Ph n m đ uầ ở ầ
• N u nh h hô h p giúp đ ng v t hít th , h tim m ch giúp đ a ế ư ệ ấ ộ ậ ở ệ ạ ư
máu đi kh p c th , thì h tiêu hóa cũng có vai trò quan tr ng ắ ơ ể ệ ọ
không kém là ti p nh n, tiêu hóa, h p thu th c ăn và th i các ch t ế ậ ấ ứ ả ấ
không tiêu hóa ra kh i c th . H tiêu hóa chính là n i giúp đ ng ỏ ơ ể ệ ơ ộ
v t “n p năng l ng” m i ngày. N u quá trình n p năng l ng di n ậ ạ ượ ỗ ế ạ ượ ễ
ra đ u đ n và suôn s , các c quan trong c th tr s th c hi n ề ặ ẻ ơ ơ ể ẻ ẽ ự ệ
t t các ch c năng c a mình, ng c l i, n u h tiêu hóa th ng ố ứ ủ ượ ạ ế ệ ườ
xuyên b tr c tr c thì ch c ch n quá trình phát tri n c a đ ng v t ít ị ụ ặ ắ ắ ể ủ ộ ậ
nhi u s b nh h ng. V y trong đông y chúng ta bi t đ n các ề ẽ ị ả ưở ậ ế ế
d c li u kích thích tiêu hóa đ giúp cho gia súc ăn kh e, ăn nhi u, ượ ệ ể ỏ ề
ăn ngon mi ng, ho c làm tăng kh năng h p thu các ch t dinh ệ ặ ả ấ ấ
d ng đ ng tiêu hóa. Ví d nh Ch xác, Ch th c, Th n khúc,ưỡ ở ườ ụ ư ỉ ỉ ự ầ
• Đ th i tr l ng n c ti u b tich tr bàng quang quá nhi u, ể ả ừ ượ ướ ể ị ữ ở ề
th i tr ch t đ c cho c th , gián ti p làm h nhi t đ cho c th ả ừ ấ ộ ơ ể ế ạ ệ ộ ơ ể
khi s t thì chúng ta dùng các thu c l i ti u và v ph ng di n ố ố ợ ể ề ươ ệ
thu c nam khi gia súc b th y thũng, tiêu ch y, hoàng đ n ta có th ố ị ủ ả ả ể
dung các v thu c sau: mã đ , r c tranh, tr ch t , chè, actiso…ị ố ề ễ ỏ ạ ả
• Đ giúp các ban hi u rõ h n v các lo i thu c này nhóm chúng ể ể ơ ề ạ ố
tôi g m 15 thành viên đã tim hi u và đ a ra các v n đ sau: ồ ể ư ấ ề
M· ®Ò
Tªn khoa häc: Plantago asiatica L
Hä: M· ®Ò Plantaginacea
1 Bé phËn dïng
•M· ®Ò tho Herba Plantaginis toµn bé
hoa, l¸, trõ rÔ.
•H¹t: Xa tiªn tö Semen Plantaginis
•L¸: Folium Plantaginis l¸ tT¬i hay ph¬i kh«
2. Ph©n bè
•C©y mäc ë phæ biÕn ë kh¾p n¬i trong
nTíc ta
•ThTêng mäc ë nh÷ng n¬i Èm Tít. C©y
ph¸t triÓn 4 mïa nhTng vÒ mïa hÌ thi tèt
nhÊt
3. Thu h¸i vµ chÕ biÕn
•NÕu dïng toµn c©y thTêng thu vao
th¸ng 7-8 khi qu b¸t ®Çu chÝn, nhæ
c c©y vÒ röa s¹ch, lo¹i t¹p chÊt, ph¬i
kh«
•NÕu dïng h¹t: Khi qu chÝn c¾t lÊy
b«ng, ®em vÒ dïng lTîc chi cho h¹t
bong ra, lo¹i bá cuèng, lÊy riªng h¹t,
ph¬i kh«, bo qun, khi dïng l¸y h¹t
dÇm víi muèi sao vµng nhÑ
4. Thµnh phÇn hãa häc
•Toµn bé c©y m· ®Ò chøa chÊt Aucubin –
glucozit C15H24O9 , ngËm 1 ph©n tö nTíc,
®un 1200 sÏ lo¹i nTíc. Tan trong nTíc 36,5% ë
200c, Ýt tan trong cån, kh«ng tan trong
ether vµ cloroform.
•Trong h¹t cßn cã thªm chÊt nhµy, acid
plantenolic C5H8O3 Colin.
•L¸ cã chÊt nhµy, chÊt ®¾ng, Caroten,
Vitamin C, acid xitric
5. T¸c dông dTîc lý
•Lîi TiÓu: Do trong c©y cã chÊt Aucubin lµ ho¹t chÊt chÝnh
nªn c©y m· ®Ò cã t¸c dông kÝch thÝch lîi tiÓu, tiÓu thñy
thòng
•TrÞ Ho: Plantagin cßn cã t¸c dông lam hTng phÊn thÇn kinh
bµi tiÕt nªn t¨ng sô bµi tiÕt niªm dÞch ë khÝ qun. V× vËy cã
t¸c dông trõ ®êm, chòa ho mµ kh«ng g©y t¸c h¹i nhT lo¹i thèc
chòa ho chøa saponozit
•T¸c Dông Khang Sinh: NTíc s¾c m· ®Ò toµn c©y tØ lÖ 1/1
cã t¸c dông víi c¸c vi khuÈn g©y bÖnh ngoµi da. NÕu t¸n bét
råi chÕ sang d¹ng craem b«i lªn c¸c môn nhät lam dÞu vÕt
®au, tiªu viªm, øc chÕ qu¸ tr×nh sinh mñ, lµm cho vÕt thT¬ng
nhanh khái. Trong l¸ cã nhiÒu VTM C, K cã t¸c dông cÇm
m¸u.
•Trong h¹t cßn cã Colin ma colin l¹i cã t¸c dung quan träng
trong viÖc vËn chuyÓn mì tõ gan – m« dù tr÷. NÕu thiÕu
colin rèi lo¹n trao ®æi mì gan.
•Noµi ra cßn cã thÓ dïng l¸ m· ®Ò tT¬i ch÷a cao huyÕt ¸p hay
lþ cÊp m·n tÝnh