90 ml n-íc vµo 10 ml dung dÞch NaOH cã pH=12 th× thu ®-îc dung dÞch cã pH lµ:
A. pH=3 B. pH=1 C. pH=11 D. pH=13
Bµi gi¶i.
Ta cã:
pH (pH 12)
sau truoc
(pH 12)
V 10 .V (90 10) 10 .10
10 10 pH 11 C dung


 
Bµi to¸n 15: .§Ó trung hoµ hoµn toµn 50ml hçn hîp X gåm HCl vµ H2SO4 cÇn dïng 20 ml NaOH 0,3
M. C« c¹n dung dÞch sau khi trung hoµ thu ®-îc 0,381 gam hçn hîp muèi kh«. TÝnh nång ®é mol cña
mçi axit vµ pH cña hçn hîp X (coi H2SO4 ph©n li hoµn toµn thµnh ion).
A. CM(HCl) = 0,120M ;
24
M(H SO )
C
= 0,080M vµ pH = 0,85
B. CM(HCl) = 0,072M ;
24
M(H SO )
C
= 0,024M vµ pH = 0,92
C. CM(HCl) = 0,065M ;
24
M(H SO )
C
= 0,015M vµ pH = 0,89
D. KÕt qu¶ kh¸c
Bµi gi¶i.
§Æt x, y lµ sè mol cña HCl vµ H2SO4 trong 50 ml hçn hîp
HCl + NaOH NaCl + H2O
(mol) x x x
H2SO4 + 2NaOH Na2SO4 + 2H2O
(mol) y 2y y