1
TR¦êNG §¹I HäC V¡N HO¸ Hμ NéI
Khoa v¨n hãa häc
--------------------
MAIVĂNTUẤN
V¡N HãA øNG xö trong gia ®×nh ng−êi c«ng gi¸o
(kh¶o s¸t t¹i gi¸o xø ®Òn th¸nh phó nhai
gi¸o phËn bïi chu - nam ®Þnh)
NG¦êI h−íng dÉn khoa häc: ths. L£ THÞ CóC
Hμ Néi - 2014
2
LỜI TRI ÂN
Trên hành trình học hỏi và khám phá nguồn tri thức phong phú, thầy cô,
bè bạn luôn là những người đồng hành tri kỷ. Để hoàn thành khóa luận “Văn
hóa ứng xử trong gia đình người Công giáo”. Trước tiên, tôi bày tỏ lời tri ân
chân thành đến Ths. Lê Thị Cúc giáo viên chủ nhiệm lớp Văn hóa học 2B,
đồng thời cũng là giảng viên trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ rất nhiều để
tôi hoàn thành khóa luận này.
Xin cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa và các giảng viên khoa Văn hóa
học, trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất
cho tôi học tập trong suốt 4 năm ngồi trên ghế giảng đường.
Đồng thời tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến quý linh mục,
quý sơ, quý ban hành giáo, giáo dân giáo xứ Đền thánh Phú Nhai - Bùi Chu
đã rất nhiệt tâm giúp đỡ tôi trong thời gian tôi nghiên cứu tại đây để có
những tư liệu quý giá hoàn thành khóa luận.
Với niềm thành kính, con cảm ơn bố mẹ, anh chị em và những người
thân yêu trong gia đình đã luôn đồng hành và hy sinh cho con rất nhiều, giúp
con hoàn thành chương trình học của mình cách tốt nhất.
Dù đã rất cố gắng nhưng khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót.
Rất mong có được những đóng góp xây dựng từ quý vị.
Tôi xin chân thành tri ân!
Hà Nội, tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Mai Văn Tuấn

5
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG GIA ĐÌNH
VÀ TỔNG QUAN GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH PHÚ NHAI – GIÁO PHẬN
BÙI CHU ................................................................................................................... 13
1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI
CÔNG GIÁO .................................................................................................................. 13
1.1.1. Các khái niệm liên quan ............................................................. 13
1.1.2. Đặc điểm ứng xử trong gia đình truyền thống người Việt .......... 21
1.1.3. Giáo lý Công giáo về ứng xử trong gia đình .............................. 26
1.2. TỔNG QUAN GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH PHÚ NHAI – GIÁO PHẬN BÙI CHU ... 33
Tiểu kết chương 1 ................................................................................... ................... 37
Chương 2: CÁC QUAN HỆ ỨNG XỨ TRONG GIA ĐÌNH NGƯỜI CÔNG
GIÁO Ở GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH PHÚ NHAI HIỆN NAY ........................... 38
2.1 ỨNG XỬ TRONG QUAN HỆ GIỮA VỢ VÀ CHỒNG ....................................... 38
2.1.1. Ứng xử vợ - chồng trong việc tổ chức sinh hoạt gia đình ........... 38
2.1.2. Ứng xử của vợ - chồng trong tổ chức hoạt động kinh tế ............ 45
2.2. ỨNG XỬ TRONG QUAN HỆ GIỮA CHA MẸ - CON CÁI .............................. 47
2.2.1. Trách nhiệm và vai trò giáo dục của cha mẹ đối với con cái ...... 48
2.2.2. Bổn phận và nghĩa vụ của con cái đối với cha mẹ ...................... 52
2.3. ỨNG XỬ TRONG QUAN HỆ GIỮA ÔNG BÀ VÀ CÁC CHÁU ...................... 54
2.3.1. Những lĩnh vực mà ông bà quan tâm dạy dỗ các cháu ............... 54
2.3.2. Cách thức ông bà giáo dục con cháu .......................................... 56
2.3.3. Ứng xử của con cháu đối với ông bà, đặc biệt thể hiện qua việc
tôn kính tổ tiên ..................................................................................... 56
2.4. ỨNG XỬ TRONG QUAN HỆ GIỮA ANH, CHỊ, EM ........................................ 59
Tiểu kết chương 2 ................................................................................... ................... 61
6
Chương 3: NHẬN XÉT VÀ KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VĂN HÓA ỨNG
XỬ TRONG GIA ĐÌNH NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH
PHÚ NHAI HIỆN NAY .......................................................................................... 63
3.1. NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG GIA ĐÌNH VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA GIA
ĐÌNH NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH PHÚ NHAI ................... 63
3.1.1. Những biểu hiện tích cực ............................................................ 63
3.1.2. Những biểu hiện tiêu cực ............................................................ 65
3.2. NGUYÊN NHÂN DẪN TỚI SỰ BIẾN ĐỔI TRONG VĂN HÓA ỨNG XỬ
CỦA GIA ĐÌNH NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH PHÚ NHAI
HIỆN NAY ...................................................................................................................... 67
3.2.1. Sự tác động của nền kinh tế thị trường ....................................... 67
3.2.2. Ảnh hưởng từ xu thế phát triển của xã hội công nghiệp hóa-hiện
đại hóa .................................................................................................. 69
3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TỐT ĐẸP TRONG
VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO Ở GIÁO XỨ ĐỀN THÁNH
PHÚ NHAI ...................................................................................................................... 73
3.3.1. Phát huy truyền thống tốt đẹp trong gia đình người Công giáo ......... 73
3.3.2. Xây dựng và giáo dục kỹ năng ứng xử trong gia đình Công giáo ........ 75
KẾT LUẬN ............................................................................................................... 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 92
PHỤ LỤC .................................................................................................................. 95
7
MỞĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ứng xử giữa con người với con người là một vấn đề được nhiều nhà
khoa học ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam nghiên cứu từ rất lâu. Sự
quan tâm này cho thấy ứng xử giữa người với người là một vấn đề có ý
nghĩa quan trọng trong đời sống của mỗi cá nhân, gia đình, các nhóm xã
hội lớn, nhỏ và của toàn xã hội. Cách ứng xử của một cá nhân, một nhóm
xã hội sẽ tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến cách ứng xử đáp lại của tất
cả những người liên quan, ảnh hưởng đến cuộc sống không chỉ từng cá
nhân mà của cả cộng đồng xã hội.
Trong quá trình hội nhập văn hóa bản địa, Công giáo ngày càng đóng
vai trò quan trọng và có ảnh hưởng sâu rộng vào mạch sống của người dân
Việt Nam. Điều đó được thể hiện cụ thể và rõ nét nhất trong các gia đình
theo đạo Công giáo, tuy có những điểm không tương đồng nhưng gia đình
Công giáo vốn vẫn mang đầy đủ những yếu tố của một gia đình thuần Việt.
Qua giáo lý và Phúc âm người Công giáo đã thực hành niềm tin của
mình bằng chính những hành động, những cách ứng xử với mọi người
trong cuộc sống, đặc biệt qua ứng xử giữa các thành viên trong gia đình.
Vậy cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình Công giáo có đặc
điểm gì? Niềm tin tôn giáo đã ảnh hưởng như thế nào trong cách ứng xử
đó? Đây là những câu hỏi có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Vì
vậy, chúng tôi chọn đề tài “Văn hóa ứng xử trong gia đình người Công
giáo hiện nay tại đền thánh Phú Nhai” nghiên cứu để tìm câu trả lời cho
vấn đề trên.
2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Ứng xử trong gia đình là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa
học và có lịch sử nghiên cứu lâu dài. Nghiên cứu này đã giành được sự