Đ bài: M i truy n c a Th ch Lam là m t bài th tr tình. Phân tích Hai đa tr ơ
đ làm sáng t nh n đnh trên
Bài làm
Trên di n đàn văn h c Vi t Nam tr c Cách m ng tháng Tám, Th ch Lam ch a đc ướ ư ượ
x p v trí s m t nh ng cũng là m t tên tu i r t đáng coi tr ng và kh ng đnh. Th chế ư
Lam tuy có vi t truy n dài nh ng s tr ng c a ông là truy n ng n b i tài năng nghế ư ườ
thu t đc b c l m t cách tr n v n, tài hoa. Nguy n Tuân nh n xét: "Nói đn Th ch ượ ế
Lam ng i ta v n nh đn truy n ng n nhi u h n là truy n dài". Đóng góp c a Th chườ ế ơ
Lam không ch ngh thu t mà còn ph ng di n nuôi d ng tinh th n. Nó giúp ta ươ ưỡ
thanh l c tâm h n. Vì m i truy n c a ông "nh m t bài th tr tình ch a đng bi t bao ư ơ ế
tình c m m n yêu chân thành và s nh y c m (...) tr c nh ng bi n thái c a c nh v t và ế ướ ế
lòng ng i" (Ng văn 11- ch ng trình c b n, trang 94). Truy n ng n Hai đa tr làư ươ ơ
"m t bài th tr tình" nh th . ơ ư ế
Th ch Lam tuy là thành viên trong t l c văn đoàn nh ng t t ng th m mĩ l i theo m t ư ư ưở
h ng riêng. Ông xây d ng trong tác ph m m t th gi i nhân v t khác. Ông l ng lướ ế
h ng ngòi bút c a mình v phía nh ng ng i nghèo kh v i t m lòng tr c n chânướ ườ
thành. Th gi i nhân v t c a Th ch Lam th t nh bé và t i nghi p. H th ng nép mìnhế ườ
trong bóng t i c a m t không gian h p th ng là n i ph huy n tiêu đi u, x xác ho c ườ ơ ơ
nh ng xóm nghèo ngo i ô Hà N i. Nhân v t c a Th ch Lam th ng tìm ki m n i n náu ườ ế ơ
trong gia đình, gi a b n b c t ng ho c trong trong sân v n, có nghĩa là tách kh i cu c ườ ườ
đi, n i xã h i đy b t tr c bên ngoài. Có l nh th con ng i m i c m nh n h t v ơ ư ườ ế
mình và v cu c s ng xung quanh. D ng nh h thu mình tr c th c t i, đ xót mình và ườ ư ướ
th ng ng i, đ bâng khuâng man mác khi h i t ng v quá kh , không dám nhìn vươ ườ ưở
t ng lai, mang n ng m t tình c m m m t trong lòng khi nghĩ v mai sau. Còn c m quanươ
c a Th ch Lam có th gói g n trong ba ch "ni m xót th ng". Nh ng con ng i nh bé ươ ườ
y bao gi cũng đc nhà văn bao b c trong m t không khí tr tình đy m n th ng t a ượ ế ươ
ra m t cách d u dàng t t m lòng tác gi .
Truy n c a Th ch Lam không có c t truy n đc bi t, gi ng đi u và ngôn ng nhi u ch t
tr tình. M i truy n ng n có c u t và gi ng đi u nh m t bài th tr tình, g i s ư ơ
th ng xót tr c s ph n c a nh ng con ng i nh bé b t h nh. M t gi ng văn bình dươ ướ ườ
mà tinh t ! m đi u man mác bu n bao trùm h u h t các thiên truy n t m đu cho đnế ế ế
k t thúc. Văn c m m m i, uy n chuy n, giàu hình nh, nh c đi u. Đó chính là ch t thế ơ
trong truy n ng n Th ch Lam, "có cái dìu d u n i đây" khi n ta v ng ph i. Hai đa tr ơ ế ươ
là đc tr ng c a h n văn Th ch Lam. Nó là m t bài th tr tình đy xa xót. ư ơ
Truy n Hai đa tr c a Th ch Lam là m t m u chuy n sinh ho t kéo dài c a hai ch em
đa tr thay m trông nom m t gian hàng v t m t ph huy n nghèo g n m t cái ga xép.
Đêm đêm có nh ng bóng ng i bình th ng lù mù đi qua tr c gian hàng. Nh ng bóng ườ ườ ướ
ng i y cũng lù mù nh nh ng ch m l a nh ng ngu n ánh sáng quanh qu t n i phườ ư ơ
huy n. Trong cái b n b chìm chìm nh t nh t, b ng có ti ng đng m nh và nh ng lu ng ế
sáng m nh mà m t chuy n xe l a kéo qua hàng ngày. Hai ch em ngày nào cũng ch ế
chuy n thâu đêm này r i m i ch u đóng c a hàng. Nguyên Tuân đã tóm t t truy n nhế ư
th . Đúng v y, truy n này d ng nh không có c t truy n, không có bi n c . Nó ch di nế ườ ư ế
ra trong m t th i gian ng n. T kho ng năm gi chi u khi "ph ng tây đ r c nh l a ươ ư
cháy" đn chín gi t i "đêm r i hao b c chung quanh". Nó ch di n bi n bên trong "tâmế ế
h n nhà th c a hai ch em Liên, An trong m t bu i t i cua cái th ng ngày t ng nh ơ ườ ưở ư
"t nh t", không có gì"... Song v t lên trên cái th ng ngày y, Th ch Lam b ng con ượ ườ
đng ngh thu t riêng v i th gi i ngh thu t riêng, m t th i gian riêng, không gianườ ế
riêng, nhân v t riêng, ngôn ng riêng đã t o nên khí v nh nhàng, bu n man mác, đm đà
h ng v thôn quê, nhi u bóng t i mà chói sáng m i tình th ng yêu hi n hòa, nhân h u,ươ ươ
xót th ng chân thành, ph ng ph t th t a lên t quê h ng. Truy n không có c t truy nươ ơ ươ
nh ng ch t ch a bao c nh đi, bao tâm tr ng, tâm c nh sâu l ng tinh t .ư ế
Di n m o ph huy n đc Th ch Lam tái hi n là m t khung c nh bu n, là c nh chi u ượ
tàn đi d n vào đêm khuya. Hàng ngày, nh ng cái n ào c a bu i sáng làm không khí b
nhòe đi trong n ng nh ng đn chi u thì b m t th t c a ph huy n hi n ra v i t t c ư ế
nh ng cái tiêu đi u, xác x , tàn l i. "Chi u chi u r i" nh là m t l i th ng th t, bàng ơ ư
hoàng, nh m t ti ng th dài. Th là m t bu i chi u n a l i đn, chi u là bu n. nư ế ế ế
t ng v bu i chi u khá sâu đm. Th ch Lam đã ch n m t phiên ch tàn đ nói lên đcượ ượ
t t c b m t c a ph huy n, Ch là n i bi u hi n s c s ng c a m t làng quê. Bi u ơ
hi n thu n phong m t c c a làng quê. Ng i nông thôn th ng trông ch vào ngày ườ ườ
ch phiên đông vui, t p n p. Th ch Lam đã ch n ngày ch phiên đ nói cái xác x , tiêu ơ
đi u c a ph huy n. M c dù không t bu i ch phiên nh ng ông đã t nh ng ph ph m ư ế
còn l i c a bu i ch , đó cũng là cách bi u hi n s c s ng đy hay v i c a ph huy n. T ơ
nh ng con ng i cu i cùng trao đi v i nhau r i b c vào các ngõ t i. Rác ch là nh ng ườ ướ
ph th i v v n "rác r i, v b i, vò th , lá nhãn và lá mía, thanh n a, thanh tre...". Lũế ườ ưở
tr v n còn ra bòn mót, nh t nh nh. Ngày ch phiên nh th thì s c s ng đã kém l m, đã ư ế
y u l m r i. Ng i bán trông vào ng i mua và ng c l i nh ng ch là s vô v ng, lu nế ườ ườ ượ ư
qu n trông ch vào s vô v ng. Mùi v t a ra trong không gian này là m t th mùi đc
tr ng đ nói t i s nghèo nàn. Đó là mùi lá mía, v b i, đt m, mùi khói, mùi c , mùiư ưở
phân trâu n ng n ng ngai ngái... Cái mùi v y cũng góp ph n làm cho khung c nh thêm
phai tàn t héo úa, l i d n.
Có th th y xung đt gi a bóng t i và ánh sáng khá m nh m , ánh sáng và bóng t i đang
giao tranh nhau. Ánh sáng y u d n. Ban đu là "ph ng tây đ r c nh l a cháy, vàế ươ ư
nh ng đám mây l a than s p tàn" sau đó là bóng m đen c a lu tre làng và cu i cùng bao
trùm lên ph huy n là bóng t i mênh mông. Tín hi u sáng ch còn ng n đèn hoa kì c a ch
Tí, đây ánh sáng và bóng t i còn mang ý nghĩa t ng tr ng, ánh sáng là c m , bóng ượ ư ướ ơ
t i là nghèo nàn và cô đn. M đu truy n ánh sáng t t d n, bóng t i chi m lĩnh. Chính ơ ế
cái ánh sáng cu i cùng đó báo hi u rõ màn đêm v a sâu v a dày s di n ra ti p đ. Ánh ế
sáng càng ngày càng thu nh ph m vi ho c xa m ng manh, li ti nh ánh sáng c a ngôi ư
sao trên b u tr i ho c y u t m đm l t qua khe c a khép h , ho c t a trên cái chõng tre ế
c a ch Tí. Ánh sáng y bi u hi n mót s tàn l i b i c ng đ th p và kh năng thu h p ườ
c a nó. Ti ng tr ng thu không r i r c, ch m, lè t và c t t l m d n. Nh ng âm thanh ế
nh nh t nh ti ng mu i vo ve g i c m giác v s ng ng đng chi m lĩnh không gian, ư ế ư ế
th i gian đang ch t l ng. Đó là nh ng âm thanh không có h i âm, nó ch nh n m nh thêm ế
cái bu n t đn r n ng i c a ph huy n lúc chi u t i. T t c hô ng, quy t đ cho ế ườ
ng i đc th y rõ đc khung c nh th t c a ph huy n m t ngày tàn. Th ch Lam miêuườ ượ
t , nh n xét m t cách tinh t , sâu xa b c đi c a th i gian n i ph nghèo. Ng i đc ế ướ ơ ườ
d ng nh th y đc b c chuy n bi n c a th i gian rung lên b ng ngôn ng riêng. S cườ ư ượ ướ ế
rung đng c a câu văn có kh năng đánh th c con ng i hãy c m nh n th t tinh t khung ườ ế
c nh ph huy n và tâm s c a Th ch Lam.
Trên cái n n y, nh ng c nh đi, nh ng con ng i, đúng h n là nh ng phiên c nh v ườ ơ
cu c đi, v con ng i bé m n, hoàn toàn không có c v ng, khát khao đc kh c h a ườ ướ ượ
rõ nét. H nói chuy n v i nhau nh ng d ng nh ch ng có n i dung. H có đi l i, ăn nói ư ườ ư
v i nhau nh ng ch th y h v a lòng th a mãn v i c nh đi h p. Mua ch u n a bánh xà ư
phòng, bán rong h n m t ng n r u trong chi c cút bé nh ... Ch Tí là đi n hình choơ ượ ế
ng i dân ph huy n v i nh p s ng qu n quanh. Ban ngày mò cua b t tép, tôi đn ch m iườ ế
d n cái hàng bán n c. Trông ch vào vài khách xu ng tàu ga xép, dăm ba ng i lính l là ướ ườ
quá b p bênh ki m s ng. Cái đáng s là bi t bán không đc gì mà v n c d n hàng. Đây ế ế ượ
không ph i là s s ng th c s mà là s sông c m ch ng, c m c , giao tranh, giành gi t
trong s đói nghèo. Cách nhà văn miêu t chi ti t ch Tí tr l i câu h i c a Liên - "Ch Tí ế
đê chõng xu ng đt, bày bi n các bát u ng n c mãi r i m i chép mi ng tr l i Liên cho ướ
ta th y nh p s ng ch m ch p, lu n qu n, b t c c a đi s ng gia đình này. Bác ph Siêu ế
có v khá h n nh ng nguy c l i l n h n vì th c mà bác bán là th quà xa x mà ngay c ơ ư ơ ơ
ch em Liên cũng không dám ăn. Bác x m tóp ti ng đàn run b n b t trong đêm t i, mà ế
không h có ti ng đng nào c a m t đng xu. Bà c Thi, m t bà già h i điên là hình ế ơ
t ng b t l c c a c m t đi đi ch i m u sinh không thành. Đn t n tu i già tàn l i,ượ ư ế
héo lìa, đành ch p nh n. Hàng đêm l n ru t t ng l y ba đng xu mua cút r u, ng a c ượ ượ
u ng m t h i c n s ch, khanh khách c i đi vào bóng đêm, cho ta c m giác r n ng i v ơ ườ ườ
m t ki p sóng s p đn h i tàn. Nhân v t này ch xu t hi n qua vài dòng ít i nhang đã ám ế ế
ánh ng i đc, đánh th c trong h lòng tr c n chân thành.ườ
v trí tiên c nh c a b c tranh đi bu n th m, héo tàn, m m lay đng bóng hai ch em
nh tu i cũng âm th m không kém v i cái "c a hàng t p hóa nh xíu" mà khách hàng là
nh ng ng i kh n kh có khi không đ ti n mua n i n a bánh xà phòng ho c ch đ ti n ườ
cho cút r u nh "u ng m t h i c n s ch". Liên xót xa cho nh ng ki p ng i lay l t,ượ ơ ế ườ
nh ng cu c s ng c a Liên cũng cám c nh, c m ch ng không kém. N i kh c a Liên cóư
l còn cao h n n i kh v t ch t c a nh ng ng i khác. Đó là bi k ch tinh th n b i nh ng ơ ườ
ng i kia kh mà không bi t mình kh , còn Liên đã th c s th m thía c nh s ng t nh tườ ế
tù hãm và đn đc h t ngày này sang ngày khác. Ni m vui duy nh t đc khuây kh a n iơ ế ượ
h t hiu, đn đi u ch là đêm nào cũng m i m t c g ng ch đi m t chuy n tàu đi qua ơ ế
"đó là ho t đng cu i cùng c a đêm khuya. Ánh sáng c a đoàn tàu là máng ánh sáng r c
r , m nh m song cũng ch v t lóe lên nhanh nh m t vì sao băng đ r i vĩnh vi n t t l m ư
trong màn đêm khi n ta ph i ng ngác, bàng hoàng. D ng nh "Hai đa tr " là truy nế ơ ườ ư
c a nh ng ngu n ánh sáng h i t ng c a Liên cũng là h i t ng v ánh sáng. L n đu ưở ưở
tiên Liên "nh l i" Hà N i m t kí c không rõ r t. Hà N i là m t v ng sáng r c và l p
lánh Hà N i nhi u đèn quá. L n th hai, Liên m t ng "Hà N i xa xăm". Cái c nh t ng ơ ưở ượ
c a quá kh đp đ y t ng ph n gay g t v i tăm t i m t mù d i g c bàng c a hi n ươ ướ
t i đang di n ra. Quá kh và hi n t i, ánh sáng và bóng t i, lãng m n và hi n th c, gi c
m đp và s th t nghèo kh , t t c t o nên hi n đng sâu kín trong tâm h n Liên. Ánhơ ế
sáng c a đoàn tàu là ánh sáng c a m c, nó chí thoáng qua, đ r i t t c l i chìm trong ơ ướ
bóng t i mênh mang, bu n t .
T t c các nhân v t đó đã hi n ra d i cái nhìn xót th ng c a Th ch Lam "ch a đng ướ ươ
bi t bao tình c nh chân thành và nh y c m". N i th ng c m c a Liên đi v i m y đaế ươ
tr đi nh t rác, v i ch Tí, v i bác Siêu, v i c Thi điên cũng là c m xúc c a chính Thach
Lam. Th ch Lam đã hóa thân vào nhân v t đã nói cái c m quan xót th ng c a mình, ươ
Đoàn tàu v i thoáng sáng v t qua r t nhanh r i t t l m đã thay đi m t chút ít không khí
c a th gi i hi n t i. Ph i chăng đó là khát v ng day d t v m t ki p s ng tàn l i, héo ế ế
úa, đn đi u, có mà nh không ch không ch có xót th ng thông th ng. Chính vì v yơ ư ươ ườ
mà ông trình bày hi n th c c a ph huy n mang ý nghĩa khái quát l n c a xã h i Vi t
Nam v s trí tr . N u đt trong dòng th i s văn hóa th i y ta th y Th ch Lam ph n ế
ánh khá rõ m t nét hoàn c nh, tâm lí th i đi mà Nam Cao - m t "b máy c m quan" tài
năng cùng th i cũng đã t ng th t lên: "Cu c đi là nh ng tháng ngày v t v ".
Hai đa tr là m t truy n ng n nh m t bài th tr tình b i câu t , gi ng đi u, ngôn ng ư ơ
c a nó, gi ng nh m t bài th . Câu t c a truy n là câu t vòng tròn xoay quanh hình nh ư ơ
bóng t i đc l p đi l p l i nhi u l n (không d i ba m i l n). Khi miêu t c nh ph ượ ướ ươ
huy n cũng nh c nh đi nh ng con ng i ph huy n, tác gi đc bi t có d ng ý s ư ườ
d ng mô típ bóng t i. Bóng t i bao trùm c nh v t và con ng i đc tác gi miêu t t ườ ượ