Chuy n đề ề
TÀI PHÁN HÀNH CHÍNH
Tài phán hành chính, th c tr ng và ph ng h ng, gi i pháp nh m nâng caoự ạ ươ ướ ả ằ
hi u qu ho t đ ng tài phán hành chính hi n nay.ệ ả ạ ộ ệ
Tài phán hành chính là m t v n đ ph c t p, r ng l n v i nhi u chi u c nh, liên quanộ ấ ề ứ ạ ộ ớ ớ ề ề ạ
và ph thu c vào nhi u y u t chính tr - xã h i. Vi t Nam, tài phán hành chính xu tụ ộ ề ế ố ị ộ Ở ệ ấ
hi n s m và th c s tr thành m t c ch pháp lý nh m gi i h n và ki m soát quy n l cệ ớ ự ự ở ộ ơ ế ằ ớ ạ ể ề ự
nhà n c h ng t i m c tiêu b o v quy n con ng i. ướ ướ ớ ụ ả ệ ề ườ Tài phán hành chính là m t chộ ế
đ nh d a trên h c thuy t v trách nhi m c a Nhà n c tr c công dân, nó bác b h cị ự ọ ế ề ệ ủ ướ ướ ỏ ọ
thuy t đ c mi n (t c là mi n tr ) trách nhi m c a Nhà n c trong các quy t đ nh c aế ặ ễ ứ ễ ừ ệ ủ ướ ế ị ủ
mình. Tài phán hành chính nh m b o v l i ích h p pháp c a công dân, b o v nh ngằ ả ệ ợ ợ ủ ả ệ ữ
hành vi công v đúng pháp lu t trong quá trình gi i quy t các tranh ch p gi a công dânụ ậ ả ế ấ ữ
v i c quan hành chính nhà n c.ớ ơ ướ
Trong công cu c c i cách b máy ntrong nh ng n i dung c b n mà Đ ng ta xác đinhộ ả ộ ữ ộ ơ ả ả
là ph i thi t l p các c quan tài phán hành chính. Đ a v c a tài phán hành chính đ c xácả ế ậ ơ ị ị ủ ượ
đ nh b i đ a v chính tr - pháp lý c a h th ng Toà Hành chính trong h th ng toàn ánị ở ị ị ị ủ ệ ố ệ ố
nhân dân.
Vì Vi t Nam, thu t ng “tài phán hành chính” xu t hi n m t cách chính th c trongỞ ệ ậ ữ ấ ệ ộ ứ
các tài li u khoa h c ch a lâu vì v y hi n t i có nhi u quan ni m v thu t ng “tài phánệ ọ ư ậ ệ ạ ề ệ ề ậ ữ
hành chính”.
Tuy nhiên chung nh t có th hi u Tài phán hành chính đ c quan ni m nh sau:ấ ể ể ượ ệ ư
Theo nghĩa r ngộ: là t ng th quy n h n c a tòa án ho c c quan hành chính v vi cổ ể ề ạ ủ ặ ơ ề ệ
đánh giá khía c nh pháp lý c a nh ng s ki n c th , trong đó có vi c gi i quy t tranhạ ủ ữ ự ệ ụ ể ệ ả ế
ch p và áp d ng ch tài theo lu t đ nh.ấ ụ ế ậ ị
Theo nghĩa h pẹ: là phán quy n, t c là quy n l c c a chính ph (bên c nh quy n hànhề ứ ề ự ủ ủ ạ ề
chính) trong vi c phán xét tính đúng, sai c a các h at đ ng hành chính di n ra trên m tệ ủ ọ ộ ễ ộ
lãnh th nh t đ nh. Nó còn là th m quy n đ c thù c a c quan tòa án trong vi c xem xét,ổ ấ ị ẩ ề ặ ủ ơ ệ
đánh giá, phán quy t đ c th hi n trong các b n án hay quy t đ nh c a tòan án đ i v iế ượ ể ệ ả ế ị ủ ố ớ
m t v vi c tranh ch p hành chính c th , đ i t ng đ c xác đ nh.ộ ụ ệ ấ ụ ể ố ượ ượ ị
Tuy nhiên c n l u ý quy n tài phán r ng h n quy n xét x ; không đ c đ ng nh tầ ư ề ộ ơ ề ử ượ ồ ấ
gi a tài phán v i xét x ; không coi tài phán ch là ho t đ ng xét x c a tòa án; không coiữ ớ ử ỉ ạ ộ ử ủ
tài phán t pháp là xét x c a tòa hành chính mà ch có th coi quan lí hành chính và tư ử ủ ỉ ể ư
pháp hành chính là hai m t c a qu n lí nhà n c.ặ ủ ả ướ
V y xét x án hành chính đ c quan ni m nh th nào?ậ ử ượ ệ ư ế
Xét x là vi c tòa án thông qua phiên tòa th m tra mocông khai, tr c ti p làm c sử ệ ẩ ự ế ơ ở
ch t cách công khai, tr c ti p các ch ng c đã thu th p đ c làm c s cho vi c ra b nọ ự ế ứ ứ ấ ượ ơ ở ệ ả
án ho c quy t đ nh c a mình v nh ng v n đ liên quan. ặ ế ị ủ ề ữ ấ ề
Xét x hành chínhử: là ho t đ ng xét x các v theo Lu t t t ng hành chính do toà ánạ ộ ử ụ ậ ố ụ
th c hi n nh m b o v quy n, l i ích h p pháp c a cá nhân, t ch c và c quan nhàự ệ ằ ả ệ ề ợ ợ ủ ổ ứ ơ
n c.ướ
Đ c tr ng c a xét x án hành chính:ặ ư ủ ử
M t là, m t bên luôn là c quan nhà n c phát sinh trong th c thi quy n l c hànhộ ộ ơ ướ ự ề ự
chính
Hai là, ch xem xét v tính h p pháp đ i v i quy t đ nh hành chính, quy t đ nh bu cỉ ề ợ ố ớ ế ị ế ị ộ
thôi vi c và hành vi hành chính.ệ
Ba là, quá trình đi u tra, xác minh là quá trình th m c u.ề ẩ ứ
B n là, K t qu xét x c a tòa hành chính là phán quy n và tính h p pháp c a quy tố ế ả ử ủ ề ợ ủ ế
đ nh hành chính, hành vi hành chính.ị
C s c a tài phán hành chính là trách nhi m công v .ơ ở ủ ệ ụ
Th nào là công v và trách nhi m công v ?ế ụ ệ ụ
Công v : là m t d ng lao đ ng xã h i ch y u do các công ch c, viên ch c th c hi n,ụ ộ ạ ộ ộ ủ ế ứ ứ ự ệ
đ c đi u ch nh b i ý chí nhà n c nh m th c hi n ch c năng, nhi m v c a nhà n c,ượ ề ỉ ở ướ ằ ự ệ ứ ệ ụ ủ ướ
ph c v l i ích c a nhân dân.ụ ụ ợ ủ
Trách nhi m công v : là hi u qu mà nhà n c ph i th c hi n khi gây thi t h i đ nệ ụ ệ ả ướ ả ự ệ ệ ạ ế
quy n, l i ích h p pháp c a cá nhân, t ch c trong thi hành công v .ề ợ ợ ủ ổ ứ ụ
Đ i t ng c a tài phán hành chính: ố ượ ủ
Ban chât cua TPHC: $ % $
- La tô ch c va hoat đông XX cac tranh châp HC phat sinh khi co đ n kiên VAHC gi a& $ ư% & ' ' % % % % ơ ' ư(
công dân, tô ch c v i công quyên. $ ư% ơ% &
- Hoat đông TPHC tuân theo trinh t , thu tuc do phap luât tô tung HC quy đinh ch' ' & ư' $ ' % ' % ' ' ư%
không phai theo thu tuc hanh chinh.$ $ ' & %
- Đôi t ng cua TPHC la cac QĐHC, HVHC,… bi CD, tô ch c kh i kiên khi không% ươ' $ & % ' $ ư% ơ$ '
thoa man yêu câu hoăc đa khiêu nai nh ng hêt th i han giai quyêt theo quy đinh ma ch a$ ( & ' ( % ' ư % ơ& ' $ % ' & ư
đ c giai quyêt hoăc đa đ c giai quyêt nh ng không đông y v i viêc giai quyêt.ươ' $ % ' ( ươ' $ % ư & % ơ% ' $ %
- Bên bi kh i kiên trong VAHC luôn la CQNN hoăc CB, CC NN.' ơ$ ' & '
- Thông qua hoat đông TPHC biêu lô tinh chât t vân phap luât cho đôi t ng bi kh i' ' $ ' % % ư % % ' % ươ' ' ơ$
kiên vê nh ng sai sot trong quan ly HC đê rut kinh nghiêm.' & ư( % $ % $ % '
Vai tro cua TPHC: TPHC có tác đ ng quan tr ng đ i v i n n hành chính, nó góp ph n& $ ộ ọ ố ớ ề ầ
tích c c vào vi c c ng c pháp ch , tr t t pháp lu t, k lu t trong qu n lý NN. Th cự ệ ủ ố ế ậ ự ậ ỷ ậ ả ự
hi n TPHC s làm cho b máy HCNN nâng cao trách nhi m, tăng c ng k lu t, kệ ẽ ộ ệ ườ ỷ ậ ỷ
c ng, tăng c ng pháp ch XHCN, nâng cao trách nhi m, b n ph n c a CB, CC trongươ ườ ế ệ ổ ậ ủ
thi hành công v , tôn tr ng và b o v quy n t do dân ch , l i ích h p pháp c a côngụ ọ ả ệ ề ự ủ ợ ợ ủ
dân. TPHC còn là bi n pháp ki m tra, giám sát h u hi u ho t đ ng đ i v i c quanệ ể ữ ệ ạ ộ ố ớ ơ
HCNN, tránh đ c hi n t ng l m quy n, l ng quy n, tr n tránh trách nhi m, quanượ ệ ượ ạ ề ộ ề ố ệ
liêu… góp ph n xây d ng n n HCNN trong s ch, năng đ ng, có hi u qu , đáp ng ngàyầ ự ề ạ ộ ệ ả ứ
m t t t h n d ch v HC công. TPHC thông qua ho t đ ng xét x góp ph n giáo d cộ ố ơ ị ụ ạ ộ ử ầ ụ
YTPL c a các nhân viên NN, cũng nh m i công dân, nâng cao tính tích c c chính tr c aủ ư ọ ự ị ủ
h trong đ u tranh v i nh ng HV vi ph m PL, thi hành t t công v .ọ ấ ớ ữ ạ ố ụ
S cân thiêt phai thanh lâp THC:ư
- Xuât phat t tính ch t hoat đông cua b máy hành chính c a c quan nhà n c. Trong% % ư& ấ ' ' $ ộ ủ ơ ướ
quá trình qu n lý đi u hành, các c quan hành chính nhà n c và công ch c nhà n c khiả ề ơ ướ ứ ướ
thi hành công v ra nh ng quy t đ nh hành chính ho c có hành vi trái pháp lu t xâm ph mụ ữ ế ị ặ ậ ạ
đ n quy n và l i ích h p pháp c a công dân, c quan, t ch c thì phát sinh khi u n i, t cế ề ợ ợ ủ ơ ổ ứ ế ạ ứ
là ki n hành chính, “dân ki n quan”.ệ ệ
- Tao ra c chê ki m tra, giam sat đôi v i hoat đông QLNN: Vi c gi i quy t khi u n i' ơ % ể % % % ơ% ' ' ệ ả ế ế ạ
do các c p hành chính và t ch c Thanh tra gi i quy t. C quan hành chính, công ch cấ ổ ứ ả ế ơ ứ
nhà n c v a là ng i b khi u ki n, v a là ng i gi i quy t (xét x ) nên không đ mướ ừ ườ ị ế ệ ừ ườ ả ế ử ả
b o tính khách quan, dân ch và có hi u qu . Vì v y, đ n th khi u n i b đùn đ y, t nả ủ ệ ả ậ ơ ư ế ạ ị ẩ ồ
đ ng, ng i khi u n i b oan c kéo dài. Đây là v n đ b c xúc, nh c nh i ph i gi iọ ườ ế ạ ị ứ ấ ề ứ ứ ố ả ả
quy t. T ch c Toà án hành chính chuyên làm nhi m v xét x nh ng khi u n i hànhế ổ ứ ệ ụ ử ữ ế ạ
chính s có hi u qu cao h n. Nh v y, Toà án hành chính v n là m t b ph n c a n nẽ ệ ả ơ ư ậ ẫ ộ ộ ậ ủ ề
hành chính nhà n c (hành chính qu n lý, đi u hành và hành chính tài phán, xét x ).ướ ả ề ử
- Yêu c u c a ch đ dân ch trong gi i quy t hành chính.ầ ủ ế ộ ủ ả ế
- T o ra c ch h u hi u đ b o v quy n và l i ích h p pháp c a công dân. Tạ ơ ế ữ ệ ể ả ệ ề ợ ợ ủ ổ
ch c do c quan tài phán th c hi n.ứ ơ ự ệ
-Tô ch c va thâm quyên cua THC: Theo Đ2 Luât TCTAND n c ta co cac TA$ ư% & $ & $ ' ơ$ ươ% % %
sau: TAND tôi cao, TAND câp tinh, TAND câp huyên, TA quân s va cac TA khac theo% % $ % ' ư' & % %
quy đinh cua phap luât. ' $ % '
THC đ c tô ch c cac câp TA gôm: THC TANDTC, THC TAND câp tinh, câpươ' $ ư% ơ$ % % & % $ ơ$ %
huyên không co Toa chuyên trach ma kiêm nhiêm. Theo Điêu 28 Luât TTHC thi thâm giai' % & % & ' & ' & $ $
quyêt cua THC theo viêc gôm:% $ ' &
- Khi u ki n quy t đ nh hành chính, hành vi hành chính, tr các quy t đ nh hành chính,ế ệ ế ị ừ ế ị
hành vi hành chính thu c ph m vi bí m t nhà n c trong các lĩnh v c qu c phòng, anộ ạ ậ ướ ự ố
ninh, ngo i giao theo danh m c do Chính ph quy đ nh và các quy t đ nh hành chính, hànhạ ụ ủ ị ế ị
vi hành chính mang tính n i b c a c quan, t ch c.ộ ộ ủ ơ ổ ứ
- Khi u ki n v danh sách c tri b u c đ i bi u Qu c h i, danh sách c tri b u cế ệ ề ử ầ ử ạ ể ố ộ ử ầ ử
đ i bi u H i đ ng nhân dân.ạ ể ộ ồ
- Khi u ki n quy t đ nh k lu t bu c thôi vi c công ch c gi ch c v t T ng C cế ệ ế ị ỷ ậ ộ ệ ứ ữ ứ ụ ừ ổ ụ
tr ng và t ng đ ng tr xu ng.ưở ươ ươ ở ố
- Khi u ki n quy t đ nh gi i quy t khi u n i v quy t đ nh x lý v vi c c nh tranh.ế ệ ế ị ả ế ế ạ ề ế ị ử ụ ệ ạ
Thâm quyên theo lanh thô đ c quy đinh tai Đ 28, 29 Luât TTHC.$ & ( $ ươ' ' ' '
Vai trò c a TPHC đ i v i n n hành chính: ủ ố ớ ề
Tài phán hành chính có tác đ ng phát huy hi u qu ho t đ ng c a n n hành chính nhàộ ệ ả ạ ộ ủ ề
n c, b i vì vướ ỏ i b n ch t dân ch , Nhà n c ta luôn quan tâm đ n vi c thu hút s thamớ ả ấ ủ ướ ế ệ ự
gia đông đ o c a nhân dân lao đ ng vào ho t đ ng qu n lý nhà n c, qu n lý xã h i,ả ủ ộ ạ ộ ả ướ ả ộ
ti p thu nh ng ki n ngh , gi i pháp, khi u n i, t cáo t phía ng i dân nh m tăngế ữ ế ị ả ế ạ ố ừ ườ ằ
c ng ho t đ ng ho t đ ng c a b máy nhà n c có hi u qu , ph c v quy n và l i íchườ ạ ộ ạ ộ ủ ộ ướ ệ ả ụ ụ ề ợ
c a nhân dân. Nó còn làm cho b máy hành chính nhà n c nâng cao trách nhi m khi ủ ộ ướ ệ ban
hành văn b n qu n lý hành chính và th c hi n các hành vi hành chính khác tránh s su tả ả ự ệ ơ ấ
hay không tuân theo pháp lu t d n đ n xâm h i đ n quy n, l i ích chính đáng c a cáậ ẫ ế ạ ế ề ợ ủ
nhân, c quan nhà n c, t ch c, h n ch đ c đ n th khi u n i t cáo, qu n chúngơ ướ ổ ứ ạ ế ượ ơ ư ế ạ ố ầ
nhân dân tin vào đ ng lôi ch tr ng c a Đ ng và nhà n c h n. M t khác nó còn làườ ủ ươ ủ ả ướ ơ ặ
bi n pháp ki m tra, giám sát hi u qu ho t đ ng c a b máy nhà n c, đ ng th i gópệ ể ệ ả ạ ộ ủ ộ ướ ồ ờ
ph n ch ng quan liêu, c a quy n, tham nhũng trong b máy hành chính nhà n c.ầ ố ử ề ộ ướ
Tr c tình hình n c ta hi n nay khi các v khi u n i, t cáo trong lĩnh v c hànhướ ướ ệ ụ ế ạ ố ự
chính ngày càng tăng, trong khi c ch gi i quy t tranh ch p, khi u n i v hành chính cònơ ế ả ế ấ ế ạ ề
nhi u b t c p, h n ch thì vi c c n ph i thành l p c quan tài phán hành chính là r t c nề ấ ậ ạ ế ệ ầ ả ậ ơ ấ ầ
thi t và c p bách; Không nh ng nh m gi i quy t đ c yêu c u c a công cu c c i cáchế ấ ữ ằ ả ế ượ ầ ủ ộ ả