intTypePromotion=1
ADSENSE

Tình hình gây hại của mọt đục quả cà phê (Stephanoderes hampei Ferrari) tại tỉnh Sơn La

Chia sẻ: ViBoruto2711 ViBoruto2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

35
lượt xem
0
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mọt đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferrari là sâu hại chính trên cà phê. Sự gây hại của chúng dẫn đến giảm năng suất và chất lượng cà phê, nhưng chưa có báo cáo chi tiết về tỷ lệ quả bị hại và đặc điểm gây hại của mọt đục quả cà phê tại Sơn La.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tình hình gây hại của mọt đục quả cà phê (Stephanoderes hampei Ferrari) tại tỉnh Sơn La

TẠP CHÍ KHOA HỌC<br /> Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Số 10 (9/2017) tr 122 - 129<br /> <br /> TÌNH HÌNH GÂY HẠI<br /> CỦA MỌT ĐỤC QUẢ CÀ PHÊ (Stephanoderes hampei Ferrari)<br /> TẠI TỈNH SƠN LA<br /> Bùi Thị Sửu, Vũ Quang Giảng15<br /> Trường Đại học Tây Bắc<br /> Tóm tắt: Mọt đục quả cà phê Stephanoderes hampei Ferrari là sâu hại chính trên cà phê. Sự gây hại của<br /> chúng dẫn đến giảm năng suất và chất lượng cà phê, nhưng chưa có báo cáo chi tiết về tỷ lệ quả bị hại và đặc<br /> điểm gây hại của mọt đục quả cà phê tại Sơn La. Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian mọt đục quả tấn công<br /> vào quả cà phê phụ thuộc vào thời gian ra hoa của cây cà phê. Mọt đục quả bắt đầu tấn công vào quả cà phê<br /> trong khoảng thời gian 77 ngày đến 127 ngày sau ra hoa. Tại các vùng trồng cà phê tập trung như Mai Sơn và<br /> Thuận Châu, tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả gây hại tương ứng là 20,1 % và 26,5%. Mặt khác, tỷ lệ quả cà phê<br /> bị mọt gây hại ở tầng dưới cao hơn tầng giữa và tầng trên. Tỷ lệ hại tại các kho bảo quản cà phê nhân của hộ<br /> gia đình từ 6% đến 8%.<br /> Từ khóa: Mọt đục quả cà phê, nhân cà phê; Sơn La, tỷ lệ quả bị hại.<br /> <br /> 1. Đặt vấn đề<br /> Mọt đục quả cà phê (Stephanoderes hampei Ferr.) là đối tượng gây hại nguy hiểm trên<br /> cà phê chè. Ngay từ những năm 1990 - 1994, khi cà phê chè được bắt đầu phát triển ở các tỉnh<br /> miền núi phía Bắc, mọt đục quả đã xuất hiện và gây hại trên cà phê [3]. Tại Sơn La, mọt đục<br /> quả xuất hiện gây hại trên khắp các huyện trồng cà phê. Chúng thường xuất hiện và gây hại<br /> nặng trên cà phê thời kỳ kinh doanh, đặc biệt giai đoạn quả chín trên những vườn rậm rạp<br /> không được đốn tạo, sửa tán. Nếu không được phát hiện và phòng trừ kịp thời sẽ làm giảm<br /> đáng kể năng suất và chất lượng cà phê [4]. Mọt đục quả (Stephanoderes hampei Ferr.) xuất<br /> hiện và gây hại tại một số vùng trồng cà phê của tỉnh Sơn La, là một trong đối tượng gây hại<br /> nặng nhất về sản lượng và chất lượng cà phê nhân. Năng suất cà phê nhân ở các vùng trồng cà<br /> phê chè thuộc các xã Hua La, Chiềng Sinh giảm tới 10% [5]. Như vậy, mọt đục quả cà phê<br /> (Stephanoderes hampei Ferr.) đã trở thành loài dịch hại quan trọng trên cà phê tại Sơn La. Để<br /> có thêm dẫn liệu về mức độ phát sinh, gây hại của loài dịch hại này, làm cơ sở nghiên cứu các<br /> giải pháp phòng trừ chúng tại tỉnh Sơn La, bài viết tập trung đánh giá mức độ gây hại của mọt<br /> đục quả cà phê trên đồng ruộng và trong kho bảo quản cà phê tại nông hộ ở tỉnh Sơn La.<br /> 2. Phƣơng pháp nghiên cứu<br /> Điều tra được tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 1/2015 đến tháng 4 năm 2016.<br /> Địa điểm điều tra gồm 2 xã: Chiềng Ban, huyện Mai Sơn và Phỏng Lái, huyện Thuận Châu.<br /> Phương pháp điều tra mọt đục quả ngoài đồng ruộng được áp dụng theo quy chuẩn của Bộ<br /> Nông nghiệp và phát triển Nông thôn (2010) [1]. Điều tra định kì 7 ngày một lần, trên mỗi<br /> ruộng điều tra 10 điểm chéo góc. Mỗi điểm điều tra 1 cây. Điểm điều tra cách bờ tối thiểu 1<br /> hàng cây. Mỗi cây điều tra trên 3 tầng tán, mỗi tầng tán điều tra 4 cành chính, đại diện 4<br /> 15<br /> <br /> Ngày nhận bài: 01/8/2017. Ngày nhận kết quả phản biện: 12/9/2017. Ngày nhận đăng: 20/9/2017<br /> Liên lạc: Bùi Thị Sửu, e - mail: buithisuutbu@gmail.com<br /> <br /> 122<br /> <br /> hướng. Mỗi cành điều tra ngẫu nhiên 30 - 50 quả. Xác định tỷ lệ quả bị hại trung bình và tỷ lệ<br /> quả bị hại ở các tầng tán khác nhau.<br /> Điều tra tỷ lệ quả bị hại trên từng đợt quả khác nhau được tiến hành theo phương pháp<br /> lựa chọn 10 cây cà phê đại diện ở 3 vườn cà phê kinh doanh, mỗi vườn có diện tích 1ha, mỗi<br /> cây lấy mẫu 100 quả ở các đợt hình thành quả khác nhau phân bố đều các hướng và các tầng<br /> tán; tổng số mẫu điều tra từng đợt quả n=1000; 7 ngày điều tra một lần; xác định tỉ lệ quả bị<br /> đục trong từng đợt quả.<br /> Tỷ lệ quả bị hại (%) =<br /> <br /> Tổng số quả bị hại<br /> Tổng số quả điều tra<br /> <br /> × 100<br /> <br /> Diễn biễn tỷ lệ nhân cà phê bị mọt gây hại trong kho được điều tra 7 ngày một lần trong<br /> khoảng thời gian từ 22/10/2015 đến 21/4/2016. Phương pháp lấy mẫu theo quy chuẩn của Bộ<br /> Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2013) [2]. Sử dụng xiên ngắn để lấy mẫu (phân bố đều)<br /> trong các bao cà phê nhân tại các nông hộ trồng cà phê. Trộn đều tất cả các mẫu ban đầu,<br /> phân tách mẫu theo nguyên tắc đường chéo để lấy mẫu trung bình. Mẫu trung bình chiếm 5%<br /> lượng mẫu chung. Xác định tổng số nhân cà phê và số nhân cà phê bị hại. Từ đó tính tỷ lệ<br /> nhân cà phê bị mọt theo công thức:<br /> Tỷ lệ nhân bị hại (%) =<br /> <br /> Tổng số nhân bị hại<br /> Tổng số nhân điều tra<br /> <br /> ×100<br /> <br /> Kết quả điều tra là một phần nghiên cứu của đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ thuộc<br /> trách nhiệm quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo “Nghiên cứu biện pháp phòng trừ tổng hợp<br /> mọt đục quả (Stephanoderes hampei Ferr.) hại cà phê tại Sơn La”, mã số: B2015-25-39<br /> 3. Kết quả và thảo luận<br /> 3.1. Diễn biến tỷ lệ hại của mọt đục quả trên cà phê chè Catimor tại Sơn La năm 2015<br /> Giống cà phê Catimor được trồng hầu hết diện tích ở tỉnh Sơn La. Hai xã có diện tích và<br /> sản lượng cà phê nhiều là Chiềng Ban, huyện Mai Sơn và Phỏng Lái, huyện Thuận Châu. Kết<br /> quả điều tra diễn biến gây hại của mọt đục quả cà phê trong năm 2015 cho thấy chúng gây hại<br /> với tỷ lệ khá cao và là loài dịch hại chủ yếu trên cà phê chè tại vùng nghiên cứu. Trên đồng<br /> ruộng, mức độ gây hại của mọt đục quả cà phê thay đổi theo tháng trong năm. Biến động về<br /> tỷ lệ quả bị hại do mọt đục quả gây nên có sự thay đổi theo các các yếu tố ngoại cảnh như<br /> nhiệt độ, độ ẩm, thức ăn.... Giai đoạn mùa đông khô và lạnh, mọt đục quả chủ yếu khu trú và<br /> tồn tại trên những quả cà phê rơi rụng trên đồng ruộng hoặc còn sót lại trên cành sau mùa thu<br /> hoạch. Chính cá thể mọt tồn tại trên những quả này là nguồn mọt đầu tiên cho các vụ cà phê<br /> năm sau.<br /> Kết quả điều tra tại xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn cho thấy quả cà phê bị mọt đục quả<br /> bắt đầu gây hại từ đầu tháng 6 với tỉ lệ hại thấp (ngày 3/6/2015 tỷ lệ hại là 0,67%) và có xu<br /> hướng tăng dần từ tháng 6 đến tháng 10. Tỷ lệ quả bị mọt gây hại đạt cao nhất (20,40%) tại<br /> thời điểm 28/10. Trong tháng 10, cà phê lứa quả thứ 1 và lứa quả thứ 2 chín rộ, đây là những<br /> 123<br /> <br /> lứa quả đầu vụ, số lượng ít nhưng lại là lứa quả phù hợp với mọt lựa chọn gây hại. Từ tháng<br /> 11 đến tháng 1 năm sau tỉ lệ hại giảm dần do người dân thu hoạch lứa 1, lứa 2 đã hạn chế bớt<br /> nguồn mọt, đồng thời mùa đông khô, lạnh là yếu tố hạn chế sự phát triển của mọt đục quả cà<br /> phê (Hình 1).<br /> <br /> Hình 1. Diễn biến tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả gây hại cà phê<br /> tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La (năm 2015)<br /> <br /> Kết quả điều tra sự phát sinh gây hại của mọt đục quả cà phê tại huyện Thuận Châu cho<br /> thấy, quả cà phê bị mọt đục quả bắt đầu gây hại từ đầu giữa tháng 4 với tỉ lệ hại tỷ lệ hại là<br /> 3,43%. Tỷ lệ quả cà phê bị mọt gây hại tăng dần từ tháng 4 đến tháng 9, đạt đỉnh cao 26,45%<br /> tại thời điểm 7/9. Khoảng thời gian này cà phê lứa quả thứ 1 và lứa quả thứ 2 chín rộ, nguồn<br /> thức ăn phù hợp cho mọt đục quả tập trung gây hại. Từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau tỉ lệ quả<br /> cà phê bị mọt giảm dần qua từng kỳ điều tra (Hình 2).<br /> <br /> Hình 2. Diễn biến tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả gây hại cà phê<br /> tại huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La (năm 2015)<br /> <br /> Diễn biến tỷ lệ quả cà phê bị mọt gây hại trong năm 2015 tại hai khu vực điều tra cho<br /> thấy trên vườn cà phê, mọt bắt đầu xuất hiện và gây hại từ khi quả cà phê bắt đầu hình thành<br /> 124<br /> <br /> nhân cho đến khi kết thúc thu hoạch. Thời điểm quả cà phê chín rộ trong năm cũng là thời<br /> điểm mọt gây hại mạnh nhất trong năm. Các nghiên cứu về mọt đục quả tại Sơn La xác định<br /> chúng có mặt ở khắp các vùng trồng cà phê nhưng chưa điều tra chi tiết diễn biến tỷ lệ quả bị<br /> hại [3, 4]. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ quả cà phê bị mọt gây hại tại các vườn cà phê<br /> Sơn La cao hơn so với các trang trại trồng cà phê tại đảo Hawaii. Theo tác giả Steve Hicks tỷ<br /> lệ quả cà phê bị hại tại các trang trại cà phê đang thực hiện kiểm soát mọt đục quả tại Hawaii<br /> từ 18% trong năm 2012 - 2013 giảm xuống 11,6% trong năm 2014 - 2015 [6].<br /> 3.2. Diễn biến tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả gây hại trên mỗi tầng tán<br /> Kết quả điều tra tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả gây hại trên mỗi tầng tán khác nhau<br /> (tầng dưới. tầng giữa và tầng trên) trên cây cà phê trồng tại Mai Sơn, Sơn La (Hình 03) cho<br /> thấy tỷ lệ quả cà phê bị mọt đục quả ở cả 3 tầng tán đều có xu hướng tăng dần từ tháng 6 và<br /> đạt đỉnh trong tháng 10, sau đó giảm dần cho đến khi kết thúc thu hoạch. Mặt khác, tỷ lệ quả<br /> bị hại ở tầng dưới cao hơn tầng giữa và tầng trên. Ngay thời điểm mọt đục quả bắt đầu tấn<br /> công vào quả thì tỷ lệ quả bị hại ở tầng dưới đã cao hơn hai tầng còn lại (ngày 3/6/2015 tỷ lệ<br /> quả bị hại ở tầng dưới 1,21%; tầng giữa 0,64% và tầng trên 0,14%). Khi đạt đỉnh trong tháng<br /> 10 tỷ lệ quả bị hại ở tầng dưới là 23%, tầng giữa là 22,50% và tầng trên là 15,71%. Sở dĩ tỷ lệ<br /> quả bị mọt gây hại ở tầng dưới cao hơn tầng giữa và tầng trên là do khi gây hại tầng dưới mọt<br /> ít chịu tác động trực xạ của ánh nắng mặt trời, ẩm độ thuận lợi cho mọt phát triển.<br /> <br /> Hình 3. Diễn biến mọt đục quả gây hại trên mỗi tầng tán cà phê (năm 2015)<br /> <br /> 3.3. Tỷ lệ quả bị mọt gây hại trên các lứa quả cà phê<br /> Cà phê tại Sơn La thường có 4 lứa hoa chính trong một năm. Kết quả theo dõi thời gian<br /> nở hoa của các lứa hoa chính trên cà phê tại xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La cho<br /> thấy hoa lứa 1 nở ngày 24/3/2015; hoa lứa 2 nở ngày 3/4/2015, hoa lứa 3 nở ngày 17/4/2015;<br /> hoa lứa 4 nở ngày 29/5/2015. Thời gian nở hoa của các lứa hoa chính trên cà phê tại xã Phỏng<br /> Lái , huyện Thuận Châu sớm hơn, bao gồm hoa lứa 1 nở ngày 26/1/2015; hoa lứa 2 nở ngày<br /> 19/2/2015, hoa lứa 3 nở ngày 22/3/2015; Hoa lứa 4 nở ngày 16/4/2015. Nhằm tìm hiểu thời<br /> gian mọt đục quả bắt đầu gây hại các lứa quả khác nhau từ đó làm cơ sở đề ra biện pháp<br /> 125<br /> <br /> phòng trừ mọt đục quả đạt hiệu quả cao, nghiên cứu tiến hành theo dõi diễn biến tỉ lệ quả cà<br /> phê bị mọt đục quả trên từng lứa quả khác nhau tại Chiềng Ban, Mai Sơn (Hình 4); Phỏng<br /> Lái, Thuận Châu (Hình 05)<br /> <br /> Hình 4. Tỷ lệ quả bị mọt gây hại trên các lứa quả cà phê<br /> tại huyện Mai Sơn. tỉnh Sơn La (năm 2015)<br /> <br /> Kết quả điều tra tại huyện Mai Sơn cho thấy mọt đục quả gây hại trên các lứa quả hình<br /> thành từ các lứa hoa chính là khác nhau. Tỷ lệ quả cà phê bị mọt gây hại trên lứa quả thứ 1 và<br /> lứa quả thứ 4 cao hơn tỷ lệ quả bị hại ở các lứa hoa còn lại. Tỷ lệ hại cao nhất ở lứa quả thứ 1<br /> là 19,7 %, tỷ lệ hại ở các lứa quả thứ 2, thứ 3, thứ 4 lần lượt là 9,21%; 12,43% và 17,14%.<br /> Mặt khác, kết quả điều tra chỉ ra rằng mọt bắt đầu đục vào quả ngay giai đoạn quả xanh, sau<br /> khi nở hoa 77 ngày với lứa quả thứ 1; 88 ngày với lứa quả thứ 2; 89 ngày với lứa quả thứ 3;<br /> 91 ngày với lứa quả thứ 4. Hơn nữa, khi quả cà phê đang ở giai đoạn quả xanh, tỉ lệ bị mọt<br /> đục thấp hơn so với khi chuyển sang giai đoạn quả chín vàng (quả ương) - chín đỏ.<br /> <br /> Hình 5. Tỷ lệ quả bị mọt gây hại trên các lứa quả cà phê tại Thuận Châu, Sơn La (năm 2015)<br /> <br /> Tại Thuận Châu, thời gian mọt đục quả xuất hiện và gây hại quả sớm hơn tại Mai Sơn.<br /> Lứa quả thứ nhất bị mọt đục quả bắt đầu gây hại vào tháng 4 (sau khi nở hoa 86 ngày), tỉ lệ<br /> 126<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2