Đ bài: V đp tâm h n và nhân cách Lê H u Trác qua đo n trích Vào ph chúaề ẻ ẹ ồ ữ ạ ủ
Tr nhị
Dàn ý chi ti tế
I/ M bàiở
– Gi i thi u nh ng nét tiêu bi u nh t v tác gi Lê H u Trác và đo n trích Vào ph chúaớ ệ ữ ể ấ ề ả ữ ạ ủ
Tr nh: M t con ng i toàn tài v i quan ni m: “ngoài vi c luy n câu văn cho hay, mài l iị ộ ườ ớ ệ ệ ệ ưỡ
g m cho s c, còn ph i đem h t tâm l c ch a b nh cho ng i”, đo n trích Vào ph chúaươ ắ ả ế ự ữ ệ ườ ạ ủ
Tr nh là m t trong nh ng đo n trích tiêu bi u trong tác ph m Th ng kinh kí s c a ôngị ộ ữ ạ ể ẩ ượ ự ủ
– Đo n trích đã th hi n rõ nét v đp tâm h n và nhân cách c a Lê H u Trácạ ể ệ ẻ ẹ ồ ủ ữ
II/ Thân bài
1/ Là con ng i coi th ng danh l iườ ườ ợ
– Ban đu, khi đng tr c khung c nh xa hoa, l ng l y c a ph chúa:ầ ứ ướ ả ộ ẫ ủ ủ
+ C m thán: “B c chân đn đây m i hay c nh giàu sang c a vua chúa th c khác h n v iả ướ ế ớ ả ủ ự ẳ ớ
ng i th ng!”ườ ườ
+ V nh m t bài th t h t cái sang tr ng v ng gi trong ph v i “gác v , rèm châu, hiênị ộ ơ ả ế ọ ươ ả ủ ớ ẽ
ng c, v n ng c” có hoa th m, chim bi t nói…ọ ườ ọ ơ ế
– Tuy nhiên, đng sau đó, tác gi cũng gián ti p phê phán cu c s ng sa hoa nh ng thi uằ ả ế ộ ố ư ế
sinh khí trong ph chúa thông qua:ủ
+ S miêu t t m s sa hoa giàu sangự ả ỉ ỉ ự
+ Khi đc m i dùng c m: “Mâm vàng chén b c, đ ăn toàn là c a ngon v t l , tôi b yượ ờ ơ ạ ồ ủ ậ ạ ấ
gi m i bi t cái phong v c a nhà đi gia” gi ng đi u m a mai⇒ờ ớ ế ị ủ ạ ọ ệ ỉ
+ C m nh n v con đng vào n i cung c a th t : trong t i om, không th y c a ngõả ậ ề ườ ộ ủ ế ử Ở ố ấ ử
gì c , “Vì th t trong ch n màn che tr ng ph , ăn quá no, m c quá m nên t ng phả ế ử ở ố ướ ủ ặ ấ ạ ủ
y u đi” Không đng tình v i cu c s ng quá no đ, ti n nghi nh ng thi u khí tr i và t⇒ế ồ ớ ộ ố ủ ệ ư ế ờ ự
do
+ n ch a trong bài th là gi ng đi u m a mai phê phán: “C tr i Nam sáng nh t là đây!”Ẩ ứ ơ ọ ệ ỉ ả ờ ấ
(ph i bày hi n th c v s sa hoa c a chúa Tr nh)ơ ệ ự ề ự ủ ị
Con ng i coi th ng danh l i⇒ườ ườ ợ
2/ Là m t th y thu c có l ng tâm và đc độ ầ ố ươ ứ ộ
– Tâm tr ng c a Lê H u Trác khi kê đn cho th t có s mâu thu n, gi ng co:ạ ủ ữ ơ ế ử ự ẫ ằ
+ Hi u căn b nh, bi t cách ch a tr nh ng s ch a có hi u qu ngay s đc chúa tinể ệ ế ữ ị ư ợ ữ ệ ả ẽ ượ
dùng, b công danh trói bu c, không đc v v i núi r ng n d tị ộ ượ ề ớ ừ ẩ ậ
+ Mu n ch a c m ch ng nh ng l i s trái v i l ng tâm, y đc, s ph lòng cha ông.ố ữ ầ ừ ư ạ ợ ớ ươ ứ ợ ụ
– Cu i cùng ph m ch t, l ng tâm c a ng i th y thu c đã chi n th ng. Ông ch a b nhố ẩ ấ ươ ủ ườ ầ ố ế ắ ữ ệ
t n tình b ng tài năng c a mình, th ng th n đa ra nh ng cách ch a b nh h p lýậ ằ ủ ẳ ắ ư ữ ữ ệ ợ
Cách lí gi i v b nh tình th t Tr nh Cán cho th y Lê H u Trác là m t th y thu c có⇒ả ề ệ ế ử ị ấ ữ ộ ầ ố
l ng tâm và đc đươ ứ ộ
3/ Là con ng i có c t cách thanh caoườ ố
– Luôn coi vi c n i ti p lòng trung thành c a cha ông mình làm tôn ch đ hành đng đúngệ ố ế ủ ỉ ể ộ
đnắ
– Xem th ng danh l i, yêu thích t do, mong mu n đc s ng thanh đm n i quê mùa:ườ ợ ự ố ượ ố ạ ơ
suy nghĩ c a Lê H u Trác khi ông ch a b nh cho th t .ủ ữ ữ ệ ế ử
S coi th ng danh l i c a Lê H u Trác, mong mu n s ng cu c đi t do, ch a b nh⇒ự ườ ợ ủ ữ ố ố ộ ờ ự ữ ệ
c u ng i c a ông cho th y m t c t cách thanh cao c a m t danh y.ứ ườ ủ ấ ộ ố ủ ộ
III/ K t bàiế
– Kh ng đnh l i nh ng nét đp tâm h n và nhân cách c a tác gi Lê H u Trác th hi nẳ ị ạ ữ ẹ ồ ủ ả ữ ể ệ
qua đo n trích và nêu nh ng nét ngh thu t th hi n thành công đi u đó.ạ ữ ệ ậ ể ệ ề
– Bày t quan đi m cá nhân v v đp tâm h n và nhân cách c a Lê H u Trác và liên hỏ ể ề ẻ ẹ ồ ủ ữ ệ
b n thân.ả
Bài văn m u tham kh o dành cho h c sinhẫ ả ọ
Lê H u Trác đc bi t đn là m t danh y b c nh t c a th i trung đi. Ông không ch làữ ượ ế ế ộ ậ ấ ủ ờ ạ ỉ
m t th y thu c gi i mà còn là m t nhà văn, nhà th tài ba. Tác ph m n i b t nh t ông độ ầ ố ỏ ộ ơ ẩ ổ ậ ấ ể
l i là “Th ng kinh kí s ”, v i ngòi bút miêu t s c s o, không ch ph i bày hi n th cạ ượ ự ớ ả ắ ả ỉ ơ ệ ự
cu c s ng xa hoa, tráng l n i ph chúa, mà đng sau đó ta có th y sáng lên t m lòng, nhânộ ố ệ ơ ủ ằ ấ ấ
đc cao đp c a m t con ng i đi tài.ứ ẹ ủ ộ ườ ạ
“Th ng kinh kí s ” là t p kí s đc vi t b ng ch Hán, hoàn thành năm 1783. Tácượ ự ậ ự ượ ế ằ ữ
ph m ra đi nhân s ki n chúa Tr nh Sâm cho m i Lê H u Trác ra kinh đô ch a b nh choẩ ờ ự ệ ị ờ ữ ữ ệ
th t Tr nh Cán. Tác ph m này đã ph i bày quang c nh kinh đô, cu c s ng xa hoa n i phế ử ị ẩ ơ ả ộ ố ơ ủ
chúa quy n uy, đy th l c. Đo n trích “Vào ph chúa Tr nh” tuy ch là m t trích đo nề ầ ế ự ạ ủ ị ỉ ộ ạ
ng n ng i nh ng đã ph n nào nói lên nhân cách, v đp trong tâm h n tác gi : Coi th ngắ ủ ư ầ ẻ ẹ ồ ả ườ
l i danh và là ng i th y thu c l ng thi n, có y đc.ợ ườ ầ ố ươ ệ ứ
Khi đang quê nhà H ng S n – Hà Tĩnh, sáng s m tinh m đã có ng i đn gõ c a r tở ươ ơ ớ ơ ườ ế ử ấ
g p tri u ông vào cung b t m ch, kê đn, ch a b nh cho th t Cán, ông ăn v n ch nh tấ ệ ắ ạ ơ ữ ệ ế ử ậ ỉ ề
và theo h đn kinh đô. Tr c khung c nh ph chúa nguy nga, sa hoa khi n cho m t ng iọ ế ướ ả ủ ế ộ ườ
v nố “con quan, sinh tr ng ch n ph n hoa, ch nào trong c m thành mình cũng đã t ngưở ở ố ồ ỗ ấ ừ
bi t”ế cũng ph i ng ngàng ả ỡ “b c chân đn đây m i hay c nh giàu sang c a ph chúaướ ế ớ ả ủ ủ
th c khác h n ng i th ng”ự ẳ ườ ườ . Nh ng gì ông th y trên đng vào n i thâm cung khi n ôngữ ấ ườ ơ ế
không kh i ng ngàng, v i cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, trăm hoa đua s c kh p m iỏ ỡ ớ ố ắ ở ắ ọ
n i, quang c nh th c khác th ng. Không ph i ng u nhiên mà Lê H u Trác l i có nhãơ ả ự ườ ả ẫ ữ ạ
h ng ngâm th , mà qua nh ng v n th y ông th hi n s giàu sang khác th ng, m tứ ơ ữ ầ ơ ấ ể ệ ự ườ ộ
đi m báo ch ng lành n i ph chúa: C tr i nam sang nh t là đây. Bao nhiêu c v t, chânề ẳ ở ơ ủ ả ờ ấ ổ ậ
c m d thú đu t p trung c nhà ph chúa, khi n cho nh ng con ng i “quê mùa” nhầ ị ề ậ ả ở ủ ế ữ ườ ư
tác gi không kh i ng ngàng:ả ỏ ỡ
“Quê mùa, cung c m ch a quenấ ư
Khác gì ng ph đào nguyên thu nào”.ư ủ ở
S ng ngàng, b t ng đó ngày m t tăng lên khi ông đi sâu vào trong ph chúa, nh ng cáiự ỡ ấ ờ ộ ủ ữ
đi m l n, c t và bao l n l n vòng, ki u cách xinh đp, hay nh ng cái cây và hòn đá lế ớ ộ ơ ượ ể ẹ ữ ạ
lùng mà nhân gian ch a t ng g p đu t h i n i ph chúa. Nh ng đ v t đc dùngư ừ ặ ề ụ ộ ở ơ ủ ữ ồ ậ ượ
trong ph chúa đu là nh ng đ v t giá tr , s n son th p vàng: đ nghi tr ng, s p, võngủ ề ữ ồ ậ ị ơ ế ồ ượ ậ
đi u,… cung cách sinh ho t h t s c xa hoa. Nhìn nh ng đ v t đó tác gi “ch dám ng cề ạ ế ứ ữ ồ ậ ả ỉ ướ
m t nhìn r i l i cúi đu đi”. Hành đng đó cho th y tính cách coi th ng danh l i c a tácắ ồ ạ ầ ộ ấ ườ ợ ủ
gi . Tr c s sa hoa, quy n quý n i ph chúa ông không s hãi, không ham mê mà coiả ướ ự ề ở ơ ủ ợ
th ng t t c ph ng danh l i đó. Ta có th th y trong đo n trích này, gi ng đi u m aườ ấ ả ườ ợ ể ấ ạ ọ ệ ỉ
mai, châm bi m c a tác gi đc n gi u r t kĩ l ng, đó ch là cái c i kh nh r t nh ,ế ủ ả ượ ẩ ấ ấ ưỡ ỉ ườ ể ấ ẹ
r t kín đáo mà ta khó lòng nh n ra. Nh ng l i nh n xét, bình lu n mà d ng nh khôngấ ậ ữ ờ ậ ậ ườ ư
ph i: ả“B c chân đn đây m i hay c nh giàu sang c a vua chúa th c khác h n ng iướ ế ớ ả ủ ự ẳ ườ
th ng”ườ hay “Tôi b y gi m i bi t cái phong v c a nhà đi gia”ấ ờ ớ ế ị ủ ạ . Qua các l i nh n xét đóờ ậ
đã cho th y thái đ coi th ng danh l i, m t cách r t kín đáo Lê H u Trác đã cho ng iấ ộ ườ ợ ộ ấ ữ ườ
đc th y đc c t cách cao đp c a b n thân.ọ ấ ượ ố ẹ ủ ả
Không ch v y, ông còn là m t ng i th ng th n, không s uy quy n. Tr c khi tr l iỉ ậ ộ ườ ẳ ắ ợ ề ướ ả ờ
câu h i c a Quan Chánh đng, Lê H u Trác đã đc quan Chánh đng rào đón tr c vỏ ủ ườ ữ ượ ườ ướ ề
cách ch a b nh nên “dùng th thu c công ph t” đ tác gi li u đi u kê thu c theo đúng ýữ ệ ứ ố ạ ể ả ệ ề ố
quan Chánh đng. Nh ng tr c nh ng l i nói đó, Lê H u Trác không h s hãi, b ng sườ ư ướ ữ ờ ữ ề ợ ằ ự
chu n đoán c a b n thân, ông v n kê đn thu c theo nh ng gì mình cho là t t nh t choẩ ủ ả ẫ ơ ố ữ ố ấ
ng i b nh: ườ ệ “Tôi th y thánh th g y, m ch l i t , sác. Th là âm d ng đu b t n h i,ấ ể ầ ạ ạ ế ế ươ ề ị ổ ạ
nay ph i dùng thu c th t b đ b i d ng tì và th n, c t gi cái căn b n tiên thiên và làmả ố ậ ổ ể ồ ưỡ ậ ố ữ ả
ngu n g c cho cái h u thiên….”ồ ố ậ . S b c tr c, th ng th n này m t ph n xu t phát t sự ộ ự ẳ ắ ộ ầ ấ ừ ự
coi th ng danh l i c a tác gi , đng th i cũng là t t m lòng y đc, l ng thi n c a ông.ườ ợ ủ ả ồ ờ ừ ấ ứ ươ ệ ủ
Bên c nh đó, qua đo n trích này ta còn th y Lê H u Trác là m t ng i th y thu c có yạ ạ ấ ữ ộ ườ ầ ố
đc, có l ng tâm v i ng i b nh. V n không c u danh l i, ông r i xa ch n kinh thành vứ ươ ớ ườ ệ ố ầ ợ ờ ố ề
t n H ng S n – Hà Tĩnh đ b c thu c ch a b nh cho ng i dân, khi đc tri u vàoậ ươ ơ ể ố ố ữ ệ ườ ượ ệ
cung ch a b nh ông cũng mang h t tài năng và ki n th c c a b n thân đ ch a b nh choữ ệ ế ế ứ ủ ả ể ữ ệ
th t Tr nh Cán. Nh ng sau khi khám xong, trong ông b hai mâu thu n gi ng xé, là ch aế ử ị ư ị ẫ ằ ữ
b nh hay không ch a b nh cho th t . N u ch a b nh kh i cho th t l i s ệ ữ ệ ế ử ế ữ ệ ỏ ế ử ạ ợ “mình không
lâu, n u mình làm có k t qu ngay thì s b danh l i nó ràng bu c, không sao v núiở ế ế ả ẽ ị ợ ộ ề
đc n a. Chi b ng ta c dùng th ph ng thu c hòa hoãn, n u không trúng thì cũngượ ữ ằ ứ ứ ươ ố ế
không sai bao nhiêu”. N u làm nh v y ông s đc th a mãn cái thú đi n viên, đcế ư ậ ẽ ượ ỏ ề ượ
ch a b nh cho ng i nghèo và không b ph ng l i danh cu n vào. Nh ng v i y đc v nữ ệ ườ ị ườ ợ ố ư ớ ứ ố
có c a m t ng i th y thu c li u ông có th làm đc nh v y hay không? R t nhanh sauủ ộ ườ ầ ố ệ ể ượ ư ậ ấ
đó ông đã t đa ra câu tr l i cho chính mình: ự ư ả ờ “Cha ông mình đi đi ch u n c a n c,ờ ờ ị ơ ủ ướ
ta ph i d c h t c lòng thành, đ n i ti p cái lòng trung c a cha ông mình m i đcả ố ế ả ể ố ế ủ ớ ượ ”.
Tr c h t ông đa ra lý do mu n ti p n i lòng trung c a cha ông, t tiên đ không ph l iướ ế ư ố ế ố ủ ổ ể ụ ạ
công n cha ông đ l i, nh ng đng sau đó còn là c t m lòng, là c nhân cách y đc sángơ ể ạ ư ằ ả ấ ả ứ
ng i c a ông. Tr c ng i b nh, không k đó là ai ông ch có m t lòng ch a và giúp hờ ủ ướ ườ ệ ể ỉ ộ ữ ọ
kh i b nh. T m lòng cao c , y đc h n ng i đó đã giúp ông chi n th ng nh ng mongỏ ệ ấ ả ứ ơ ườ ế ắ ữ
mu n, nhu c u c a b n thân. Lê H u Trác qu là con ng i giàu lòng y đc và th ngố ầ ủ ả ữ ả ườ ứ ươ
ng i.ườ
Ch trong m t trích đo n ng n, nh ng ng i đc đã ph n nào th y đc v đp nhân cáchỉ ộ ạ ắ ư ườ ọ ầ ấ ượ ẻ ẹ
và tâm h n c a Lê H u Trác. Ông là ng i coi th ng danh l i, phú quý, là m t v l ng yồ ủ ữ ườ ườ ợ ộ ị ươ
tài gi i, nhân đc.ỏ ứ
H i Th ng Lãn Ông Lê H u Trác là m t danh y tài năng, giàu y đc, s ng vào cu i th kả ượ ữ ộ ứ ố ố ế ỉ
XVIII, th i vua Lê – chúa Tr nh. Ông còn là m t nhà văn, nhà th đáng kính. Trong cu nờ ị ộ ơ ố
“Th ng kinh kí s ” (vi t năm 1782), v i ngòi bút kí s chân th c và s c s o, ông đã vượ ự ế ớ ự ự ắ ả ẽ
l i m t b c tranh sinh đng v cu c s ng xa hoa trong ph chúa Tr nh, v quy n uy, thạ ộ ứ ộ ề ộ ố ủ ị ề ề ế
l c c a nhà chúa, miêu t kinh đô Thăng Long lúc b y gi nhân d p ông đc tri u vàoự ủ ả ấ ờ ị ượ ệ
kinh đô ch a b nh cho th t Tr nh Cán. Đo n trích Vào ph chúa Tr nh là m t trongữ ệ ế ử ị ạ ủ ị ộ
nh ng đo n th hi n t p trung giá tr c a tác ph m kí s này. Cũng qua đo n trích, ta th yữ ạ ể ệ ậ ị ủ ẩ ự ạ ấ
đc đôi nét v tâm h n và nhân cách c a H i Th ng Lãn Ông.ượ ề ồ ủ ả ượ
Đo n trích Vào ph chúa Tr nh cũng nh t p Th ng kinh kí s kh c h a chân th c nh ngạ ủ ị ư ậ ượ ự ắ ọ ự ữ
đi u m t th y tai nghe nhân d p Lãn Ông đc tri u vào kinh đô ch a b nh cho th tề ắ ấ ị ượ ệ ữ ệ ế ử
Tr nh Cán. Qua đo n trích, ta còn th y rõ v đp tâm h n, nhân cách c a ông: đó là s coiị ạ ấ ẻ ẹ ồ ủ ự
th ng danh l i, gi cho nhân cách đc trong s ch.ườ ợ ữ ượ ạ
Lê H u Trác ng ngàng tr c quang c nh kinh đô. Đó là b i “cái c nh giàu sang c a vuaữ ỡ ướ ả ở ả ủ
chúa th c khác h n ng i th ng” (!). C nh giàu sang đây khác quá. Lê H u Trác, v nự ẳ ườ ườ ả ở ữ ố
con quan, sinh tr ng ch n ph n hoa cũng ph i th t lên r ng: ưở ở ố ồ ả ố ằ “C tr i Nam sang nh tả ờ ấ
là đây!” Bao nhiêu giàu sang phú quý đu t p trung ph chúa. Nh ng ng i dân bìnhề ậ ở ủ ữ ườ
th ng có bao gi đc bi t đn cái c nh sang giàu này. Nh ng đó cũng m i ch là cáiườ ờ ượ ế ế ả ư ớ ỉ
bi u hi n ban đu. Bài th mà c Lê H u Trác ngâm d c đng đi đc k t thúc b ngể ệ ầ ơ ụ ữ ọ ườ ượ ế ằ
câu:
“Quê mùa, cung c m ch a quenấ ư
Khúc gì ng ph đào nguyên th a nào!”ư ủ ủ
Câu k t thúc y đã ph n nào ph n ánh tâm t c a c . Cu c s ng bên ngoài và bên trongế ấ ầ ả ư ủ ụ ộ ố
ph chúa th t là khác nhau. Gi ng nh ng i ng ph năm x a l c vào ch n th n tiên,ủ ậ ố ư ườ ư ủ ư ạ ố ầ
huy n o, th m ng. Có m t c m giác xót xa l n qu t đâu đây. M t s phân vân, trănề ả ơ ộ ộ ả ầ ấ ở ộ ự
tr trong tâm h n ng i làm ngh y. Không ph i ng u nhiên c Trác có h ng ngâm thở ồ ườ ề ả ẫ ụ ứ ơ
ch i, mà đó là đ ghi nh cái s giàu sang khác th ng trong ph chúa. “ơ ể ớ ự ườ ủ Đâu đâu cũng là
cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th m, gió đa thoang tho ng mùi h ng.”ố ắ ư ả ươ