Trẻ sốt vì lý do gì?
Sốt không phải là một bệnh nhưng nó biểu hiện của
nhiều nguyên nhân khác nhau. Có nhiều nguyên nhân
gây sốt ở trẻ, trong đó sốt do nhiễm trùng hoặc do một
số bệnh tật khác cần đặc biệt lưu ý.
Sốt xảy ra khi cơ quan điều hòa nhiệt (hypothalamus) của
cơ thể bị rối loạn làm tăng thân nhiệt lên cao hơn mức bình
thường (37oC).
Một số nguyên nhân gây sốt ở trẻ
Một số nguyên nhân gây sốt ở trẻ không phải do bệnh lý
như: trẻ chơi ngoài trời nắng, mặc quần áo quá chật hoặc
mặc nhiều áo quần quá hoặc ở trong phòng kín quá, thiếu
ánh sáng, thiếu thông gió. Trẻ sốt, thậm chí sốt cao thường
là do hiện tượng nhiễm trùng (do vi khuẩn, virút hoặc do
một số ký sinh trùng).
Trẻ thường hay bị nhiễm trùng đường hô hấp trên gây sốt,
chảy mũi nước, ho, điển hình là bị viêm VA hoặc viêm
thanh quản cấp gây sốt, khàn tiếng hay mất tiếng; hoặc khi
bị viêm tai cũng làm cho trẻ sốt kèm theo đau trong tai làm
cho trẻ rất khó chịu nên quấy khóc hoặc lấy tay gãi vào tai.
Một số trẻ lớn hơn có thể bị viêm đường hô hấp lâu ngày
điều trị không dứt điểm, gây viêm xoang cũng gây nên triệu
chứng sốt. Viêm đường hô hấp trên nhiều khi cũng có thể
sốt cao. Đối với đường hô hấp dưới, trẻ có thể mắc các
bệnh như viêm phế quản, viêm phế quản phổi, viêm phổi.
Các bệnh thuộc đường hô hấp dưới khi trẻ bị bệnh thường
có sốt cao, thậm chí sốt rất cao và có thể gây co giật.
Bệnh tay, chân, miệng cũng là một bệnh gây cho trẻ sốt.
Bệnh tay, chân, miệng có thể nhầm với một số bệnh như
thủy đậu, bởi vì thủy đậu cũng làm cho trẻ sốt và có xuất
hiện các nốt phỏng nhưng ở bệnh tay, chân, miệng ngoài
các vị trí như miệng, mông thì thường có ở lòng bàn tay,
lòng bàn chân. Trẻ cũng có thể mắc các bệnh sốt phát ban
gây sốt (sởi, rubeol, sốt xuất huyết…), thậm chí sốt rất cao
và có nguy cơ gây co giật.
Một số bệnh về đường tiết niệu như: viêm bàng quang cấp,
viêm cầu thận cấp cũng làm cho trẻ bị sốt. Ở một số vùng
có bệnh sốt rét lưu hành thì khi trẻ sốt cũng cần được quan
tâm vì trẻ khi mắc bệnh sốt rét cũng gây sốt.
Bệnh về nhiễm trùng ở tim, gan, mật cũng có thể gây sốt, ví
dụ như bệnh viêm nội tâm mạc bán cấp loét sùi (thường sốt
nhẹ và dai dẳng).
Trẻ cũng có thể mắc một số bệnh nguy hiểm như viêm não
hoặc nhiễm khuẩn huyết thì trẻ thường sốt cao, tình trạng
rất nặng kèm theo nhiều triệu chứng đặc trưng khác.
Khi trẻ sốt nên làm gì?
Khi nghi ngờ trẻ bị sốt hoặc trẻ kêu bị sốt (trẻ lớn) thì cần
lấy cặp nhiệt độ để cặp cho trẻ (lưu ý trước khi cặp nhiệt độ
cho trẻ phải dùng tay vẩy cho cột thủy ngân trong cặp nhiệt
độ về dưới 36oC). Nếu thấy trẻ sốt thì ngay tại gia đình cần
chườm và lau nước ấm cho trẻ, tức là dùng khăn nhúng vào
chậu nước ấm có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ trẻ đang sốt 2
độ. Nên chườm ở trán, lau nước ấm ở nách, bẹn cho trẻ.
Không nên dùng nước lạnh hoặc nước đá để lau hoặc
chườm cho trẻ.
Khi trẻ sốt không nên mặc quần áo chật quá, không mặc
quần áo ấm. Cần cho trẻ nằm ở vị trí thoáng, mát, không
nên cho trẻ nằm trong phòng máy lạnh có nhiệt độ phòng
lạnh quá so với thân nhiệt của trẻ lúc đang sốt. Cũng không
nên cho quạt xoáy vào người trẻ. Nên cho trẻ uống nhiều
nước vì trẻ sốt sẽ gây mất nước, nhất là trẻ bị sốt cao. Nước
cho trẻ uống tốt nhất là loại dung dịch 0RS. Đối với trẻ nên
dùng loại có trọng lượng 5,63g/gói, dùng một gói pha vào
một cốc đựng 200ml nước sôi để nguội cho trẻ uống dần,
nhất là lúc trẻ khát đòi uống nước. Nếu không có 0RS, có
thể dùng nước gạo rang pha vào nước đun sôi để nguội cho
trẻ uống. Nếu trẻ còn bú mẹ hoặc uống sữa bò thì khi trẻ
đói đòi bú hoặc đòi ăn thì vẫn cho trẻ bú và uống sữa bình
thường, thậm chí còn tăng số lần cho trẻ bú hoặc uống sữa.
Các loại cháo hầm với thịt vằm nhỏ cũng rất cần cho trẻ ăn
khi bị sốt. Các loại súp như súp khoai tây, cà rốt cũng nên
cho trẻ ăn khi trẻ sốt và đòi ăn. Nên cho trẻ uống thêm
nước hoa quả tươi như: nước cam, chanh, xoài.
Nếu trẻ sốt cao trên 38oC, có thể cho trẻ uống thuốc hạ
nhiệt paracetamol với liều lượng trung bình là 10mg/kg cân
nặng của trẻ, cứ sau 6 giờ nếu trẻ vẫn còn sốt có thể cho
uống lại một liều như ban đầu. Khi trẻ sốt, đặc biệt là trẻ
sốt cao thì cần cho trẻ đi khám ở cơ sở y tế gần nhất để đề
phòng trẻ co giật, trẻ mắc bệnh nhiễm trùng nặng hoặc
bệnh nguy hiểm khác.
Không nên tự mua thuốc kháng sinh cho trẻ uống khi chưa
có đơn thuốc của bác sĩ khám bệnh cho trẻ, bởi vì kháng
sinh dùng cho trẻ phải đúng chỉ định. Nếu tự mua kháng
sinh để cho trẻ dùng có khi bệnh của trẻ không những
không khỏi mà còn nặng thêm, thậm chí gây nguy hiểm cho
trẻ.
TS. BÙI MAI HƯƠNG
