C«ng nghÖ thuéc da
1
BÀ I tẬP :TÌM HIỂU CÔNG NGHỆ THUỘC DA,NHỮNG DÒNG THẢI CHÍNH
TRONG NGHÀNH CÔNG NGHỆ NÀY.
Nhóm thực hiện:
Nguyễn Đức Anh (trưởng nhóm) (CNMT)
Tạ Quang Hưng (CNMT)
Khamdy Herxoongxiong (CNMT)
Nguyễn Quang Anh (QLMT)
PhÇn I– më ®Çu
I. LÞch sö ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp thuéc da. ([1])
C«ng nghÖ thuéc da cã tõ thêi Hy l¹p cæ ®¹i, sau ®ã ph¸t triÓn sang c¸c n- íc A RËp
trong c¸c n¨m 3000 tr- íc C«ng Nguyªn.
Lóc ®ã, da thuéc ®- îc dïng b»ng ph- ¬ng ph¸p thñ c«ng, dïng chÊt tanin th¶o méc
víi thêi gian c«ng nghÖ kÐo dµi, s¶n phÈm thuéc da ®anh cøng cã mµu n©u sÉm, ban ®Çu
phæ biÕn ë T©y Ban Nha sau ®ã ph¸t triÓn réng kh¾p ch©u ¢u. Ph- ¬ng ph¸p thñ c«ng kÐo
dµi ®Õn möa thÕ kØ thø XVII. Do khoa häc ngµy mét tiÕn bé, sù ¸p dông thµnh tùu khoa
häc cña con ng- êi ngµy cµng râ nÐt, hä ®· nghiªn cøu ®Ó rót ng¾n thêi gian thuéc b»ng
c¸ch sö dông c¸c bÓ thuéc cã nång ®é chÊt thuéc kh¸c nhau vµ theo h- íng ph¸t triÓn. §Çu
thÕ kØ XIX, kÜ nghÖ thuéc da chuyÓn sang giai ®o¹n ph¸t triÓn rùc rì, trong thêi kú nµy
hµng lo¹t ph- ¬ng ph¸p, kh«ng nh÷ng rót ng¾n thêi gian thuéc mµ cßn n©ng cao chÊt l- îng
s¶n phÈm. §Æc biÖt lµ ph- ¬ng ph¸p thuéc da b»ng tain th¶o méc cña Segum, t¸c gi¶ ®·
nghiªn cøu nång ®é ho¸ chÊt cho tõng bÓ theo thêi gian thuéc mµ ngµy nay vÉn ®- îc ¸p
dông.
Vµo nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kØ XIX, Knapp ®· nghiªn cøu ra muèi Cr«m, víi chÊt
liÖu nµy cho ta s¶n phÈm da thuéc cã nhiÒu ®Æc tÝnh - u viÖt nh- : mÒm m¹i, chÞu ®µn håi
tèt, thÊu h¬i thÊu khÝ cao, kho¶ n¨ng chÞu nhÖt, chÞu Èm tèt h¬n h¼n da thuéc b»ng tanin
th¶o méc, tanin tæng hîp vµ mét sè vËt liÖu gi¶ da thay thÕ nã.
C«ng nghÖ thuéc da
2
Tõ ®Çu thÕ kØ XX ®Õn nay, cïng víi sù ph¸t triÓn cña ngµnh ho¸ chÊt, hµng lo¹t c«ng
nghÖ tiªn tiÕn ®- îc ¸p dông trong ngµnh da thuéc ®Ó s¶n xuÊt da cøng, da mÒm, nh»m ®¸p
øng nhu cÇu tiªu dïng vµ xuÊt khÈu. ChÝnh v× thÕ mµ c«ng nghiÖp thuéc da ®· trë thµnh
mét ngµnh kÜ thuËt trªn thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ nghµnh da giµy chiÕm mét tØ träng ®¸ng kÓ
trong nÒn c«ng nghiÖp nhÑ cña c¸c n- íc.
II. T×nh h×nh ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp thuéc da trong n- íc.([2], [3])
hiÖn nay, mét sè c¬ quan ®ang nghiªn cøu vµ ®- a vµo khai th¸c nguån da ®µ ®iÓu–
mét lÜnh vùc kh¸ míi mÎ song còng rÊt nhiÒu tiÒm n¨ng. da ®µ ®iÓu lµ lo¹i da cao cÊp,
dïng ®Ó lµm tói, cÆp, s¾c… cã gi¸ trÞ lín. Quy tr×nh thuéc da th× kh«ng kh¸c nhiÒu so víi
c¸c lo¹i da tr©u, bß, lîn, chØ cã kh©u hoµn tÊt lµ cÇu kú vµ mÊt nhiÒu c«ng søc. Víi gi¸ trÞ
kinh tÕ cao, da ®µ ®iÓu rÊt cã tiÒn n¨ng trë thµnh nguån nguyªn liÖu míi cho ngµnh thuéc
da ViÖt ANam. HiÖn nay ViÖn nghiªn cøu Da Giµy còng ®ang më mét líp ®µo t¹o thuéc
da ®µ ®iÓu phôc vô cho c«ng t¸c nghiªn cøu vµ øng dông nguån nguyªn liÖu míi mÎ nµy.
KẾT QUẢ SX - KD NĂM 2007 VÀ DỰ KIẾN NĂM 2008
1. Kim ngạch xuất khẩu:
3,99 tỷ USD
2. Năng lực sản xuất:
Giầy dép các loại: 615,00 triệu đôi
Da thành phẩm: 120,00 triệu sqft
Cặp túi xách: 70,00 triệu chiếc
3. Lực lượng lao động:
560.000 người
4. Dự kiến Kim ngạch xuất khẩu năm 2008:
4,5 tỷ USD
T¹i ViÖt Nam, n¨m 1998, nhu cÇu da thuéc míi chØ cã 160 triÖu spft, n¨m 2005 t¨ng
lªn kho¶ng 300 triÖu vµ dù kiÕn n¨m 2010 sÏ t¨ng lªn 500 triÖu sqft. Theo ®¸nh gi¸ cña
chuyªn gia, dï chñ cã 15% tæng s¶n l- îng giµy s¶n xuÊt trong n- íc (kho¶ng 60 triÖu ®«i)
®- îc lµm b»ng da còng ph¶i cÇn 120 triÖu sqft cho da mò giµy.
Nhu cÇu da bß nguyªn liÖu rÊt lín vµ ngµy cµng t¨ng nh- ng ngµnh thuéc da trong
n- íc kh«ng theo kÞp nhu cÇu chña thÞ tr- êng, c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt giµy dÐp chñ yÕu sö
dông da bß nhËp khÈu tõ n- íc ngoµi. §iÒu nµy ®- îc chøng minh qua nh÷ng sè liÖu thèng
kª: n¨m 2003, nhËp khÈu 220 triÖu sqft da (dïng trong nguyªn liÖu mò giµy, vËt liÖu lãt,
®Õ giµy). Trong 9 th¸ng ®Çu n¨m 2005, trÞ gi¸ nhËp khÈu s¶n phÈm da c¸c lo¹i ®¹t
463.323.524 USD, t¨ng 8% so víi cïng kú n¨m 2004. N¨m 2005, c¸c nhµ m¸y thuéc da
cña ViÖt Nam vµ n- íc ngoµi ®Çu t- t¹i ViÖt Nam míi chØ s¶n xuÊt vµ ®¸p øng ®- îc
C«ng nghÖ thuéc da
3
kho¶ng 20% nhu cÇu da thuéc cña c¶ n- íc (kho¶ng 60 triÖu sqft da), cßn l¹i 80% (240
triÖu sqft da) ph¶i nhËp khÈu. Ngµnh Da Giµy ®- a ra môc tiªu ph¸t triÓn ngµnh thuéc da ë
trong n- íc ®Õn n¨m 2010 khiªm tèn ë møc 80 triÖu sqft ( n¨m 2005 ®¹t 60 triÖu sqft), qu¸
bÐ nhá so víi tæng nhu cÇu dù b¸o lµ 500 triÖu sqft.
Theo HiÖp héi Da Giµy ViÖt Nam, tÝnh ®Õn nay, ®· cã h¬n 20 n- íc ë 3 ch©u lôc
(ch©u ¢u, ch©u ¸vµ ch©u Mü). Trong ®ã thÞ phÇn c¸c s¶n phÈm da thuéc nhËp tõ Nga vµo
ViÖt Nam rÊt nhá, chØ chiÕm 0,16%. §©y chÝnh lµ c¬ héi ®Ó nhµ m¸y thuéc da lín nhÊt
n- íc Nga – ZAO " Russkaya Kozhaor" th©m nhËp vµo ViÖt Nam.
Ngành da giày xuất khẩu vẫn đạt mức tăng trưởng 15% - 20%
(SGGP). – Tại buổi giao lưu với hiệp hội da giày các nước Ý, Đức, Hàn Quốc, Thái Lan, Philippines
và vùng lãnh thổ Hồng Công, Đài Loan (Trung Quốc) diễn ra tại TPHCM vào tối 24-9, Chủ tịch Hiệp hội
Da giày Việt Nam, ông Nguyễn Đức Thuấn cho biết, mặc dù ngành da giày VN gặp nhiều khó khăn khi bị
EU bỏ thuế quan ưu đãi GSP, muốn kéo dài áp thuế chống bán phá giá giày mũ da, nhưng da giày xuất
khẩu vẫn đạt được mức tăng trưởng 15% - 20%/năm. Trong năm 2008, ngành da giày sẽ đảm bảo mức
tăng trưởng 15%, đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 4,5 tỷ USD
PhÇn II– c«ng nghÖthuéc da
I. C«ng nghÖ thuéc da.([1], [2], [3], [4])
I.1. Nguyªn liÖu s¶n xuÊt.
Da nguyªn liÖu dïng trong c«ng nghiÖp s¶n xuÊt thuéc da lµ c¸c lo¹i da ®éng vËt
nh- : tr©u, bß, lîn, cõu, dª, ngùa. ngoµi ra cßn sö dông c¸c lo¹i da ®éng vËt quy hiÕm nh- :
h- ¬u, nai, hæ, c¸ sÊu, tr¨n, r¾n, … nh- ng sè l- îng kh«ng lín.
I.2. CÊu t¹o da sèng.
Trong c«ng nghiÖp thuéc da, viÖc chia diÖn tÝch trªn mét tÊm da ®- îc quy ®Þnh theo
c¸c vïng nh- sau:
1. PhÇn m«ng l- ng
2. PhÇn ®Çu vai
3. PhÇn bông
PhÇn m«ng l- ng: lµ phÇn trung t©m cña da, chiÕm 50-60% diÖn tÝch con da. PhÇn
nµy c¸c chïm sîi ë líp m¹ng l- íi s¾p xÕp chÆt chÏ, cã ®é bÒn c¬ häc cao, ®©y lµ phÇn
chÊt l- îng nhÊt trong toµn bé tÊm da.
PhÇn ®Çu vai: ®é bÒn c¬ lÝ thÊp do c¸c chïm sîi ph¸t triÓn yÕu, cÊu t¹o láng lÎo.
C«ng nghÖ thuéc da
4
PhÇn bông: lµ phÇn biªn cña con da, c¸c chïm sîi colagen m¶nh mai s¾p xÕp láng
lÎo vµ gÇn nh- song song víi bÒ mÆt v× vËy tÝnh chÊt x¬ lÝ kÐm thua phÇn m«ng l- ng vµ
phÇn ®Çu vai.
Thµnh phÇn ho¸ häc chÝnh cña da sèng lµ: n- íc, protit, mì, chÊt kho¸ng, mét l- îng
nhá men vµ s¾c tè. Hµm l- îng c¸c chÊt trong thµnh phÇn do th- êng kh«ng cè ®Þnh mµ
biÕn ®æi theo gièng, tuæi, loµi, ®iÒu kiÖn sinh tr- ëng cña con vËt vµ tõng vÞ trÝ trªn diÖn
tÝch da.
- N- íc trong da t- ¬i chiÕm kho¶ng 60-70% vµ tån t¹i d- íi hai d¹ng lµ: m- íc tù do
n»m xen kÏ trong c¸c sîi da ( chiÕm 60% l- îng n- íc trong da); n- íc kÕt hîp n»m trong
cÊu tróc cña da khã thay ®æi ®- îc.
- Protit: lµ thµnh phÇn c¬ b¶n cña da. Trong da sèng ®· sÊy kh«, ptotit chiÕm
kho¶ng 95% träng l- îng da. Protit tån t¹i d- íi hai d¹ng: Protit kh«ng cã cÊu tróc d¹ng sîi
nh- anbunia, globulin, muxin vµ mucoit; Protit cã cÊu tróc d¹ng sîi nh- collagen.
Trong qu¸ tr×nh thuéc da, nhiÒu protit kh«ng cã cÊu tróc d¹ng sîi vµ Karetin ®- îc
lo¹i bá hoµn toµn.
I.3. B¶o qu¶n nguyªn liÖu.
Th«ng th- êng c¸c lo¹i da t- ¬i nµy tr- íc khi ®- a vµo thuéc ph¶i ®- îc b¶o qu¶n cÈn
thËn v× c¸c lß mæ, c¸c ®iÓm giÕt mæ kh«ng thÓ cung cÊp mét c¸ch ®Òu ®Æn, th- êng xuyªn
l- îng da lín cho c¸c nhµ m¸y thuéc da, mÆt kh¸c th- êng quy ®Þnh trong mét l« da xuÊt
thuéc ph¶i cã ®ång ®Òu vÒ chñng lo¹i, träng l- îng, chÊt l- îng vµ ph- ¬ng ph¸p b¶o qu¶n
sau khi giÕt mæ.
Môc ®Ých cña b¶o qu¶n lµ lo¹i bá sù ph¸ ho¹i cña c¸c vi khuÈn hoÆc h¹n chÕchóng.
Cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸ch gi¶m l- îng n- íc trong da, hoÆc h¹ thÊp ®é pH ®Õn gi¸ trÞ pH
cña axit m¹nh vµ còng cã thÓ thùc hiÖn qua viÖc h¹ nhiÖt ®é xuèng d- íi 0 0C.
C¸c ph- ¬ng ph¸p b¶o qu¶n da t- ¬i:
1. ¦íp muèi (ph- ¬ng ph¸p th«ng dông nhÊt).
2. Ph¬i kh«.
3. ¦íp muèi vµ ph¬i kh«.
4. Axit ho¸.
5. Cho vµo phßng l¹nh.
+ B¶o qu¶n b¨ng muèi: da t- ¬i ®- îc ng©m vµo muèi hoÆc dung dÞch muèi b·o hoµ.
Sù hÊp thô muèi ®¹t cùc ®¹i sau 12 giê ®èi víi dung dÞch muèi b·o hoµ vµ 24 giê ®èi víi
muèi h¹t, sau ®ã lµ qu¸ tr×nh lo¹i n- íc ra khái da. Trong qu¸ tr×nh nµy da mÊt n- íc vµ hÊp
thô muèi, l- îng n- íc mÊt lín h¬n l- îng muèi hÊp thô ( víi NaCl).
C«ng nghÖ thuéc da
5
Khi b¶o qu¶n b»ng muèi h¹t, träng l- îng gi¶m: 13-19%.
Khi b¶o qu¶n b»ng dung dÞch muèi b·o hoµ träng l- îng gi¶m: 9-12%.
Da b¶o qu¶n b»ng ph- ¬ng ph¸p dung dÞch muèi b·o hoµ Ýt khuyÕt tËt h¬n vµ ®Þnh
møc da thµnh phÈm t¨ng tõ 1-2% so víi ph- ¬ng ph¸p muèi h¹t.
Muèi dung ë ®©y lµ natri clorua NaCl, nã cã kh¶ n¨ng gi÷ l¹i khÝ cacbonic vµ kh«ng
cho phÐp hoµ tan trong m«i tr- êng d- oxy.
Na+ng¨n sù ph¸t triÓn cña vi khuÈn, cßn Ca+vµ Mg+th× ng- îc l¹i v× vËy NaCl ph¶i
s¹ch hoÆc chøa Ýt CaSO4, MgSO4, FeSO4vµ Al2O3. Ngoµi ra cã thÓ thªm chÊt ng¨n c¶n
sù ho¹t ®éng cña vi khuÈn nh- axit boric, naftalina, cacbonat natri, bªta maftol, fluosilicat
natri.
Da sau khi mæ cÇn ph¶i ®- îc röa s¹ch phÇn m¸u trªn da, phÇn b¶n sau ®ã v¾t lªn cho
r¸o n- íc vµ muèi( muèi ë n¬i tr¸nh ¸nh s¸ng m»t trêi trùc tiÕp hoÆc Èm - ít, ph¶i tho¸ng
m¸t).
Da ®- îc muèi trªn sµn gç hoÆc sµn xim¨ng cã ®é nghªng 3-50, tr¶i ph¼ng con da,
mÆt l«ng xuèng d- íi, mÆt thÞt len trªn, sau ®ã s¸t muèi thËt ®Òu vµ tr¶i con kho¸c lªn trªn,
®é cao kho¶ng 5-6 m/mÎ.
Sau 5-7 ngµy muèi, l- îng muèi cÇn dïng lµ 10-14% so víi träng l- îng da t- ¬i.
+ Ph- ¬ng ph¸p ph¬i kh«: ph¬i kh« ph¶i rõ tõ, kh«ng bøc kh« ( ph- ¬ng phÊp nµy chØ
dïng cho thó nhá, vµ thó s¨n b¾n).
ThuËn lîi: kh«ng dïng ho¸ chÊt, thêi gian b¶o qu¶n l©u, vµ chÊt l- îng ®¶m b¶o.
Nh- îc ®iÓm: qu¸ tr×nh håi t- ¬i khã ®¹t nh- c«ng nghÖ yªu cÇu, da láng mÆt vµ dßn
côc bé.
+ B¶o qu¶n b¨ng ph- ¬ng ph¸p ph¬i kh« vµ - íp muèi: - íp 1/2 l- îng muèi sau ®ã
ph¬i kh« ®Õn l- îng n- íc tõ 18-20%. Ph- ¬ng ph¸p nµy Ýt dïng.
+ B¶o qu¶n b¨ng ph- ¬ng ph¸p phßng l¹nh: chØ ¸p dông cho nh÷ng n- íc vïng b¾c
b¸n cÇu khi mµ kh«ng cßn ph- ¬ng ph¸p nµo ®Ó b¶o qu¶n. Ph- ¬ng ph¸p nµy cho chÊt
l- îng da thÊp, ®é bÒn kÐo ®øt thÊp, gÉy mÆt do nhiÖt ®é vµ tèc ®é lµm l¹nh qu¸ lín.
+ B¶o qu¶n b»ng axit: ®©y lµ ph- ¬ng ph¸p b¶o qu¶n da trÇn ( da tÈy l«ng), sö dông
100% dung dÞch n- íc, 15-20% NaCl vµ 1,5-2% HCl hoÆc H2SO4so víi träng l- îng da
t- ¬i.
I.4. Quy tr×nh s¶n xuÊt thuéc da.
Chia thµh 3 phÇn chÝnh:
1. ChuÈn bÞ thuéc.
2. Thuéc.